Η ενεργειακή κρίση επιστρέφει στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής οικονομικής πολιτικής, αναδεικνύοντας το δίλημμα για τις κυβερνήσεις της Ευρωζώνης για το πώς θα προστατεύσουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από το αυξημένο κόστος της ενέργειας, χωρίς να υπονομεύσουν τη δημοσιονομική σταθερότητα και να επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος δανεισμού τους. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκονται η Ελλάδα και η Ιταλία, οι οποίες ζητούν μεγαλύτερα περιθώρια για την εφαρμογή προσωρινών μέτρων στήριξης

την ώρα που οι πιέσεις στις αγορές ομολόγων περιορίζουν τις δυνατότητες χρηματοδότησης νέων παρεμβάσεων. Η απάντηση του αρμόδιου επιτρόπου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Βάλντις Ντομπρόβσκις, ήταν σαφής ως προς τα όρια που θέτουν οι Βρυξέλλες: δημοσιονομική σύνεση και αποφυγή διαρκών εξαιρέσεων από τους κοινούς κανόνες.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης ζητεί να εξαιρεθούν από το ανώτατο όριο των καθαρών δημόσιων δαπανών οι προσωρινές εθνικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους. Η Τζόρτζια Μελόνι, από την πλευρά της, προτείνει να συνυπολογίζονται οι υψηλότερες πληθωριστικές πιέσεις κατά την αξιολόγηση των δημοσιονομικών μεγεθών, υποστηρίζοντας ότι τα πρόσθετα φορολογικά έσοδα που δημιουργεί ο πληθωρισμός θα μπορούσαν να αξιοποιούνται για την ανακούφιση νοικοκυριών και επιχειρήσεων.

Η Κομισιόν αντιτείνει ότι οι πληθωριστικές πιέσεις συνεκτιμώνται ήδη στη συνολική αξιολόγηση της δημοσιονομικής πορείας των κρατών-μελών. Προειδοποιεί, παράλληλα, ότι η διαρκής διεύρυνση των εξαιρέσεων θα μπορούσε να αποδυναμώσει την αξιοπιστία του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου, ιδίως σε μια περίοδο κατά την οποία οι επενδυτές εμφανίζονται περισσότερο επιφυλακτικοί απέναντι στις χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος.

Η δυσκολία είναι προφανής: οι αυξημένες τιμές ενέργειας τροφοδοτούν τον πληθωρισμό, ενώ τα υψηλότερα επιτόκια και οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων κάνουν ακριβότερη τη χρηματοδότηση των κυβερνήσεων. Έτσι, η ανάγκη για πρόσθετη στήριξη συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία η δημοσιονομική δυνατότητα των κρατών να ανταποκριθούν είναι περισσότερο περιορισμένη.

Η συζήτηση, ωστόσο, δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Από το 2022, μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και την εκτίναξη των τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υιοθετήσει σειρά έκτακτων μέτρων, αναγνωρίζοντας ότι η ενεργειακή ακρίβεια απαιτεί συντονισμένη ευρωπαϊκή και εθνική αντίδραση.

Με τον κανονισμό του Οκτωβρίου 2022, η ΕΕ θέσπισε έκτακτες παρεμβάσεις για τον περιορισμό των τιμών. Μεταξύ άλλων, προέβλεψε ανώτατο όριο εσόδων στα 180 ευρώ ανά μεγαβατώρα για ορισμένους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας χαμηλού κόστους, προσωρινή εισφορά αλληλεγγύης στα υπερκέρδη των επιχειρήσεων πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης, καθώς και μέτρα μείωσης της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας. Τα έσοδα από τις παρεμβάσεις αυτές προορίζονταν να χρηματοδοτήσουν τη στήριξη των καταναλωτών. Τα συγκεκριμένα έκτακτα μέτρα είχαν προσωρινό χαρακτήρα και έληξαν το 2023. (Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, Κανονισμός 2022/1854)

Παράλληλα, η Ευρώπη επιχείρησε να αντιμετωπίσει τις αιτίες της κρίσης και όχι μόνο τις συνέπειές της. Το σχέδιο REPowerEU έθεσε ως προτεραιότητες την απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα, τη διαφοροποίηση των προμηθειών φυσικού αερίου, την ενίσχυση των αποθηκευτικών υποδομών, την εξοικονόμηση ενέργειας και την επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών. Ακολούθησαν μηχανισμοί συντονισμού των κοινών προμηθειών φυσικού αερίου, μέτρα αλληλεγγύης μεταξύ κρατών-μελών και ένας προσωρινός μηχανισμός διόρθωσης της αγοράς, ο οποίος σχεδιάστηκε για να περιορίζει ακραίες αυξήσεις των τιμών φυσικού αερίου. (Ευρωπαϊκή Επιτροπή – REPowerEU, Συμβούλιο της ΕΕ)

Η ευρωπαϊκή παρέμβαση επεκτάθηκε και στη διαμόρφωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Η μεταρρύθμιση των κανόνων της αγοράς αποσκοπεί στην ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών, στην προώθηση μακροχρόνιων συμβάσεων που περιορίζουν την έκθεση στις διακυμάνσεις των χονδρεμπορικών τιμών και στην ενίσχυση των επενδύσεων σε καθαρή ενέργεια. Το 2025, η Επιτροπή παρουσίασε επίσης το Σχέδιο Δράσης για Προσιτή Ενέργεια, με παρεμβάσεις για τη μείωση των λογαριασμών και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Το ιστορικό των παρεμβάσεων αποδεικνύει ότι η ευρωπαϊκή δημοσιονομική και ενεργειακή πολιτική δεν είναι ασύνδετες μεταξύ τους. Η ίδια η ΕΕ έχει αναγνωρίσει, σε συνθήκες κρίσης, την ανάγκη προσωρινών εξαιρέσεων και έκτακτων μηχανισμών για την προστασία των καταναλωτών και της οικονομίας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι εξαιρέσεις μπορούν να μετατραπούν σε μόνιμο κανόνα, ιδιαίτερα όταν το κόστος δανεισμού αυξάνεται και οι αγορές απαιτούν σαφείς ενδείξεις δημοσιονομικής σταθερότητας.

Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πρόταση για εξαίρεση προσωρινών μέτρων ενεργειακής στήριξης από το όριο των καθαρών δημόσιων δαπανών θέτει ένα ουσιαστικό ερώτημα: πώς μπορεί να διαμορφωθεί ένας μηχανισμός που θα επιτρέπει την ταχεία αντίδραση σε ένα νέο εξωγενές ενεργειακό σοκ, χωρίς να δημιουργεί μόνιμες δημοσιονομικές αποκλίσεις; Η απάντηση θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο την ένταση της κρίσης όσο και τη διάρκεια, το κόστος και τη στόχευση των παρεμβάσεων.

Η κατεύθυνση που υποστηρίζει η Κομισιόν είναι σαφής: τα μέτρα πρέπει να είναι προσωρινά, στοχευμένα και συμβατά με τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Από την άλλη πλευρά, η ελληνική και η ιταλική επιχειρηματολογία αναδεικνύει τον κίνδυνο οι δημοσιονομικοί περιορισμοί να περιορίσουν υπερβολικά τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να αντιμετωπίσουν μια κρίση που δεν ελέγχουν.

Το πραγματικό διακύβευμα, επομένως, δεν είναι η επιλογή ανάμεσα στη δημοσιονομική πειθαρχία και την προστασία των πολιτών. Είναι η εξεύρεση μιας ευρωπαϊκής ισορροπίας που θα επιτρέπει την ανακούφιση των νοικοκυριών και τη διατήρηση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων, χωρίς να επιβαρύνει ανεξέλεγκτα το δημόσιο χρέος. 

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο