τη στρατηγική. Το Ιράν ζητά τον τερματισμό των συγκρούσεων, την άρση του ναυτικού αποκλεισμού και των περιορισμών στις πετρελαϊκές εξαγωγές, καθώς και την απελευθέρωση δεσμευμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Μετά την ικανοποίηση αυτών των όρων, θα άνοιγε εκ νέου το Ορμούζ μέσα σε επτά ημέρες και στη συνέχεια θα ξεκινούσαν οι ευρύτερες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό ζήτημα και τα υπόλοιπα εκκρεμή θέματα.
Η Τεχεράνη θέλει, με άλλα λόγια, να αποκαταστήσει πρώτα την οικονομική της δυνατότητα και στη συνέχεια να καθίσει στο τραπέζι για τα πιο δύσκολα ζητήματα. Δεν επιθυμεί να ξεκινήσει συνολικές πυρηνικές διαπραγματεύσεις ενώ η οικονομία βρίσκεται υπό την πίεση του πολέμου και του ναυτικού αποκλεισμού, καθώς κάτι τέτοιο θα την έφερνε στο τραπέζι από σαφώς ασθενέστερη θέση.
Γι' αυτό δίνει προτεραιότητα στην αποκατάσταση του εμπορίου, των πετρελαϊκών εξαγωγών και της ρευστότητας.
Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι για το Ιράν η παραγωγή πετρελαίου από μόνη της δεν αρκεί.
Η πετρελαϊκή βιομηχανία αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια προβλήματα λόγω των κυρώσεων, της έλλειψης επενδύσεων και της περιορισμένης πρόσβασης σε τεχνολογία, εξοπλισμό και ανταλλακτικά. Ο πόλεμος έχει επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, δημιουργώντας κινδύνους για εγκαταστάσεις, αγωγούς, λιμάνια και τη ναυσιπλοΐα των δεξαμενόπλοιων.
Έτσι, ακόμη και αν η παραγωγή αυξηθεί, το πετρέλαιο δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε έσοδα. Για να φτάσει ένα βαρέλι στην αγορά πρέπει να περάσει από ολόκληρη την αλυσίδα: από την εξόρυξη και την επεξεργασία έως τους αγωγούς, τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης, τα λιμάνια και τα δεξαμενόπλοια. Ένα πρόβλημα σε οποιονδήποτε από αυτούς τους κρίκους μπορεί να περιορίσει σημαντικά την οικονομική αξία της παραγωγής.
Η Εθνική Ιρανική Εταιρεία Πετρελαίου ανακοίνωσε αύξηση της παραγωγής κατά περίπου 200.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ συνεχίζονται οι εργασίες αποκατάστασης σε εγκαταστάσεις του ενεργειακού τομέα. Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ιρανική βιομηχανία εξακολουθεί να διατηρεί σημαντικό μέρος της παραγωγικής της ικανότητας, παρά τον πόλεμο και τις κυρώσεις.
Το κρίσιμο ζήτημα, ωστόσο, είναι αν μπορεί να διατηρήσει αυτή την παραγωγή και να τη μετατρέψει σταθερά σε εξαγωγές και έσοδα.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει στην εξίσωση το Ορμούζ.
Για το Ιράν, το Ορμούζ δεν είναι απλώς μια στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδος. Είναι ο κρίσιμος κρίκος που συνδέει την πετρελαϊκή παραγωγή με τις διεθνείς αγορές. Όταν η κίνηση των δεξαμενόπλοιων περιορίζεται, αυξάνονται το κόστος μεταφοράς και τα ασφάλιστρα και γίνεται δυσκολότερη η εξαγωγή του πετρελαίου.
Σύμφωνα με το Reuters, μετά τον περιορισμό της ναυτιλιακής κίνησης από τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, το Ιράν δεν κατάφερε για περίπου επτά εβδομάδες να πραγματοποιήσει σημαντικές εξαγωγές αργού μέσω του Ορμούζ. Έτσι, το πρόβλημα γίνεται απολύτως σαφές: η Τεχεράνη μπορεί να παράγει πετρέλαιο, αλλά όσο η πρόσβαση στις αγορές παραμένει υπό πίεση, δυσκολεύεται να μετατρέψει την παραγωγή της σε ρευστότητα.
Η ίδια λογική ισχύει σε μεγάλο βαθμό και για το φυσικό αέριο. Παρότι η παραγωγή του Ιράν βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα, η αυξημένη εσωτερική κατανάλωση πιέζει τις υποδομές, ιδιαίτερα ενόψει του χειμώνα. Το πρόβλημα δεν είναι επομένως μόνο πόση ενέργεια παράγει η χώρα, αλλά αν διαθέτει τις υποδομές που απαιτούνται για να τη μεταφέρει, να την επεξεργαστεί και να τη διανείμει εκεί όπου χρειάζεται.
Τα προβλήματα αυτά δεν δημιουργήθηκαν με τον πόλεμο. Η ιρανική ενεργειακή βιομηχανία χρειάζεται εδώ και χρόνια επενδύσεις, εκσυγχρονισμό των εγκαταστάσεων, τεχνολογία και ανταλλακτικά. Ο πόλεμος, όμως, ανέδειξε με ακόμη μεγαλύτερη ένταση την ανάγκη για εναλλακτικές και εφεδρικές διαδρομές, ώστε να μπορούν να συνεχίζονται οι εξαγωγές όταν ένα κρίσιμο σημείο της αλυσίδας βρίσκεται υπό πίεση.
Γι' αυτό η Τεχεράνη συνδέει πλέον άμεσα το πετρέλαιο με το Ορμούζ. Η άρση των περιορισμών στις πετρελαϊκές εξαγωγές επιτρέπει την πώληση του πετρελαίου, ο τερματισμός του ναυτικού αποκλεισμού διευκολύνει την κίνηση των δεξαμενόπλοιων και το άνοιγμα του Ορμούζ αποκαθιστά τη βασική θαλάσσια οδό προς τις αγορές.
Η Ουάσιγκτον, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζει τα πράγματα με τον ίδιο τρόπο. Οι ΗΠΑ θέλουν να αξιοποιήσουν την οικονομική πίεση και τον ναυτικό αποκλεισμό προκειμένου να εξασφαλίσουν ευρύτερες παραχωρήσεις από την Τεχεράνη, κυρίως σε σχέση με το πυρηνικό πρόγραμμα και την περιφερειακή ασφάλεια.
Έτσι, η βασική διαφωνία δεν αφορά μόνο το τι θα συμφωνήσουν οι δύο πλευρές, αλλά κυρίως το ποιος θα κάνει πρώτος το βήμα.
Τον Σεπτέμβριο, Ιράν και ΗΠΑ συζήτησαν έμμεσα μια σταδιακή φόρμουλα που προέβλεπε την άρση των αμερικανικών οικονομικών κυρώσεων με αντάλλαγμα το άνοιγμα του Ορμούζ. Οι συνομιλίες, ωστόσο, απέφεραν περιορισμένα αποτελέσματα και ο Τραμπ ανακοίνωσε στις 26 Σεπτεμβρίου ότι απέρριψε την ιρανική πρόταση. Η Τεχεράνη επέμεινε στους όρους της και την 1η Οκτωβρίου επιβεβαίωσε ότι είχε λάβει την απάντηση των ΗΠΑ στην τελευταία της πρόταση.
Για το Ιράν, λοιπόν, η οικονομική ασφάλεια δεν μπορεί να διαχωριστεί από την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Η χώρα μπορεί να συνεχίσει να παράγει πετρέλαιο, αλλά χωρίς τη δυνατότητα να το εξάγει και να εισπράττει τα έσοδα, η παραγωγή από μόνη της δεν αρκεί.
Το Ορμούζ γίνεται έτσι ταυτόχρονα ενεργειακή αρτηρία και διαπραγματευτικό χαρτί. Η Τεχεράνη θέλει πρώτα να αποκαταστήσει τις πετρελαϊκές εξαγωγές και να πάρει οικονομική ανάσα και στη συνέχεια να προχωρήσει στις δύσκολες διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα.
Η Ουάσιγκτον, αντίθετα, επιδιώκει να αξιοποιήσει την υφιστάμενη πίεση για μια ευρύτερη συμφωνία.
Το ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να συμφωνήσουν σε μια σειρά βημάτων που θα επιτρέψει και στις δύο να εξασφαλίσουν αυτό που χρειάζονται, χωρίς καμία να θεωρήσει ότι έκανε μια στρατηγική παραχώρηση.
Μέχρι τότε, το πετρέλαιο και το Ορμούζ θα παραμένουν στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης Ιράν και ΗΠΑ, όχι μόνο λόγω της σημασίας τους για την παγκόσμια ενεργειακή αγορά, αλλά και επειδή αποτελούν πλέον βασικό μέρος του ίδιου του διαπραγματευτικού παζαριού.