προβλέψιμο σήμα ζήτησης, οι επενδύσεις στα ανανεώσιμα καύσιμα κινδυνεύουν να επιβραδυνθούν ακριβώς τη στιγμή που οι μεταφορές πρέπει να επιταχύνουν την απανθρακοποίησή τους.
Παρά την τεράστια κινητοποίηση της Ευρώπης μετά το 2022, οι μεταφορές εξακολουθούν να αποτελούν έναν από τους δυσκολότερους τομείς για τη μείωση των εκπομπών. Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το 2025 οι ανανεώσιμες πηγές κάλυψαν μόλις 11,2% της ενεργειακής κατανάλωσης των μεταφορών στην Ε.Ε., όταν το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο αναφέρεται σε στόχο 29% έως το 2030 ή, εναλλακτικά, σε μείωση της έντασης των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 14,5%.
Η Ευρώπη, πάντως, δεν έμεινε αδρανής από το 2022. Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και η ενεργειακή κρίση ανέδειξαν ακόμη περισσότερο την ανάγκη περιορισμού της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Στο πλαίσιο του REPowerEU και του Fit for 55, η Ε.Ε. προχώρησε στην αναθεώρηση της RED, αυξάνοντας τις απαιτήσεις για τις μεταφορές, ενώ παράλληλα δημιούργησε ειδικά κανονιστικά πλαίσια για την αεροπορία και τη ναυτιλία.
Η RED III, που υιοθετήθηκε το 2023, διατήρησε την επιλογή για τα κράτη-μέλη μεταξύ του στόχου 29% ανανεώσιμης ενέργειας στις μεταφορές και της μείωσης κατά 14,5% της έντασης των εκπομπών, ενώ προβλέπει και επιμέρους υποχρεώσεις για προηγμένα βιοκαύσιμα και ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη έβαλε σε τροχιά εφαρμογής το ReFuelEU Aviation, με υποχρεωτική συμμετοχή βιώσιμων αεροπορικών καυσίμων από 2% το 2025, η οποία αυξάνεται σταδιακά έως 70% το 2050. Για τα συνθετικά αεροπορικά καύσιμα προβλέπεται ειδικός στόχος από το 2030.
Αντίστοιχα, το FuelEU Maritime, που εφαρμόζεται πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2025, επιβάλλει σταδιακή μείωση της έντασης των εκπομπών των καυσίμων που χρησιμοποιούν τα πλοία, από 2% το 2025 έως 80% το 2050. Παράλληλα, από το 2030 προβλέπεται η χρήση ηλεκτρικής τροφοδοσίας από την ξηρά ή άλλων τεχνολογιών μηδενικών εκπομπών για πλοία σε συγκεκριμένα ευρωπαϊκά λιμάνια.
Και δεν είναι μόνο τα καύσιμα. Με τον Κανονισμό AFIR, που εφαρμόζεται από τον Απρίλιο του 2024, η Ε.Ε. έθεσε υποχρεωτικούς στόχους για την ανάπτυξη υποδομών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων και ανεφοδιασμού υδρογόνου, ενώ παράλληλα προβλέπονται υποδομές ηλεκτροδότησης πλοίων και αεροσκαφών.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διέθεσε μάλιστα το 2024 1 δισ. ευρώ μέσω του Connecting Europe Facility για έργα υποδομών εναλλακτικών καυσίμων, από ταχυφορτιστές και σταθμούς υδρογόνου έως υποδομές σε λιμάνια και αεροδρόμια.
Άρα, το αίτημα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας δεν είναι να σταματήσει η πράσινη μετάβαση. Είναι ακριβώς το αντίθετο: να μην αποδυναμωθεί το επενδυτικό σήμα που η ίδια η Ευρώπη δημιούργησε.
Και εδώ υπάρχει ένα εύλογο κενό πολιτικής. Αεροπορία και ναυτιλία έχουν πλέον σαφή, μακροπρόθεσμα πλαίσια μέσω ReFuelEU και FuelEU. Ο οδικός τομέας, όμως, όπου εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται μαζικά υγρά και αέρια καύσιμα, δεν διαθέτει αντίστοιχα εξειδικευμένο πλαίσιο μετά το 2030.
Γι' αυτό και η πρόταση των 13 ευρωπαϊκών οργανώσεων έχει ιδιαίτερο βάρος: η μετα-2030 RED πρέπει να διατηρήσει ειδική υποχρέωση για τις μεταφορές, με επίκεντρο τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές, αφήνοντας παράλληλα στα κράτη-μέλη την αναγκαία ευελιξία ως προς τον τρόπο επίτευξης των στόχων.
Για την Ευρώπη, άλλωστε, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο κλιματικό. Είναι ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας, βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής ανθεκτικότητας. Μετά το σοκ του 2022, η διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα αποτελούν πλέον μέρος της ίδιας εξίσωσης.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι περισσότερη ή λιγότερη Ευρώπη στην πράσινη μετάβαση. Είναι ένα σταθερό ευρωπαϊκό πλαίσιο που να δίνει στην αγορά αυτό που χρειάζεται περισσότερο: προβλεψιμότητα. Διότι χωρίς μακροπρόθεσμη ζήτηση, δύσκολα θα υπάρξουν οι επενδύσεις που απαιτούνται για να γίνει πραγματικότητα η απανθρακοποίηση των μεταφορών.

Δείτε το πλήρες περιεχόμενο της επιστολής της Fuels Europe στα ελληνικά:
Μια πιο ανθεκτική Ευρώπη χρειάζεται έναν διαρκή στόχο για τις μεταφορές στο πλαίσιο της Οδηγίας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας
Αξιότιμοι Επίτροποι,
Αξιότιμοι Γενικοί Διευθυντές,
Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει το πλαίσιο για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μετά το 2030, εμείς, οι υπογράφοντες οργανισμοί*, θα θέλαμε να υπογραμμίσουμε τη σημασία ενός σαφούς, δεσμευτικού και οικονομικά αποδοτικού πλαισίου, το οποίο θα συνεχίσει να ενισχύει την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG) στις μεταφορές, μέσω ισχυρών και προβλέψιμων σημάτων ζήτησης.
Το πλαίσιο μετά το 2030 θα πρέπει να βασιστεί σε όσα έχουν αποδειχθεί επιτυχημένα στο υφιστάμενο σύστημα και να διαμορφώσει μια σαφή, μακροπρόθεσμη πορεία, ώστε να καταστεί δυνατή η περαιτέρω ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές.
Η ΕΕ ενίσχυσε πρόσφατα τη φιλοδοξία της για το κλίμα, υιοθετώντας νομικά δεσμευτικό στόχο για μείωση των καθαρών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 90% έως το 2040 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990, ως ενδιάμεσο σταθμό στην πορεία προς την κλιματική ουδετερότητα το 2050. Η επίτευξη αυτού του στόχου απαιτεί τη συμβολή όλων των τομέων, όμως οι μεταφορές χρειάζονται ιδιαίτερη προσοχή, δεδομένου του αργού ρυθμού απανθρακοποίησής τους και της συνεχιζόμενης εξάρτησής τους από τα ορυκτά καύσιμα.
Ο τομέας των μεταφορών εξακολουθεί να αποτελεί τη μεγαλύτερη πηγή εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου στην ΕΕ:
Οι εκπομπές από τις μεταφορές αυξήθηκαν κατά 0,7% το 2024 σε σχέση με το 2023, ενώ οι εκπομπές σε αρκετούς άλλους μεγάλους τομείς παρέμειναν σταθερές ή μειώθηκαν.
Η διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στις μεταφορές αντιστοιχούσε μόλις στο 11,2% της ενεργειακής κατανάλωσης του τομέα στην ΕΕ το 2024, ποσοστό σημαντικά χαμηλότερο από τον στόχο του 29% για το 2030, που προβλέπει η ισχύουσα Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (RED III).
Η μείωση της μεγάλης εξάρτησης της ΕΕ από εισαγόμενα πετρελαϊκά προϊόντα, όπως το ντίζελ, το VLSFO και τα αεροπορικά καύσιμα, θα ενίσχυε την ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα της Ευρώπης, ενώ παράλληλα θα στήριζε την ανάπτυξη εγχώριων αλυσίδων παραγωγής ανανεώσιμων καυσίμων.
Τα τελευταία δύο χρόνια, οι υποχρεώσεις που αφορούν ειδικά τις μεταφορές και εντάσσονται στους στόχους της RED για την ενέργεια έχουν προσφέρει ένα σαφές ρυθμιστικό σήμα για τις επενδύσεις και την ανάπτυξη της αγοράς. Η σταδιακή εφαρμογή αυτών των υποχρεώσεων συνέβαλε στη δημιουργία ζήτησης για ανανεώσιμα καύσιμα μεταφορών και στη διαμόρφωση του πλαισίου αγοράς μέσα στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν ένα ευρύ φάσμα λύσεων ανανεώσιμων καυσίμων.
Η υποχρέωση των προμηθευτών καυσίμων στον τομέα των μεταφορών θα πρέπει να συνεχιστεί και μετά το 2030, στο πλαίσιο της RED IV, ώστε να στηριχθούν οι επενδυτικές αποφάσεις και να διασφαλιστεί η ορατότητα που απαιτείται για την ανάπτυξη της ευρωπαϊκής παραγωγής.
Δεν μπορεί να υπάρξει ενεργειακή μετάβαση στις μεταφορές χωρίς υγρά και αέρια καύσιμα, μεταξύ άλλων σε τμήματα των οδικών μεταφορών, αλλά και σε τομείς όπως η αεροπορία και η ναυτιλία, όπου η ηλεκτροκίνηση αντιμετωπίζει μεγαλύτερους τεχνικούς και οικονομικούς περιορισμούς.
Επιπλέον, οι οδικές μεταφορές δεν διαθέτουν σήμερα ένα ειδικό πλαίσιο μετά το 2030, αντίστοιχο με τα μακροπρόθεσμα τομεακά πλαίσια που υπάρχουν για την αεροπορία και τη ναυτιλία. Η υπερβολική reliance αποκλειστικά στο ETS I και το ETS II για την παροχή των απαραίτητων κινήτρων θα δημιουργούσε σημαντικό κενό στην πολιτική για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Απαιτούνται σαφή και προβλέψιμα εργαλεία από την πλευρά της ζήτησης, ώστε να δημιουργηθεί επαρκές κίνητρο για επενδύσεις σε ανανεώσιμα καύσιμα στην Ευρώπη.
Η κεντρική πρόκληση δεν είναι η έλλειψη φιλοδοξίας στους στόχους, αλλά ο ρυθμός με τον οποίο αναπτύσσονται οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας στις μεταφορές και η ανάγκη για έναν επαρκώς μακρύ ρυθμιστικό ορίζοντα. Ένα ισχυρό, προβλέψιμο και συνεκτικό πλαίσιο πολιτικής είναι σήμερα περισσότερο αναγκαίο από ποτέ.
Παράλληλα, στηρίζουμε τον στόχο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για απλούστευση και βελτίωση της συνοχής του επερχόμενου ευρωπαϊκού πλαισίου για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Το ισχύον ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο δίνει στα κράτη-μέλη τη δυνατότητα επιλογής μεταξύ ενός στόχου για το περιεχόμενο ανανεώσιμης ενέργειας και ενός στόχου μείωσης της έντασης εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, παράλληλα με την εισαγωγή ειδικών επιμέρους στόχων. Η διατήρηση μιας ειδικής υποχρέωσης για τις μεταφορές, σε συνδυασμό με ευελιξία για τα κράτη-μέλη, θα διασφάλιζε ότι η απλούστευση δεν θα γίνει εις βάρος της αποτελεσματικής απανθρακοποίησης.
Οι σταθεροί και προβλέψιμοι στόχοι για τις μεταφορές στο πλαίσιο της RED δεν αποτελούν μόνο ζήτημα κλιματικής πολιτικής. Αποτελούν επίσης βασικό στοιχείο της ανθεκτικότητας και της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας της Ευρώπης.
Για τον λόγο αυτό, καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διατηρήσει ειδικούς και διαρκείς στόχους για τις μεταφορές στο πλαίσιο της νομοθεσίας για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας μετά το 2030, αξιοποιώντας όσα έχουν αποδειχθεί επιτυχημένα στο υφιστάμενο σύστημα και παράλληλα βελτιώνοντας τη συνοχή, την αποτελεσματικότητα και την εφαρμογή του.