(ΑΠΕ) και η νέα περιφερειακή ενεργειακή αρχιτεκτονική. Στο επίκεντρο της συνάντησης βρέθηκε, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, η ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας των δύο χωρών, με έμφαση στην ενεργειακή ασφάλεια, τη διαφοροποίηση των πηγών και οδεύσεων εφοδιασμού φυσικού αερίου και την ανάπτυξη του Νότιου Διαδρόμου Φυσικού Αερίου.Ο Έλληνας υπουργός ανέδειξε τον ρόλο της χώρας μας ως περιφερειακού ενεργειακού κόμβου, αναφερόμενος στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις GSI, Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ, και GREGY, Ελλάδας–Αιγύπτου, καθώς και στη στρατηγική σημασία του Κάθετου Διαδρόμου για την ενεργειακή ασφάλεια και τη διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. Στη συζήτηση περιλαμβάνονταν επίσης οι προοπτικές συνεργασίας στις ΑΠΕ και στην ενεργειακή μετάβαση, με έμφαση στην ανταλλαγή τεχνογνωσίας και στην ανάπτυξη νέων πεδίων συνεργασίας στην καθαρή ενέργεια.
Η συγκυρία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς το Αζερμπαϊτζάν επιχειρεί να διευρύνει τον ενεργειακό του ρόλο. Το φυσικό αέριο παραμένει βασικό στοιχείο της στρατηγικής του Μπακού και η επέκταση του Νότιου Διαδρόμου εξακολουθεί να αποτελεί προτεραιότητα. Την ίδια ώρα, όμως, η χώρα αναπτύσσει ένα παράλληλο σχέδιο για την παραγωγή και εξαγωγή πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας, επενδύοντας σε ΑΠΕ, δίκτυα, αποθήκευση και διασυνδέσεις.
Το αζερικό υπουργείο Ενέργειας έχει θέσει ως στόχο την ανάπτυξη περίπου 8 GW ανανεώσιμης ισχύος έως το 2032, ενώ χαρακτηρίζει τις πράσινες ενεργειακές διασυνδέσεις μεταξύ της Κασπίας, της Κεντρικής Ασίας, του Νοτίου Καυκάσου, της Τουρκίας και της Ευρώπης βασικό τμήμα της ενεργειακής στρατηγικής της χώρας.
Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει ότι το αέριο βγαίνει από την εξίσωση. Αντίθετα, το Μπακού εξακολουθεί να επενδύει στην ενίσχυση του ρόλου του ως προμηθευτή φυσικού αερίου προς την Ευρώπη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και το Αζερμπαϊτζάν έχουν στρατηγική ενεργειακή συνεργασία που περιλαμβάνει την αύξηση των προμηθειών αερίου μέσω του Νότιου Διαδρόμου, αλλά πλέον και την ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών και περιφερειακών ηλεκτρικών διασυνδέσεων.
Για την Ελλάδα, ο ενεργειακός δεσμός με το Αζερμπαϊτζάν «περνάει» από συγκεκριμένη υποδομή, τον TAP, μέσω του οποίου το αζέρικο αέριο φθάνει στην ελληνική αγορά και συνεχίζει προς την Ευρώπη. Σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας του Αζερμπαϊτζάν, οι παραδόσεις φυσικού αερίου στην Ελλάδα ανήλθαν πέρυσι σε 1,1 δισ. κυβικά μέτρα, ενώ από την έναρξη λειτουργίας του TAP έχουν εξαχθεί από το Αζερμπαϊτζάν προς την Ελλάδα 5,6 δισ. κυβικά μέτρα.
Η επόμενη φάση της περιφερειακής ενεργειακής διασύνδεσης, ωστόσο, αφορά όλο και περισσότερο τα ηλεκτρόνια.Ενδεικτικό είναι το σχέδιο για τη δημιουργία πράσινου ενεργειακού διαδρόμου Αζερμπαϊτζάν–Γεωργία–Τουρκία–Βουλγαρία. Όπως έχει δηλώσει ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας ΑλπαρσλάνΜπαϊρακτάρ, οι συμμετέχουσες χώρες επιδιώκουν να οριστικοποιήσουν διακυβερνητική συμφωνία για τον διάδρομο στη διάρκεια της COP31, που θα πραγματοποιηθεί στην Αττάλεια τον Νοέμβριο.
Ο σχεδιαζόμενος διάδρομος θα αξιοποιεί το δυναμικό αιολικής και υδροηλεκτρικής ενέργειας του Αζερμπαϊτζάν και της Γεωργίας, μεταφέροντας ηλεκτρική ενέργεια μέσω της Τουρκίας προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο Μπαϊρακτάρ έχει περιγράψει το σχέδιο ως έναν «ηλεκτρικό TANAP» σε περιφερειακή κλίμακα, παραπέμποντας στον αγωγό φυσικού αερίου που μεταφέρει αζέρικο αέριο μέσω Τουρκίας προς την Ευρώπη.
Το σχέδιο αποτελεί μέρος ενός ευρύτερου πλέγματος διασυνδέσεων που επιχειρεί να δημιουργήσει το Μπακού. Στις 25 Σεπτεμβρίου, ο Shahbazov παρουσίασε τον στόχο για ένα ενιαίο δίκτυο πράσινων ενεργειακών διασυνδέσεων από την Κεντρική Ασία έως την Ευρώπη, με επιμέρους διαδρόμους που θα συνδέουν την Κασπία, τον Νότιο Καύκασο, την Τουρκία και τις ευρωπαϊκές αγορές.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και ο Κασπία– Μαύρη Θάλασσα– Ευρώπη Πράσινος Ενεργειακός Διάδρομος, για τον οποίο το αζερικό υπουργείο Ενέργειας αναφέρει συνολική δυναμικότητα μεταφοράς 4 GW. Η μελέτη σκοπιμότητας έχει, σύμφωνα με το Μπακού, επιβεβαιώσει τη δυνατότητα υλοποίησης του έργου, με την τελική επενδυτική απόφαση να τοποθετείται το 2029 και τη σταδιακή έναρξη λειτουργίας από το 2032. Το έργο έχει ιδιαίτερο ευρωπαϊκό ενδιαφέρον, καθώς περιλαμβάνει τη σύνδεση του Αζερμπαϊτζάν με την Ουγγαρία μέσω της Μαύρης Θάλασσας. Το αζερικό υπουργείο αναφέρει ότι ο διάδρομος έχει ενταχθεί ως ενιαίο έργο στο σχέδιο δεκαετούς ανάπτυξης του ευρωπαϊκού δικτύου διαχειριστών μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας ENTSO-E.
Η Ελλάδα από την πλευρά της στοχεύει στην περαιτέρω σύγκλιση με το Αζερμπαϊτζάν ως προς την ανάγκη ενίσχυσης των ενεργειακών διασυνδέσεων και διαφοροποίησης των πηγών και οδεύσεων.Η Αθήνα επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της ως περιφερειακού κόμβου μέσω μιας σειράς ηλεκτρικών και ενεργειακών διασυνδέσεων. Το GSI και το GREGY αποτελούν δύο από τα έργα που ανέδειξε σήμερα ο Παπασταύρου, ενώ ο Κάθετος Διάδρομος εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας και διαφοροποίησης στην ευρύτερη περιοχή.
Η κατεύθυνση αυτή συμβαδίζει με την ευρύτερη ευρωπαϊκή στρατηγική. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναγνωρίζει ήδη το Αζερμπαϊτζάν ως σημαντικό ενεργειακό εταίρο της ΕΕ, όχι μόνο για το φυσικό αέριο αλλά και για τις ανανεώσιμες πηγές και τις περιφερειακές ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Η ίδια η πρόεδρος της Κομισιόν κυρία Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει αναφερθεί στην προοπτική το Αζερμπαϊτζάν να εξελιχθεί σε κόμβο καθαρής ηλεκτρικής ενέργειας και έχει καλωσορίσει τα σχέδια για πράσινο ενεργειακό διάδρομο προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Για την Ελλάδα, επομένως, η ενεργειακή σχέση με το Μπακού αποκτά μια δεύτερη διάσταση. Ο TAP και το αζέρικο φυσικό αέριο παραμένουν κομβικά για τη διαφοροποίηση του εφοδιασμού, αλλά στο νέο ενεργειακό τοπίο οι αγωγοί συνυπάρχουν πλέον με τα ηλεκτρικά καλώδια, τις ΑΠΕ, την αποθήκευση και τα διασυνδεδεμένα δίκτυα.
Στη χθεσινή συνάντηση συμμετείχαν, από την πλευρά του Αζερμπαϊτζάν, ο πρέσβης του Αζερμπαϊτζάν ArifMammadov, ο υφυπουργός Οικονομίας Anar Akhundov και ο διευθυντής του Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας του Αζερμπαϊτζάν Javid Abdullayev. Από ελληνικής πλευράς συμμετείχαν η γενική γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πρώτων Υλών Δέσποινα Παληαρούτα, η πρέσβης της Ελλάδας στο Αζερμπαϊτζάν Μαρία Παπακωνσταντίνου και ο εκπρόσωπος του TAP στην Ελλάδα Ιωάννης Μάρης.