Ο πρόεδρος Ερντογάν συζήτησε το ζήτημα της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στη Νέα Υόρκη. Το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε ότι η τουρκική πρωτοβουλία είχε επίσης συζητηθεί μεταξύ του Ερντογάν και του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν και ότι στη συνέχεια υπήρξε συνέχεια της συζήτησης μέσω διπλωματικής αλληλογραφίας.
Ούτε η Ρωσία ούτε η Ουκρανία έχουν αποδεχθεί μέχρι στιγμής το τουρκικό σχέδιο.
Κατά τη συνάντησή του στη Νέα Υόρκη με τον Ζελένσκι, ο Ερντογάν δήλωσε ότι δεν μπορεί να υπάρξει καμία δικαιολογία για επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στη Μαύρη Θάλασσα και κάλεσε τις δύο πλευρές να λάβουν μέτρα για τη διασφάλιση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας. Όπως ανέφερε, η Τουρκία αναμένει από όλες τις πλευρές να επιδείξουν υπευθυνότητα και θα συνεχίσει τις προσπάθειές της για την επανέναρξη των απευθείας διαπραγματεύσεων μεταξύ Μόσχας και Κιέβου.
Το γραφείο του Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι οι δύο πρόεδροι συζήτησαν την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα και, ειδικότερα, τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να διασφαλιστεί η λειτουργία του θαλάσσιου διαδρόμου για τις εξαγωγές.
«Υπάρχουν πλέον διάφορες επιλογές στο τραπέζι για το πώς μπορεί να αποκατασταθεί πλήρως ο διάδρομος», δήλωσε ο Ζελένσκι. Ο Ουκρανός πρόεδρος συνέδεσε, ωστόσο, την αμοιβαία αυτοσυγκράτηση με τις κινήσεις της Ρωσίας, υποστηρίζοντας ότι η Μόσχα θα πρέπει πρώτα να σταματήσει τα πλήγματα κατά ουκρανικών υποδομών, ώστε το Κίεβο να σταματήσει με τη σειρά του τις επιθέσεις μεγάλης εμβέλειας.
Επιβεβαιώνει η Μόσχα τις συνομιλίες Ερντογάν-Πούτιν
Το Κρεμλίνο επιβεβαίωσε στις 22 Σεπτεμβρίου ότι η Τουρκία είχε ήδη θέσει την πρότασή της στον Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ δήλωσε ότι η τουρκική πλευρά έθεσε το ζήτημα κατά τις πρόσφατες συνομιλίες Ερντογάν και Πούτιν στο Μπισκέκ και ότι στη συνέχεια το θέμα τέθηκε και σε διπλωματική αλληλογραφία. Ο Πεσκόφ δεν ανέφερε ότι η Ρωσία έχει αποδεχθεί την πρόταση.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Χακάν Φιντάν δήλωσε στις 19 Σεπτεμβρίου ότι η Τουρκία είχε στείλει προτάσεις τόσο στη Ρωσία όσο και στην Ουκρανία και ότι είχε λάβει απαντήσεις από τις δύο πλευρές. Ο Φιντάν αναγνώρισε, ωστόσο, ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφορές. «Για να είμαστε ειλικρινείς, και οι δύο πλευρές έχουν απαιτήσεις και θέσεις που είναι δύσκολο να συμβιβαστούν», δήλωσε, επισημαίνοντας ότι άμεση προτεραιότητα της Άγκυρας είναι η αποκατάσταση των εξαγωγών σιτηρών μέσω της Μαύρης Θάλασσας, λόγω των επιπτώσεων που έχει η διακοπή τους στις χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές τροφίμων.
Η γραπτή πρόταση της Άγκυρας
Η Τουρκία διακίνησε νωρίτερα αυτόν τον μήνα ένα σχέδιο μνημονίου προς τη Ρωσία και την Ουκρανία, με στόχο τον περιορισμό των επιθέσεων εναντίον πλοίων που μεταφέρουν πολιτικά φορτία και τη βελτίωση της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα. Σύμφωνα με Τούρκο διπλωμάτη, η πρόταση βασίζεται στην Πρωτοβουλία για τα Σιτηρά στη Μαύρη Θάλασσα του 2022.
Η Άγκυρα είχε ξεκινήσει τη διπλωματική προσπάθεια πολύ πριν γίνει γνωστό το μνημόνιο.
Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, οι προσπάθειες για τη δημιουργία μιας νέας συμφωνίας για τη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα ξεκίνησαν τον Ιανουάριο του 2025. Οι συζητήσεις εξελίχθηκαν στη συνέχεια προς την κατεύθυνση μιας πιθανής συμφωνίας για μορατόριουμ στις επιθέσεις εναντίον πολιτικών πλοίων.
Το σχέδιο προβλέπει μεγαλύτερη αξιοποίηση των χωρικών υδάτων των παράκτιων χωρών της Μαύρης Θάλασσας, προκειμένου να περιοριστεί ο χρόνος κατά τον οποίο τα πολιτικά πλοία θα παραμένουν εκτεθειμένα σε διεθνή ύδατα. Μία από τις επιλογές βασίζεται στην υφιστάμενη θαλάσσια διαδρομή της Ουκρανίας κατά μήκος των ακτών της Ρουμανίας και της Βουλγαρίας.Μια άλλη θα μπορούσε να αξιοποιεί τα χωρικά ύδατα της Γεωργίας και της Τουρκίας. Σύμφωνα με τον Τούρκο διπλωμάτη, το πιο εκτεθειμένο τμήμα της διαδρομής είναι περίπου τέσσερα έως πέντε ναυτικά μίλια σε διεθνή ύδατα, αφού τα πλοία εγκαταλείψουν τα ουκρανικά χωρικά ύδατα.
Τουλάχιστον 25 πλοία τουρκικής ιδιοκτησίας, εκ των οποίων τέσσερα έφεραν τουρκική σημαία, είχαν δεχθεί επίθεση από τα τέλη Ιουνίου, όταν έγινε γνωστή η πρόταση.
Ο Ερντογάν είχε συζητήσει την πρωτοβουλία με τον Πούτιν πριν δημοσιοποιηθεί η γραπτή πρόταση. Η συνάντησή του στη Νέα Υόρκη με τον Ζελένσκι έφερε πλέον το ζήτημα της ναυσιπλοΐας στο επίκεντρο των προεδρικών επαφών της Άγκυρας με το Κίεβο.
Οι επιθέσεις αυξάνουν το κόστος της ναυσιπλοΐας
Η αύξηση των επιθέσεων μεταβάλλει επίσης τους εμπορικούς κινδύνους που συνδέονται με τη ναυσιπλοΐα στη Μαύρη Θάλασσα. Η Joint War Committee του Λονδίνου διεύρυνε στις 16 Σεπτεμβρίου τη ζώνη που χαρακτηρίζει ως περιοχή υψηλού κινδύνου, ώστε να καλύπτει πλέον ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, μετά την αύξηση των επιθέσεων εναντίον πλοίων. Τα χωρικά ύδατα της Τουρκίας, της Ρουμανίας, της Βουλγαρίας και της Γεωργίας εξαιρούνται από τη διευρυμένη ζώνη υψηλού κινδύνου.
Η Ρωσία έχει επίσης αρχίσει να μεταφέρει μέρος των εξαγωγών σιτηρών της προς τερματικούς σταθμούς στη Βαλτική και την Αρκτική. Πριν από τις τελευταίες διαταραχές, σχεδόν το 90% των ρωσικών εξαγωγών σιτηρών μέσω θαλάσσης πραγματοποιούνταν μέσω της Μαύρης Θάλασσας.
Μόσχα και Κίεβο εξακολουθούν να θέτουν διαφορετικούς όρους για την εφαρμογή μέτρων αυτοσυγκράτησης και μέχρι στιγμής δεν έχει επιτευχθεί συμφωνία επί της τουρκικής πρότασης.
Η Άγκυρα συνεχίζει πλέον να προωθεί το ζήτημα της ασφαλούς ναυσιπλοΐας και με τις δύο κυβερνήσεις, τόσο σε προεδρικό όσο και σε διπλωματικό επίπεδο.