τον Σι Τζινπίνγκ αν είχε υποδεχθεί εκεί και άλλους Αμερικανούς προέδρους, καθώς ο Κινέζος ηγέτης τον ξεναγούσε στο Τζονγκνανχάι, τον πρώην αυτοκρατορικό κήπο δίπλα στην Απαγορευμένη Πόλη του Πεκίνου.
«Πολύ σπάνια υποδεχόμαστε εδώ προέδρους», απάντησε ο Σι, προσθέτοντας ότι ο μόνος πρόεδρος που είχε προσκληθεί ήταν ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν.
Η απάντηση μπορεί να έμοιαζε συμπτωματική, αποτυπώνει όμως κάτι ουσιαστικό για τη σχέση των δύο ανδρών. Ενώ ο Τραμπ επιμένει να χαρακτηρίζει τον Σι «φίλο», το Πεκίνο αποφεύγει να ανταποδώσει τον χαρακτηρισμό και διατηρεί έναν αυστηρά επαγγελματικό τόνο.
Αυτή την εβδομάδα, ο Τραμπ ανταποδίδει την κίνηση, υποδεχόμενος τον Σι στην Ουάσιγκτον. Οι δύο ηγέτες συναντώνται στα σκαλιά του αεροσκάφους, προτού ο Αμερικανός πρόεδρος παραθέσει στον Κινέζο ομόλογό του επίσημο δείπνο στην αμερικανική πρωτεύουσα.
Οι διπλωμάτες συχνά υποστηρίζουν ότι οι προσωπικές σχέσεις μεταξύ ηγετών, οι σύνοδοι κορυφής και οι αμοιβαίες επισκέψεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο σε κρίσιμες καμπές των σχέσεων ΗΠΑ-Κίνας.
Αυτό ξεκίνησε το 1972, όταν ο Αμερικανός διπλωμάτης Χένρι Κίσινγκερ επισκέφθηκε το Πεκίνο και ανέπτυξε στενή σχέση με τον Κινέζο πρωθυπουργό Τσου Ενλάι, ανοίγοντας τον δρόμο για την ιστορική επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ρίτσαρντ Νίξον στην Κίνα αργότερα την ίδια χρονιά, όπου συναντήθηκε με τον Μάο Τσε Τουνγκ. Επτά χρόνια αργότερα, ο πρόεδρος Τζίμι Κάρτερ άνοιξε τις πόρτες του Λευκού Οίκου στον Κινέζο πρωθυπουργό Ντενγκ Σιαοπίνγκ.
Ωστόσο, οι επανειλημμένες συναντήσεις του Σι με τον Τραμπ κατά τη διάρκεια των δύο προεδρικών θητειών του τελευταίου έχουν δείξει ότι η προσπάθεια να βασιστεί η σχέση στην προσωπική χημεία των δύο ηγετών δεν έχει οδηγήσει στον μετασχηματισμό των διμερών σχέσεων που είχε σημειωθεί τη δεκαετία του 1970.
Αυτό δεν αφορά μόνο την προσωπικότητα του Σι Τζινπίνγκ και την προτίμησή του για μια περισσότερο θεσμική και μεθοδική σχέση. Αφορά και τον ίδιο τον Τραμπ, ο οποίος δεν έχει αποδείξει ότι είναι ο άνθρωπος των μεγάλων συμφωνιών και των συνολικών διευθετήσεων που ο ίδιος θέλει να παρουσιάζει.
Σε άρθρο του στο Foreign Affairs, ο Όρβιλ Σέλ, αρμόδιος για θέματα Κίνας στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ, σημειώνει ότι ο Τραμπ δεν είναι Χάρι Τρούμαν, ο οποίος ίδρυσε το ΝΑΤΟ το 1949, ούτε Τζον Φ. Κένεντι, ο οποίος διαχειρίστηκε την κρίση των πυραύλων της Κούβας το 1962 μέσω μυστικής διπλωματίας, ούτε Ρόναλντ Ρίγκαν, ο οποίος διαπραγματεύτηκε συμφωνίες ελέγχου των εξοπλισμών με τη Σοβιετική Ένωση.
Και ασφαλώς δεν είναι Ρίτσαρντ Νίξον, ο οποίος άλλαξε την πορεία του Ψυχρού Πολέμου ανοίγοντας τον δρόμο για την προσέγγιση με την Κίνα.
Οι περισσότερες διπλωματικές επιτυχίες του Τραμπ μέχρι σήμερα παραμένουν ανολοκλήρωτες ή ανοιχτές σε ερμηνείες. Η σύνοδος με τον ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν δεν οδήγησε σε μια διαρκή πολιτική συμφωνία, ο ισχυρισμός του ότι σταμάτησε τον πόλεμο μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν απορρίφθηκε από το Νέο Δελχί, ενώ έχει επανειλημμένα αποτύχει να πείσει τον Πούτιν να τερματίσει τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι είχε δηλώσει πως μπορούσε να το κάνει μέσα σε 24 ώρες.
Το Πεκίνο έχει εξαγάγει ένα σαφές συμπέρασμα από αυτή την πορεία: ο Τραμπ δεν είναι άνθρωπος των μεγάλων συμφωνιών.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί επιπόλαια. Η απρόβλεπτη συμπεριφορά του στις διεθνείς υποθέσεις τον καθιστά πιο επικίνδυνο στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Τα τελευταία χρόνια, οι Κινέζοι διπλωμάτες έχουν μάθει να αξιοποιούν τόσο τον πραγματισμό του Τραμπ όσο και τις μεταβολές της εξωτερικής του πολιτικής, ορισμένες φορές χωρίς να χρειάζεται να κάνουν σχεδόν τίποτα.
Με αυτό το δεδομένο, το Πεκίνο δεν άφησε τίποτα στην τύχη ενόψει της επίσκεψης του Σι στον Λευκό Οίκο. Το να προκαλέσει τον Τραμπ, να τον υποτιμήσει ή να τον φέρει σε θέση όπου θα εμφανιζόταν ηττημένος θα μπορούσε να γυρίσει μπούμερανγκ.
Η Κίνα θεωρεί ότι οι πολιτικές του Τραμπ την έχουν ωθήσει να διευρύνει τη διεθνή παρουσία της, αποδεικνύοντας στον κόσμο ότι το Πεκίνο είναι ο πιο σταθερός εταίρος ή, τουλάχιστον, ένα απαραίτητο αντίβαρο στην αμερικανική πολιτική.
Παράλληλα, όμως, οι Κινέζοι σχεδιαστές πολιτικής εργάστηκαν εντατικά προκειμένου να αποφύγουν λανθασμένους υπολογισμούς στην Ουάσιγκτον.
Οι προετοιμασίες ήταν προσεκτικές και μεθοδικές. Εντοπίστηκαν τα σημεία στα οποία η Κίνα διαθέτει μοχλούς πίεσης αλλά και ευκαιρίες. Ο Κινέζος αντιπρόεδρος Χε Λιφένγκ ταξίδεψε στην Ουάσιγκτον επικεφαλής κινεζικής αντιπροσωπείας, προκειμένου να οριστικοποιήσει την ατζέντα της συνόδου.
Το εμπόριο και οι δασμοί, ο πόλεμος με το Ιράν και η τεχνητή νοημοσύνη (AI) βρίσκονται όλα στο τραπέζι.
Εμπόριο και δασμοί
Το εμπόριο και οι δασμοί έχουν αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς πλησιάζει η λήξη της εμπορικής εκεχειρίας που συμφώνησαν Τραμπ και Σι στη Μπουσάν πριν από έναν χρόνο.
Παρότι πέρυσι η Ουάσιγκτον έκανε πίσω από την περαιτέρω αύξηση των δασμών, αφού το Πεκίνο χρησιμοποίησε τον έλεγχο των σπάνιων γαιών ως μοχλό πίεσης, οι δασμοί παραμένουν σε ισχύ σε αρκετούς τομείς.
Ο μέσος πραγματικός αμερικανικός δασμός στις κινεζικές εισαγωγές έφτασε το 22,8% τον Ιούλιο, σύμφωνα με το Penn Wharton Budget Model. Παρ' όλα αυτά, το διμερές εμπόριο αυξήθηκε κατά 5,4% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2025, με τις κινεζικές εξαγωγές να αντιπροσωπεύουν το 75% του συνολικού όγκου.
Αυτό δίνει στο Πεκίνο σημαντικό περιθώριο διαπραγμάτευσης. Η αύξηση των δασμών θα μπορούσε να οδηγήσει την Κίνα στη χρήση των σπάνιων γαιών και άλλων οικονομικών εργαλείων, ενώ η μείωσή τους θα διεύρυνε το εμπορικό πλεόνασμα υπέρ της Κίνας.
Το Πεκίνο γνωρίζει ότι ο Τραμπ χρειάζεται να παρουσιάσει οικονομικά αποτελέσματα πριν από τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τους Αμερικανούς αγρότες.
Παράλληλα, η Κίνα έχει δείξει ότι λαμβάνει υπόψη τις αμερικανικές ανησυχίες.
Αν και αντιτάχθηκε στη διατύπωση που υιοθετήθηκε στη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών της G20 αυτόν τον μήνα, η οποία έκανε λόγο για ανάγκη αντιμετώπισης «μη εμπορικών πολιτικών και πρακτικών», η Κίνα έχει λάβει μέτρα που θα μπορούσαν να θεωρηθούν ως μερική απάντηση σε αυτές τις απαιτήσεις.
Μεταξύ άλλων, αυστηροποίησε τη ρύθμιση της αυτοκινητοβιομηχανίας, προκειμένου να περιορίσει έναν επιζήμιο πόλεμο τιμών και να αποτρέψει το ντάμπινγκ στις αγορές του εξωτερικού, ενώ ενθαρρύνει τις ασθενέστερες εγχώριες εταιρείες είτε να συγχωνευθούν είτε να αποχωρήσουν από την αγορά.
Φαινομενικά ως απάντηση σε αυτές τις κινήσεις, ο Τραμπ δήλωσε ότι είναι ανοιχτός στο ενδεχόμενο να επιτρέψει την είσοδο κινεζικών αυτοκινήτων στην αμερικανική αγορά, εφόσον οι Κινέζοι κατασκευαστές δημιουργήσουν εργοστάσια στις ΗΠΑ και απασχολούν Αμερικανούς εργαζομένους.
Από το Μπισκέκ στο Νέο Δελχί
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του για τη σύνοδο, ο Σι πραγματοποίησε διπλωματική περιοδεία που περιλάμβανε τη σύνοδο κορυφής του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης στο Μπισκέκ, τη σύνοδο των BRICS στο Νέο Δελχί και μια επίσκεψη στο Κάιρο, όπου πρότεινε μια περιφερειακή πρωτοβουλία ασφαλείας για τη Μέση Ανατολή, με μεγαλύτερο ρόλο για το Πεκίνο.
Πιο σημαντική, ωστόσο, ήταν η συνάντησή του με τον Ινδό πρωθυπουργό Ναρέντρα Μόντι, δεδομένου ότι οι σχέσεις ΗΠΑ-Ινδίας βρίσκονται σήμερα σε ένταση.
Μια προσέγγιση μεταξύ Ινδίας και Κίνας προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας στην αμερικανική στρατηγική στην Ασία, η οποία μέχρι πρόσφατα βασιζόταν στην Ινδία ως αντίβαρο στην Κίνα.
Την ίδια στιγμή, οι Κινέζοι διπλωμάτες έχουν αλλάξει στάση απέναντι στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν.
Αρχικά, το Πεκίνο επιδίωκε να διατηρήσει ισορροπίες μεταξύ των εταίρων του στον Κόλπο. Πιο πρόσφατα, όμως, έχει διατυπώσει ξεκάθαρες και συγκεκριμένες απαιτήσεις προς την Τεχεράνη. Μεταξύ άλλων, ζητά από το Ιράν να ανοίξει εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ και να εγγυηθεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας, να τερματίσει τις επιθέσεις εναντίον των κρατών του Κόλπου και να χρησιμοποιήσει την επιρροή του στους Χούθι της Υεμένης.
Ο Κινέζος υπουργός Εξωτερικών Γουάνγκ Γι μετέφερε αυτές τις θέσεις στον Ιρανό ομόλογό του Αμπάς Αραγτσί στο Πεκίνο.
Αυτό προσφέρει στην Κίνα περιθώριο ελιγμών, καθώς οι ΗΠΑ επιχειρούν να απομονώσουν οικονομικά το Ιράν. Οι δευτερογενείς κυρώσεις κατά της Τεχεράνης, σε βάρος, δηλαδή, οντοτήτων που συναλλάσσονται με το Ιράν, όπως κινεζικές τράπεζες, δεν φαίνεται πιθανό να εξελιχθούν σε άμεση οικονομική σύγκρουση με την Κίνα.
Πιο πιθανό είναι η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο να επιδιώξουν μια άτυπη συνεννόηση, στο πλαίσιο της οποίας οι ΗΠΑ δεν θα στοχοποιούν μεγάλους κινεζικούς οργανισμούς, εφόσον η Κίνα αγοράζει λιγότερο ιρανικό πετρέλαιο ή αναδιαρθρώνει τις εμπορικές της σχέσεις με την Τεχεράνη με τρόπους που ικανοποιούν εν μέρει τις αμερικανικές απαιτήσεις, χωρίς όμως να συμμετέχει στον αποκλεισμό του Ιράν.
Το πετρέλαιο και το Ορμούζ βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της εξίσωσης.
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, η Κίνα απέδειξε ότι μπορεί να επηρεάζει τις τιμές του αργού πετρελαίου μέσω της ζήτησής της, προσφέροντας στον Σι έναν μοχλό πίεσης στις συνομιλίες με τον Τραμπ για το Ιράν, ιδιαίτερα εν μέσω των προβλημάτων στις θαλάσσιες μεταφορές και της ανόδου των τιμών.
Ως αποτέλεσμα, το Πεκίνο θα μπορούσε να λειτουργήσει ως διαμεσολαβητής ή ως από κοινού εγγυητής σε οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία για το Ιράν ή σε νέες περιφερειακές διευθετήσεις.
Η Ουάσιγκτον ίσως χρειαστεί να αναγνωρίσει αυτή την πραγματικότητα και να την αξιοποιήσει.
Το δίλημμα του Τραμπ
Τα περιθώρια ελιγμών της Κίνας, ωστόσο, παραμένουν περιορισμένα από τις δυνατότητές της, τα όρια της επιρροής της και την ανάγκη να διατηρήσει μια λεπτή ισορροπία μεταξύ των πλευρών που εμπλέκονται στη σύγκρουση ή επηρεάζονται από αυτήν.
Ο αποτελεσματικός ρόλος της Κίνας, επομένως, εξαρτάται τελικά από το κατά πόσο η Ουάσιγκτον είναι διατεθειμένη να της αφήσει χώρο.
Εδώ βρίσκεται το δίλημμα του Τραμπ: αν αγνοήσει το Πεκίνο, η Κίνα θα μπορέσει να επωφελείται από το status quo με μικρό κόστος. Αν, αντίθετα, αναγνωρίσει τον ρόλο της, θα πρέπει να παραχωρήσει μέρος της επιρροής και του κύρους των ΗΠΑ στον Κόλπο.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η πρόσφατη τηλεφωνική επικοινωνία του Γουάνγκ Γι με τον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο για τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή.
Ταϊβάν και Ουκρανία
Στην ατζέντα της Ουάσιγκτον θα μπορούσαν να βρεθούν και άλλα ζητήματα, με κυριότερο την Ταϊβάν.
Η Κίνα θα θέσει το θέμα, όμως δεν αναμένεται να αποτελέσει μείζον σημείο αντιπαράθεσης, δεδομένης της τάσης του Τραμπ να περιορίσει τις αμερικανικές δεσμεύσεις ασφαλείας απέναντι στο νησί. Ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει μια σχεδιαζόμενη αμερικανική συμφωνία για την πώληση όπλων στην Ταϊβάν «σημαντικό διαπραγματευτικό χαρτί».
Όσον αφορά την Ουκρανία, η Μόσχα έχει αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας τριμερούς συνόδου Πούτιν, Σι και Τραμπ στο Σεντζέν, στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της APEC τον επόμενο μήνα.
Ο Σι και ο Μόντι έχουν δηλώσει ότι θα μπορούσαν να συμβάλουν στον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία.
Αξιοσημείωτο είναι ότι το Πεκίνο ζήτησε από το Κίεβο να μην πλήξει τη ρωσική πόλη Βλαδιβοστόκ κατά τη διάρκεια της διεξαγωγής του Ανατολικού Οικονομικού Φόρουμ και η Ουκρανία συμμορφώθηκε.
Αυτό υποδηλώνει ότι η Κίνα μπορεί να αποτελεί μέρος μιας φόρμουλας για τον τερματισμό του πολέμου.
Η παγίδα της αμερικανικής τεχνολογίας;
Η μάχη για την κυριαρχία στην τεχνητή νοημοσύνη αναμένεται επίσης να συζητηθεί, ιδιαίτερα μετά τις εκκλήσεις αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών για επιβράδυνση της ανάπτυξης μοντέλων AI, επικαλούμενες ανησυχίες για την ασφάλεια και την προστασία των χρηστών.
Ο Τραμπ χαρακτήρισε τις ανησυχίες αυτές «φάρσα».
Αν και το Πεκίνο αντιμετωπίζει με καχυποψία την αμερικανική πρωτοβουλία, φαίνεται διατεθειμένο να συμμετάσχει σε τεχνικό διάλογο για τα πρότυπα ασφάλειας και διακυβέρνησης της τεχνητής νοημοσύνης.
Στη Σαγκάη, ο Σι ίδρυσε πρόσφατα τον Παγκόσμιο Οργανισμό Συνεργασίας για την Τεχνητή Νοημοσύνη (WAICO), με τη συμμετοχή 29 χωρών, στη βάση αρχών για την παγκόσμια διακυβέρνηση του κλάδου.
Παράλληλα, κατά τη σύνοδο των BRICS, ανακοίνωσε μια πρωτοβουλία για τεχνητή νοημοσύνη ανοικτού κώδικα.
Το κινεζικό μοντέλο για την τεχνητή νοημοσύνη δίνει έμφαση στην επέκταση των πρακτικών εφαρμογών, ενώ το αμερικανικό μοντέλο επικεντρώνεται στην περαιτέρω ανάπτυξη των δυνατοτήτων των μοντέλων.
Το Πεκίνο φαίνεται διατεθειμένο να ανταποκριθεί στις αμερικανικές εκκλήσεις για επιβράδυνση της ανάπτυξης των μοντέλων και ενίσχυση των μέτρων ασφάλειας. Παραμένει, ωστόσο, επιφυλακτικό, θεωρώντας ότι αυτό μπορεί να αποτελεί «τακτική Ψυχρού Πολέμου», με στόχο να επιβραδυνθεί η πρόοδος των αμερικανικών εταιρειών έναντι των κινεζικών ανταγωνιστών τους, οι οποίοι έχουν μειώσει την απόσταση από τα αμερικανικά μοντέλα ως προς τις δυνατότητές τους.
Η Κίνα δεν είναι η μόνη που αντιμετωπίζει με καχυποψία αυτή την προσέγγιση. Η γαλλική Mistral και η Γερμανική Ένωση Τεχνητής Νοημοσύνης προειδοποιούν επίσης κατά της χρήσης των ανησυχιών για την ασφάλεια ως μέσου επιβολής ρυθμίσεων που θα ενισχύσουν την αμερικανική τεχνολογική κυριαρχία.
Ο Σι δεν αναζητά μια «μεγάλη συμφωνία»
Ενόψει της συνόδου στην Ουάσιγκτον, τα μέσα ενημέρωσης έχουν προειδοποιήσει να μην καλλιεργούνται υψηλές προσδοκίες, καθώς η προσέγγιση και το ύφος του Τραμπ —ιδιαίτερα στην εξωτερική πολιτική— θα μπορούσαν να αποτελέσουν εμπόδιο σε σημαντικότερες εξελίξεις.
Το Πεκίνο θεωρεί ότι η Ουάσιγκτον ενδιαφέρεται περισσότερο για τη διατήρηση της παγκόσμιας κυριαρχίας της παρά για την ανάληψη μεγάλων πρωτοβουλιών μέσω των οποίων θα μπορούσε να συνεργαστεί με την Κίνα για τον ανασχεδιασμό της διεθνούς τάξης.
Ως εκ τούτου, ο Σι βρίσκεται στην Ουάσιγκτον όχι αναζητώντας μια «μεγάλη συμφωνία», αλλά έχοντας μαζί του μια σειρά από διαπραγματευτικά χαρτιά, τα οποία ελπίζει ότι θα επιτρέψουν στην Κίνα να διαχειριστεί τη σχέση της με τις ΗΠΑ ένα ζήτημα τη φορά.