Στις 10 Σεπτεμβρίου, το Reuters μετέδωσε ότι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ ανέτρεψαν, σύμφωνα με δυτικούς αξιωματούχους, μια μυστική ρωσική επιχείρηση κοντά στο Σβάλμπαρντ, η οποία περιλάμβανε τεχνολογία που προοριζόταν για την πρόκληση ζημιών σε κρίσιμα υποθαλάσσια καλώδια.
Μία εβδομάδα αργότερα, η ΕΕ πραγματοποίησε την άσκηση MARSEC EU 26, με αντικείμενο την ανταλλαγή πληροφοριών, τον συντονισμό αποφάσεων και τις επιχειρήσεις ελέγχου και επιβίβασης σε πλοία, με σενάριο απειλής κατά υποθαλάσσιων υποδομών.
Στην Πορτογαλία, η REPMUS 26 δοκιμάζει μεγάλης κλίμακας μη επανδρωμένα θαλάσσια συστήματα, ενώ η Task Force X-Arctic του ΝΑΤΟ συνεχίζει τις δοκιμές διασύνδεσης και ανταλλαγής δεδομένων, μετά τις δοκιμές θαλάσσιων αισθητήρων γύρω από την Ισλανδία.
Η κατεύθυνση είναι σαφής: η Ευρώπη περνά από την ανησυχία για τις υποθαλάσσιες υποδομές στη δημιουργία δικτύων αισθητήρων και μη επανδρωμένων συστημάτων για την προστασία τους.
Το πρόβλημα είναι ότι η περισσότερη ανίχνευση δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη περισσότερη γνώση.
Ο συναγερμός είναι μόνο η αρχή
Ο εντοπισμός κάτι ασυνήθιστου κοντά σε ένα καλώδιο είναι μόνο το πρώτο βήμα. Μια ύποπτη ακουστική ένδειξη, ένας ασυνήθιστος ελιγμός πλοίου, ένα μαγνητικό ίχνος ή μια ένδειξη από μη επανδρωμένο σύστημα μπορεί να προκαλέσει συναγερμό.
Για να διαπιστωθεί όμως τι πραγματικά συνέβη, μπορεί να χρειαστούν στοιχεία ναυσιπλοΐας, πληροφορίες για τις καιρικές και θαλάσσιες συνθήκες, πρόσθετοι αισθητήρες, μια επιπλέον περιπολία, υποβρύχιο όχημα, χρόνος αναλυτών ή ακόμη και επιτόπιος έλεγχος.
Κάθε ένα από αυτά απαιτεί πόρους.
Η ίδια η θάλασσα μπορεί να δημιουργήσει παραπλανητικές ενδείξεις. Η NASA έχει δείξει ότι τα εσωτερικά κύματα, δηλαδή κύματα που δημιουργούνται κάτω από την επιφάνεια, μπορούν να μεταβάλουν την τραχύτητα της θάλασσας και να εμφανίζονται σε εικόνες ραντάρ. Παλιρροϊκές ροές πάνω από υποθαλάσσιες ράχες μπορούν επίσης να δημιουργήσουν παρόμοια φαινόμενα, χωρίς να υπάρχει πλοίο ή εχθρική δραστηριότητα.
Η ανθρώπινη δραστηριότητα προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας. Κατά τη διάρκεια της φινλανδικής άσκησης θαλάσσιας ασφάλειας τον Σεπτέμβριο, το Reuters μετέδωσε ότι οι αρχές προετοιμάζονταν για σενάρια δολιοφθοράς με δύτες ή υποβρύχια drones, σημειώνοντας παράλληλα ότι οι παρασυρόμενες άγκυρες ήταν η συχνότερη εξήγηση για πρόσφατες ζημιές σε υποθαλάσσιες υποδομές.
Ένα κατεστραμμένο καλώδιο δεν αποκαλύπτει από μόνο του την αιτία της ζημιάς. Το ίδιο ισχύει και για μια ασυνήθιστη ένδειξη ενός αισθητήρα.
Η περισσότερη ανίχνευση σημαίνει περισσότερη δουλειά
Εδώ εμφανίζεται το λεγόμενο «φορτίο αξιολόγησης» δηλαδή η δουλειά που απαιτείται μετά τον αρχικό συναγερμό για να διαπιστωθεί αν υπάρχει πραγματική απειλή.
Ας υποθέσουμε ότι ένα σύστημα εντοπίζει 100 ύποπτες ενδείξεις και τελικά συμβάλλει στην εξιχνίαση δύο σημαντικών περιστατικών. Ένα άλλο εντοπίζει 20 και καταλήγει στα ίδια δύο περιστατικά. Με βάση μόνο τους δείκτες ανίχνευσης, τα δύο συστήματα μπορεί να φαίνονται παρόμοια. Το κόστος όμως της αξιολόγησής τους είναι πολύ διαφορετικό.
Το πρώτο απαιτεί περισσότερη δουλειά από τους αναλυτές, περισσότερη συλλογή πληροφοριών και πιθανώς αλλαγές στις αποστολές περιπολικών πλοίων ή χρήση πρόσθετων μη επανδρωμένων μέσων.
Το φορτίο αυτό μπορεί να μετρηθεί: πόσες ενδείξεις χρειάστηκε να διερευνηθούν για κάθε σημαντικό εύρημα, πόσες ώρες εργασίας αναλυτών καταναλώθηκαν, πόση πρόσθετη συλλογή πληροφοριών απαιτήθηκε και πόσο συχνά ένας ψευδής συναγερμός επηρέασε κάποια άλλη αποστολή.
Οι δείκτες αυτοί δεν αντικαθιστούν την πιθανότητα εντοπισμού ή το ποσοστό ψευδών συναγερμών. Δείχνουν τι συμβαίνει μετά τον συναγερμό.
Και αυτό αποκτά ολοένα μεγαλύτερη σημασία. Δορυφόροι, αυτόνομα υποβρύχια οχήματα, μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας, υποβρύχια μικρόφωνα, ραντάρ και εμπορικές πηγές ναυτιλιακών δεδομένων μπορούν να παράγουν περισσότερες ενδείξεις από όσες μπορούν εύκολα να αξιολογήσουν οι διαθέσιμοι αναλυτές.
Η δυνατότητα ανίχνευσης μπορεί να αυξάνεται ταχύτερα από την ικανότητα ερμηνείας.
Το «μη επιβεβαιωμένο» πρέπει να παραμένει επιλογή
Όταν η δυνατότητα περαιτέρω έρευνας είναι περιορισμένη, υπάρχει πίεση να δοθεί μια απάντηση του τύπου «ναι ή όχι»: μια ένδειξη είναι αβλαβής ή εχθρική, ένα πλοίο ευθύνεται ή όχι.
Η θάλασσα, όμως, δεν προσφέρει πάντα τέτοιες βεβαιότητες.
Μερικές φορές τα διαθέσιμα στοιχεία επιτρέπουν μόνο το συμπέρασμα ότι μια ένδειξη ήταν ασυνήθιστη, ότι έγινε προσπάθεια περαιτέρω διερεύνησης, αλλά ότι εξακολουθούν να υπάρχουν αρκετές πιθανές φυσιολογικές εξηγήσεις.
Το «μη επιβεβαιωμένο» είναι επομένως μια χρήσιμη κατάληξη. Δεν παρουσιάζει μεγαλύτερη βεβαιότητα από αυτή που πραγματικά υπάρχει και επιτρέπει στο περιστατικό να επανεξεταστεί αν εμφανιστούν νέα στοιχεία.
Το ίδιο ισχύει όταν υπάρχει κενό στην παρακολούθηση. Μια ένδειξη μπορεί να χαθεί από την εμβέλεια των αισθητήρων πριν προλάβει να εξεταστεί από άλλο σύστημα. Η βεβαιότητα της αρχικής παρατήρησης δεν μπορεί να θεωρείται αυτομάτως δεδομένη και μετά την απώλεια της επαφής.
Ένα αποτελεσματικό σύστημα επιτήρησης πρέπει να καταγράφει όχι μόνο όσα εντοπίστηκαν, αλλά και όσα χάθηκαν από την παρακολούθηση.
Η διασύνδεση μπορεί να πολλαπλασιάσει την αμφισημία
Η Ευρώπη δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διαλειτουργικότητα, δηλαδή στη δυνατότητα διαφορετικών συστημάτων και υπηρεσιών να ανταλλάσσουν και να χρησιμοποιούν τα ίδια δεδομένα.
Η MARSEC EU 26 δοκίμασε τη διασυνοριακή ανταλλαγή πληροφοριών και τη δημιουργία κοινής εικόνας για το τι συμβαίνει στη θάλασσα. Η REPMUS έχει σχεδιαστεί για να ενσωματώνει διαφορετικά θαλάσσια συστήματα σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες.
Παράλληλα, το πρόγραμμα του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας για την προστασία κρίσιμων υποθαλάσσιων υποδομών επιδιώκει τη δημιουργία μιας διαλειτουργικής δυνατότητας παρακολούθησης της κατάστασης κάτω από τη θάλασσα, με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης, προηγμένων αισθητήρων, αυτόνομων συστημάτων και ανθεκτικών δικτύων συντονισμού και ελέγχου.
Η διασύνδεση προσφέρει προφανή οφέλη, αλλά μπορεί να αυξήσει και το κόστος ενός ψευδούς συναγερμού.
Πέντε οθόνες που εμφανίζουν την ίδια ένδειξη δεν σημαίνουν πέντε ανεξάρτητες παρατηρήσεις, όταν όλες βασίζονται στον ίδιο αισθητήρα.
Γι’ αυτό έχει σημασία όχι μόνο η αρχιτεκτονική των αισθητήρων, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οργανώνονται και συνδέονται τα δεδομένα. Οι χειριστές πρέπει να γνωρίζουν ποιες παρατηρήσεις είναι ανεξάρτητες, ποιες αποτελούν αντίγραφα και ποιες φυσιολογικές εξηγήσεις παραμένουν πιθανές.
Το επόμενο σημείο συμφόρησης είναι η αξιολόγηση
Είναι απίθανο η Ευρώπη να αντιμετωπίσει έλλειψη αισθητήρων. Οι επενδύσεις δημιουργούν δορυφόρους, αυτόνομα οχήματα, συστήματα στον θαλάσσιο πυθμένα, τεχνητή νοημοσύνη, εμπορικές υπηρεσίες δεδομένων και ολοένα πιο εξελιγμένα δίκτυα παρακολούθησης.
Ο δυσκολότερος περιορισμός μπορεί να είναι η δυνατότητα μετατροπής όλων αυτών των συναγερμών σε τεκμηριωμένα συμπεράσματα, με κόστος που μπορεί να υποστηριχθεί σε βάθος χρόνου.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις υποθαλάσσιες υποδομές. Η διακοπή ενός καλωδίου μπορεί να οφείλεται σε τεχνική βλάβη, ατύχημα, αμελή ναυτική δραστηριότητα ή σκόπιμη δολιοφθορά. Οι διαφορετικές εκδοχές έχουν εντελώς διαφορετικές διπλωματικές και στρατηγικές συνέπειες, ακόμη και όταν η φυσική ζημιά είναι ίδια.
Ο αισθητήρας δεν μπορεί να απαντήσει μόνος του στο ερώτημα. Μπορεί να προσφέρει στοιχεία.
Γι’ αυτό τα προγράμματα προστασίας των υποθαλάσσιων υποδομών θα πρέπει να προβλέπουν την ικανότητα αξιολόγησης εξίσου συστηματικά με την ικανότητα ανίχνευσης: επαρκείς αναλυτές, στοιχεία για τις θαλάσσιες συνθήκες, δυνατότητα συμπληρωματικής συλλογής πληροφοριών, ανεξάρτητη επιβεβαίωση και δυνατότητα διατήρησης των μη επιβεβαιωμένων περιστατικών χωρίς να επιβάλλεται ένα συμπέρασμα.
Ένας αισθητήρας που παράγει συνεχώς νέες ενδείξεις χωρίς να υπάρχει πρακτικός τρόπος να ελεγχθούν μπορεί τελικά να μεταφέρει την αβεβαιότητα από τη θάλασσα στο κέντρο επιχειρήσεων αντί να τη μειώνει.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι απλώς ένα δίκτυο που παράγει περισσότερους συναγερμούς, αλλά ένα δίκτυο που μπορεί να αποσαφηνίζει τις περισσότερες αμφισημίες χωρίς να εξαντλεί τις ίδιες του τις δυνατότητες.