Μολονότι το θέμα του πηγαίου κώδικα στην «Ασπίδα του Αχιλλέα» κυριάρχησε στον δημόσιο διάλογο τις τελευταίες ημέρες, κάθε πρόγραμμα κρίσιμης αμυντικής υποδομής βασισμένο σε ξένη τεχνολογία εγείρει και άλλα εξίσου σημαντικά ζητήματα ελέγχου, τα οποία έχουν μείνει, μέχρι στιγμής, στο περιθώριο

Η Ελλάδα διανύει μία από τις πυκνότερες περιόδους εξοπλισμών των τελευταίων δεκαετιών –Rafale, F-35, φρεγάτες Belharra, «Ασπίδα του Αχιλλέα»– και το ΥΠΕΘΑ επιδιώκει τα συστήματα αυτά να συνθέτουν ενιαία αρχιτεκτονική αποτροπής, με κοινή εικόνα της κατάστασης. Το κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα διέπεται αυτό το δίκτυο – ζήτημα που η ίδια η Ε.Ε. έχει αρχίσει να αντιμετωπίζει θεσμικά, μέσω του European Defence Industry Programme (EDIP), χωρίς ωστόσο αυτό το πλαίσιο να δεσμεύει ακόμη τις εθνικές, διμερείς συμφωνίες των κρατών-μελών.

Τρία σημεία, ειδικότερα, δείχνουν τι πρέπει να διασφαλιστεί σε τέτοιες συμφωνίες. Πρώτον, η αυτονομία σχεδιασμού δεν προκύπτει άτυπα, αλλά μόνον μέσω ρητής συμβατικής πρόβλεψης. Ακόμη και σε φιλόδοξα μοντέλα συνεργασίας, η ασάφεια στοιχειώνει: το τριμερές πρόγραμμα μαχητικού FCAS, ανάμεσα σε Γαλλία, Γερμανία και Ισπανία, κατέρρευσε μέσα στο καλοκαίρι όταν η Dassault και η Airbus δεν κατέληξαν σε συμφωνία για τα δικαιώματα σχεδιασμού και τον επιμερισμό των εσόδων.

Δεύτερον, ένα δίκτυο που ενοποιεί συστήματα πολλών προμηθευτών γίνεται αναπόφευκτα κόμβος συγκέντρωσης πολύτιμης πληροφορίας, όπου το ερώτημα δεν σταματά στον κώδικα: αφορά και το ποιος κρατάει τα κρυπτογραφικά κλειδιά των ζεύξεων που συνδέουν τα επιμέρους συστήματα, ζήτημα εξίσου καθοριστικό. Στο πρόγραμμα αεράμυνας Wisla, η Πολωνία πέρασε σχεδόν μια δεκαετία διαδοχικών συμφωνιών για να διασφαλίσει πλήρη ενσωμάτωση των δικών της ραντάρ στο αμερικανικό σύστημα διοίκησης IBCS, δείχνοντας έτσι τι μπορεί να πετύχει ένας αγοραστής όταν θέσει την προϋπόθεση εξαρχής, ακόμη και απέναντι σε στενό σύμμαχο.

Τρίτον, όταν ένα σύστημα προέρχεται από χώρα εκτός συμμαχίας, πρέπει επιπλέον να πιστοποιηθεί ότι μιλάει τη «γλώσσα» των συμμαχικών δικτύων, κάτι που είναι ζήτημα τεχνικών πρωτοκόλλων και όχι επιχειρησιακής αξιοπιστίας. Η Γερμανία το διασφάλισε εντάσσοντας το σύστημα Arrow-3 εξαρχής στην Ευρωπαϊκή Πρωτοβουλία Ασπίδας Ουρανού, με στόχο τη μελλοντική ένταξή του στο ΝΑΤΟ και περνώντας κάθε στάδιο της συμφωνίας από έγκριση της επιτροπής προϋπολογισμού της Bundestag, ως δική της συνταγματική υποχρέωση, όχι απαίτηση του πωλητή.

Και στις τρεις περιπτώσεις, το ζήτημα είναι γεωπολιτικό και θεσμικό ταυτόχρονα. Δεν είναι μόνο θέμα εμπιστοσύνης προς τον σύμμαχο, αλλά εάν η Ελλάδα ξέρει επακριβώς τι μπορεί να κάνει κάθε σύστημα που αγοράζει και ποιος άλλος μπορεί ακόμη να έχει πρόσβαση σε αυτό. Το διακύβευμα και εκεί όπου θα κριθεί η αρχιτεκτονική της αποτροπής, είναι αν ο σχεδιασμός, η διασύνδεση και η συμβατότητα ενός συστήματος διέπονται από ρητούς όρους ή αφήνονται στην καλή πίστη του προμηθευτή.

* Ο κ. Γιώργος Καλπαδάκης είναι κύριος ερευνητής, Ακαδημία Αθηνών (ΚΕΙΝΕ)

(από την εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ»)

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο