Το πρόσφατο δημοσίευμα του Fortune Greece είναι αποκαλυπτικό: η Ευρώπη θέλει να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα για κρίσιμα ορυκτά, έχει επιλέξει 60 στρατηγικά έργα, αλλά 23 από αυτά κινδυνεύουν λόγω έλλειψης χρηματοδότησης (εδώ: https://www.fortunegreece.com/article/i-evropi-thelei-krisima-orikta-alla-den-vriskei-xrimata-sos-apo-23-erga/). Με άλλα λόγια, η Ευρώπη έχει πλέον αντιληφθεί τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Το ερώτημα είναι γιατί χρειάστηκε τόσος χρόνος

Η σημερινή κατάσταση δεν αποτελεί έκπληξη για όσους παρακολουθούν την υπόθεση των κρίσιμων ορυκτών εδώ και χρόνια. Ήδη από το 2018, σε δημοσίευση στο World Economics Journal (εδώ: https://www.world-economics-journal.com/Papers/Rare-Earth-Elements.aspx?ID=710) είχε επισημανθεί ότι η πραγματική αδυναμία της Δύσης δεν βρισκόταν απλώς στην ύπαρξη ή μη αποθεμάτων Σπάνιων Γαιών, αλλά στον έλεγχο της αλυσίδας αξίας. Τότε, η Κίνα ήλεγχε περίπου το 95% της παγκόσμιας δυναμικότητας παραγωγής και επεξεργασίας, ενώ η ανάλυση υπογράμμιζε ότι η αντιμετώπιση των Σπανίων Γαιών ως μίας ενιαίας κατηγορίας έκρυβε κρίσιμες εξαρτήσεις. Τότε μάλιστα είχαν προταθεί δύο εναλλακτικά μοντέλα ολιστικού μηχανισμού διαχείρισης κρίσιμων ορυκτών ώστε να αντιμετωπισθεί η ολοκληρωτική επικράτηση της Κίνας σε αυτόν τον τομέα. Τα δύο προτεινόμενα μοντέλα δίνονται στα δυο γραφήματα που ακολουθούν. Στο ίδιο άρθρο στο World Economics Journal είχε προταθεί το «σπάσιμο» της ομάδας των σπάνιων γαιών στα επιμέρους ορυκτά. Η πρόταση υιοθετήθηκε από την Αμερικανική USGS και τελικά η λίστα των κρίσιμων ορυκτών για την Εθνική Ασφάλεια των ΗΠΑ άλλαξε με την προσθήκη των Σπάνιων Γαιών ως μοναδικά-ξεχωριστά ορυκτά και όχι ως μία ομάδα ορυκτών, το οποίο έγινε νόμος του Αμερικανικού Κράτους.

Δεν επρόκειτο, επομένως, για ένα απλό οικονομικό ζήτημα. Ήταν ζήτημα εθνικής και δυτικής ασφάλειας.

Έξι χρόνια αργότερα, το 2024, επανήλθαμε στο ίδιο θέμα, με αφορμή την παρέμβαση του Μάριο Ντράγκι. Η ΕΕ αναγνώριζε πλέον επίσημα ότι χρειάζεται μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την κρίσιμη αλυσίδα αξίας: κοινές προμήθειες, διαφοροποίηση, χρηματοδότηση και δημιουργία αποθεμάτων (εδώ: https://www.defence-point.gr/spanies-gaies-krisima-orykta-i-ee-na-akoloythisei-tis-ipa-sti-diarrythmisi).

Ακριβώς εκεί βρισκόταν και η ουσία των προτάσεων που είχαν διατυπωθεί ήδη από το 2018: ένας δυτικός μηχανισμός για τα κρίσιμα ορυκτά, με συμμετοχή εξορυκτικών επιχειρήσεων, χρηματοπιστωτικών οργανισμών, επενδυτικών κεφαλαίων και τελικών χρηστών. Όχι απλώς ένας κατάλογος «κρίσιμων» πρώτων υλών, αλλά ένας μηχανισμός που θα συνέδεε την προσφορά με τη ζήτηση και τη χρηματοδότηση.

Και φτάνουμε στο 2026.

Η Ευρώπη έχει πλέον τον Critical Raw Materials Act, έχει καταρτίσει κατάλογο στρατηγικών έργων και αναγνωρίζει ότι το λίθιο, το κοβάλτιο, οι Σπάνιες Γαίες και άλλα ορυκτά είναι απαραίτητα όχι μόνο για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, αλλά και για την άμυνα, τα ηλεκτρονικά και τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης. Ωστόσο, 23 από τα 60 επιλεγμένα έργα κινδυνεύουν λόγω έλλειψης χρηματοδότησης.

Αυτό είναι το παράδοξο της Ευρωπαϊκής πολιτικής. Η Ευρώπη γνωρίζει πλέον τι χρειάζεται, από πού κινδυνεύει και ποια έργα πρέπει να στηρίξει. Αυτό που ακόμη δεν έχει λύσει είναι πώς θα εξασφαλίσει τα απαραίτητα κεφάλαια. Η γεωπολιτική, όμως, δεν περιμένει τις αργόσυρτες Ευρωπαϊκές γραφειοκρατικές διαδικασίες. Η Κίνα το έχει αντιληφθεί εδώ και δεκαετίες.

Το πραγματικό μάθημα του 2026 είναι ότι, σχεδόν μία δεκαετία μετά τις πρώτες προειδοποιήσεις του γράφοντος, η ΕΕ εξακολουθεί να αναζητά τον μηχανισμό με τον οποίο θα μετατρέψει τη γεωπολιτική επίγνωση σε πραγματική βιομηχανική ισχύ.

Και αυτό, τελικά, είναι πολύ πιο κρίσιμο από οποιονδήποτε κατάλογο ορυκτών. 

* Ο δρ Σωτήρης Καμενόπουλος είναι PhD της Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων του Πολυτεχνείου Κρήτης

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο