που είναι απαραίτητα για να στηριχθεί η νέα ενεργειακή πραγματικότητα. Το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο δημοσίευσε χθες, 9 Σεπτεμβρίου, την ειδική έκθεσή του για την εφαρμογή του REPowerEU, εξετάζοντας κατά πόσο το σχέδιο που σχεδιάστηκε μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έχει μετατραπεί σε έργα και επενδύσεις με πραγματικό αντίκτυπο στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Η έκθεση περιλαμβανόταν στο επίσημο ημερολόγιο δημοσιεύσεων του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Το βασικό εύρημα είναι ότι η μείωση της ρωσικής ενεργειακής παρουσίας στην ευρωπαϊκή αγορά δεν αρκεί από μόνη της για να θεωρηθεί ολοκληρωμένη η στρατηγική απεξάρτησης. Η ΕΕ έχει σχεδόν μηδενίσει τις εισαγωγές ρωσικού αργού μέσω θαλάσσης, ενώ το μερίδιο της Ρωσίας στις εισαγωγές φυσικού αερίου έχει υποχωρήσει δραστικά σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα. Ωστόσο, σύμφωνα με τους ελεγκτές, η πρόοδος δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στις παρεμβάσεις του REPowerEU.
Μέρος της μείωσης της ζήτησης φυσικού αερίου προήλθε από τις υψηλές τιμές ενέργειας και τις ευνοϊκές καιρικές συνθήκες, παρά από μόνιμες διαρθρωτικές αλλαγές. Με άλλα λόγια, η Ευρώπη κατάφερε να περιορίσει την κατανάλωση και να αντικαταστήσει μεγάλο μέρος των ρωσικών ποσοτήτων, αλλά οι ελεγκτές προειδοποιούν ότι δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί σε όλη την απαιτούμενη έκταση η υποδομή που θα εξασφαλίσει αυτή την αλλαγή μακροπρόθεσμα.
Κρίσιμο ζήτημα αποτελούν τα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας και οι διασυνδέσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Η αύξηση της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές δεν αρκεί εάν η Ευρώπη δεν μπορεί να μεταφέρει αποτελεσματικά την ενέργεια από τις περιοχές παραγωγής προς τα σημεία κατανάλωσης. Η ενίσχυση των διασυνοριακών ροών αποτελεί επομένως αναπόσπαστο κομμάτι της ενεργειακής ανεξαρτησίας.
Το χρηματοδοτικό κενό έρχεται να επιβαρύνει την εικόνα. Οι ελεγκτές διαπιστώνουν ότι από το συνολικό επενδυτικό μέγεθος των περίπου 300 δισ. ευρώ που είχε συνδεθεί με τις ανάγκες της ενεργειακής μετάβασης και της απεξάρτησης, τα κράτη-μέλη έχουν μέχρι σήμερα δεσμεύσει μόλις 54,3 δισ. ευρώ. Πρόκειται για λιγότερο από το ένα πέμπτο, γεγονός που, κατά το Ελεγκτικό Συνέδριο, αφήνει ανοιχτό το ερώτημα εάν οι αρχικές εκτιμήσεις για τις ανάγκες ήταν υπερβολικές ή εάν η Ευρώπη δυσκολεύεται να μετατρέψει τους διαθέσιμους πόρους σε πραγματικές επενδύσεις.
Η χρονική συγκυρία κάνει τις επισημάνσεις ακόμη πιο σημαντικές. Η ΕΕ οδεύει προς την πλήρη κατάργηση των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου, ενώ η επόμενη φάση της απεξάρτησης συμπίπτει με ένα διεθνές ενεργειακό περιβάλλον αυξημένων γεωπολιτικών κινδύνων. Η ανάγκη για διαφοροποίηση προμηθευτών, περισσότερες ΑΠΕ και ισχυρότερα δίκτυα δεν είναι πλέον μόνο ζήτημα κλιματικής πολιτικής, αλλά βασική προϋπόθεση ενεργειακής ασφάλειας.
Το μήνυμα των ελεγκτών προς τις Βρυξέλλες είναι συνεπώς σαφές: η μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία έχει επιτευχθεί σε σημαντικό βαθμό, όμως το επόμενο βήμα είναι δυσκολότερο. Η Ευρώπη πρέπει να εξασφαλίσει ότι η απεξάρτηση θα στηρίζεται σε επενδύσεις και υποδομές και όχι σε συγκυριακούς παράγοντες, όπως η μειωμένη ζήτηση ή οι ευνοϊκές καιρικές συνθήκες.