Πολύ υψηλότερο από το 1,9 δισ. ευρώ, που αποτελεί την τελευταία εκτίμηση για το κεφαλαιουχικό κόστος (capex), αναμένεται να είναι τελικά το κόστος της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου-Ελλάδας, πιο γνωστής ως Great Sea Interconnector (GSI). Αυτή η παραδοχή από πλευράς υπουργού Οικονομικών της Κύπρου, Μάκη Κεραυνού, έρχεται να προσθέσει ένα ακόμη κεφάλαιο στο έργο που εδώ και χρόνια κινείται μεταξύ γεωπολιτικών προσδοκιών, οικονομικών αμφιβολιών, καθυστερήσεων και συνεχών επανατοποθετήσεων της κυπριακής πλευράς. Το 1,9 δισ. δεν αποτελούν, όπως φαίνεται, το 

τελικό κόστος. Σύμφωνα με τον κ. Κεραυνό, το συγκεκριμένο ποσό αφορά κατά κύριο λόγο το καλώδιο, ενώ στον τελικό λογαριασμό θα πρέπει να προστεθούν σημαντικές δαπάνες για κατασκευαστικά έργα, ασφαλιστικές καλύψεις, αποθήκες, συντήρηση και άλλες υποστηρικτικές υποδομές. Με άλλα λόγια, η πραγματική επένδυση δεν έχει ακόμη αποκτήσει οριστικό αριθμό.

Και αυτό συμβαίνει σε ένα έργο για το οποίο η ίδια η κυπριακή κυβέρνηση εμφανίζεται σήμερα να ζητά εκ νέου απαντήσεις σε βασικά ερωτήματα που θα έπρεπε να έχουν απαντηθεί πριν από την οριστικοποίηση των δεσμεύσεων.

Η οικονομική βιωσιμότητα, η χρηματοδότηση, η κατανομή του κόστους, το ιδιοκτησιακό καθεστώς, το ύψος της επιβάρυνσης των καταναλωτών και τελικά το ερώτημα εάν ο GSI θα μειώσει πράγματι ή όχι το κόστος ηλεκτρισμού στην Κύπρο παραμένουν ανοικτά.

Ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών ήταν ιδιαίτερα σαφής. Δίχως επικαιροποιημένα οικονομικά στοιχεία και καθαρή εικόνα για τη βιωσιμότητα της επένδυσης, η Κυπριακή Δημοκρατία δεν μπορεί να λάβει τελική απόφαση για το έργο. Μάλιστα, αποκάλυψε ότι προηγούμενη μελέτη βιωσιμότητας που είχε ανατεθεί σε αμερικανική εταιρεία δεν ήταν ενθαρρυντική.

Το παράδοξο είναι ότι η σημερινή επιφύλαξη της Λευκωσίας δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά.

Ο GSI ξεκίνησε ως EuroAsia Interconnector, με την Κύπρο να τον αντιμετωπίζει ως το μεγάλο έργο που θα έβγαζε το νησί από την ηλεκτρική απομόνωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έδωσε στο έργο ισχυρή πολιτική και οικονομική στήριξη, με συνολική χρηματοδότηση 657,9 εκατ. ευρώ από το Connecting Europe Facility για το σκέλος Ελλάδας-Κύπρου. Το 2021 ο ΑΔΜΗΕ άρχισε να συμμετέχει ως τεχνικός σύμβουλος και στη συνέχεια απέκτησε μετοχική συμμετοχή, με στόχο να προσδώσει στο έργο την απαιτούμενη τεχνική και χρηματοδοτική επάρκεια.

Το 2023, μάλιστα, η κυπριακή πλευρά δεν περιοριζόταν σε μια απλή πολιτική στήριξη. Το υπουργείο Ενέργειας υπέγραφε μνημόνια για την αναζήτηση επενδυτών, μεταξύ άλλων με την TAQA του Άμπου Ντάμπι, ενώ το έργο παρουσιαζόταν ως εμβληματική ευρωπαϊκή ενεργειακή υποδομή.

Και όμως, την ίδια περίοδο άρχισαν να εντείνονται οι επιφυλάξεις για το οικονομικό μοντέλο του έργου.

Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων είχε ήδη εκφράσει προβληματισμούς για τη βιωσιμότητα, ενώ τον Ιούλιο του 2023 είχε εισηγηθεί να εξεταστεί ακόμη και η λύση της αποθήκευσης ενέργειας ως εναλλακτική ή συμπληρωματική προσέγγιση.

Το 2024, ενώ από την ελληνική πλευρά το έργο είχε ήδη περάσει στο στάδιο υλοποίησης και είχε δοθεί πράσινο φως στη Nexans για την κατασκευή του καλωδίου, ήδη από το τέλος του 2023, η Λευκωσία εξακολουθούσε να ζητά επικαιροποιημένη μελέτη κόστους-οφέλους και νέο επιχειρηματικό σχέδιο. Η ίδια η κυπριακή κυβέρνηση υποστήριζε ότι η προηγούμενη μελέτη είχε γίνει το 2017, όταν το έργο βρισκόταν ακόμη υπό τον EuroAsia Interconnector και όχι υπό τον ΑΔΜΗΕ.

Η κατάσταση έφτασε στο σημείο να καθυστερεί επανειλημμένα η τελική απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου τον Σεπτέμβριο του 2024. Η Λευκωσία ζητούσε διευκρινίσεις, ενώ η Αθήνα προειδοποιούσε για τον κίνδυνο απώλειας της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και των προθεσμιών του έργου.

Τελικά, στις 21 Σεπτεμβρίου 2024, Ελλάδα και Κύπρος υπέγραψαν Μνημόνιο Συναντίληψης για να απελευθερωθεί η διαδικασία. Η Κύπρος συμφώνησε σε ένα μοντέλο βάσει του οποίου θα κάλυπτε 25 εκατ. ευρώ ανά έτος και για πέντε χρόνια, συνολικά μέχρι 125 εκατ. ευρώ, προκειμένου να μη μετακυλιστεί στους καταναλωτές η σχετική επιβάρυνση κατά την περίοδο κατασκευής.

Αλλά ούτε αυτή ήταν η τελευταία λέξη. Το 2025 η ιστορία επαναλήφθηκε. Όταν ήρθε η ώρα της πρώτης καταβολής των 25 εκατ. ευρώ, το υπουργείο Οικονομικών της Κύπρου εμφανίστηκε εξαιρετικά επιφυλακτικό. Ζήτησε να γνωρίζει πώς θα χρησιμοποιηθούν τα χρήματα, ποια θα είναι η επίπτωση στους Κύπριους καταναλωτές και κατά πόσο υπάρχουν επαρκείς εγγυήσεις ότι το έργο θα ολοκληρωθεί.

Μάλιστα, δημοσιεύματα εκείνης της περιόδου έκαναν λόγο για ουσιαστική επαναφορά των γεωπολιτικών ενστάσεων και για «δεύτερες σκέψεις» της κυπριακής πλευράς σχετικά με την άμεση συμμετοχή της στο έργο.

Τελικά, η κυπριακή ΡΑΕΚ ενέκρινε κατ' αρχήν την καταβολή των 25 εκατ. ευρώ, αφού διαπίστωσε επενδυτικές δαπάνες του ΑΔΜΗΕ ύψους περίπου 82 εκατ. ευρώ μέχρι τον Ιούλιο του 2025.

Το project απέκτησε νέα δυναμική με την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού επενδυτή στο μετοχικό σχήμα του GSI. Η κυπριακή κυβέρνηση χαιρέτισε την εξέλιξη ως αποτέλεσμα της κοινής απόφασης Χριστοδουλίδη-Μητσοτάκη να αναζητηθεί ισχυρός επενδυτής και ως εξέλιξη που προσδίδει νέα δυναμική στο έργο.

Και ενώ θα περίμενε κανείς ότι η είσοδος ενός μεγάλου διεθνούς επενδυτή θα έκλεινε οριστικά τη συζήτηση για τη βιωσιμότητα, έρχεται τώρα η νέα παρέμβαση του Μάκη Κεραυνού να ανοίξει ξανά το φάκελο.

Παράλληλα, η ΡΑΕΚ θέτει ερωτήματα για το ρόλο του ΑΔΜΗΕ μετά την είσοδο της Meridiam, ενώ παραμένει ανοικτό και το ζήτημα του ελέγχου και της ιδιοκτησίας της υποδομής.

Με λίγα λόγια, η Κύπρος που θα έπρεπε, κανονικά, να «καίγεται» για το καλώδιο αφού παραμένει η μοναδική ενεργειακά απομονωμένη χώρα στην Ε.Ε. και πληρώνει επί χρόνια υψηλό τίμημα εξαιτίας της απουσίας διασυνδέσεων και ανταγωνισμού.

Και ενώ αυτά τεκταίνονται πίσω από κλειστές πόρτες, το μέσο κόστος της κιλοβατώρας στην Κύπρο για τους οικιακούς καταναλωτές κυμαίνεται περίπου στα 25–32 σεντ του ευρώ/kWh, συμπεριλαμβανομένων φόρων και τελών και παραμένει από τις υψηλότερες στην Ευρωπαϊκή Ένωση (Η μέση τιμή της οικιακής ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα κυμαίνεται κατά μέσο όρο για τα σταθερά (μπλε) τιμολόγια από 11,5 λεπτά/kWh -14,5 λεπτά/kWh, για τα Πράσινα, μεταξύ, 14,8 λεπτά/kWh -22,5 λεπτά/kWh και για τα Κίτρινα (Κυμαινόμενα) μεταξύ 11,9 λεπτά/kWh -29,7 λεπτά/kWh).

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο