Η πολιτική ηγεσία του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας αναμένεται να παρουσιάσει το πακέτο των παρεμβάσεων που προανήγγειλε ο πρωθυπουργός από τη Θεσσαλονίκη, επιχειρώντας να δώσει απάντηση σε ένα πρόβλημα που εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες πιέσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Το κρίσιμο, ωστόσο, είναι ότι μεγάλο μέρος του σχεδιασμού αφορά την επόμενη ημέρα της αγοράς και όχι κατ’ ανάγκη τον επόμενο λογαριασμό.
Νέες ΑΠΕ, περισσότερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αποθήκευση ενέργειας, αυτοκατανάλωση, αντλίες θερμότητας και ενεργειακή εξοικονόμηση είναι αναμφίβολα παρεμβάσεις που μπορούν να αλλάξουν σταδιακά το ενεργειακό κόστος. Είναι, όμως, επενδύσεις με χρόνο ωρίμανσης. Και εδώ βρίσκεται η βασική πολιτική δυσκολία: ο σχεδιασμός για το 2028 και το 2029 δεν απαντά από μόνος του στο ερώτημα τι θα πληρώσει ο καταναλωτής τον προσεχή Δεκέμβριο και τον Ιανουάριο.
Στο άμεσο σκέλος του πακέτου περιλαμβάνονται η μείωση ρυθμιζόμενων και μη ενεργειακών χρεώσεων, παρεμβάσεις στις Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας, μέτρα εξοικονόμησης και η απομάκρυνση των δημοτικών τελών καθαριότητας και φωτισμού από τους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος.
Η τελευταία αλλαγή προγραμματίζεται από την 1η Ιανουαρίου 2028, με την είσπραξη των συγκεκριμένων τελών να περνά απευθείας στους δήμους. Πρόκειται για μια αλλαγή που έχει κυρίως θεσμικό χαρακτήρα, αλλά και μια αυτονόητη λογική, δηλαδή, ότι ο λογαριασμός του ρεύματος δεν μπορεί να λειτουργεί εσαεί ως μηχανισμός είσπραξης κάθε είδους δημοτικής επιβάρυνσης.
Σημαντικό τμήμα της στρατηγικής αφορά στη μείωση της ίδιας της κατανάλωσης. Η επιδότηση αντλιών θερμότητας και ηλιακών θερμοσιφώνων, που αναμένεται να αφορά περίπου 100.000 δικαιούχους, κινείται ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση. Ένα νοικοκυριό που χρειάζεται λιγότερη ενέργεια για θέρμανση και ζεστό νερό έχει μικρότερη έκθεση στις διακυμάνσεις των τιμών.
Αντίστοιχα, η προώθηση της αποθήκευσης και της αυτοκατανάλωσης επιχειρεί να μεταφέρει ένα μέρος της ενεργειακής παραγωγής πιο κοντά στον καταναλωτή. Η υπουργική απόφαση που προωθείται αναμένεται να ανοίξει τον δρόμο για εγκατάσταση μπαταριών σε νοικοκυριά, επιχειρήσεις και δήμους, ενώ στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα μικρά φωτοβολταϊκά στα μπαλκόνια, με τεχνικούς περιορισμούς και όρια ισχύος που θα καθοριστούν από τον ΔΕΔΔΗΕ.
Είναι μια διαφορετική φιλοσοφία από αυτήν που κυριάρχησε επί δεκαετίες: ο καταναλωτής δεν θα είναι μόνο αγοραστής ηλεκτρικής ενέργειας, αλλά σταδιακά και παραγωγός και αποθηκευτής της.
Στο ίδιο πακέτο εντάσσεται και η αντιμετώπιση των ρευματοκλοπών. Με την επιβάρυνση να υπολογίζεται περίπου στα 60 ευρώ ετησίως ανά παροχή, η αποτελεσματικότερη καταπολέμησή τους δεν αποτελεί μόνο ζήτημα νομιμότητας. Είναι και ζήτημα δικαιοσύνης για τους συνεπείς καταναλωτές, οι οποίοι τελικά επωμίζονται μέρος του κόστους.
Όσον αφορά στη στρατηγική για το χειμώνα, ενώ η κυβέρνηση σχεδιάζει την επόμενη ενεργειακή αρχιτεκτονική της χώρας, η αγορά φυσικού αερίου στέλνει και πάλι ανησυχητικά σήματα. Οι τιμές έχουν σταθεροποιηθεί πάνω από τα 70 ευρώ/MWh, με την τιμή αναφοράς να έχει φθάσει χθες περίπου στα 73 ευρώ/MWh.
Η συγκυρία γίνεται ακόμη πιο σύνθετη λόγω της γεωπολιτικής αβεβαιότητας. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η Ουκρανία, η διεθνής αγορά LNG και ο ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία δημιουργούν ένα περιβάλλον στο οποίο η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη.
Τον κίνδυνο ενός ιδιαίτερα δύσκολου χειμώνα, εφόσον δεν υπάρξει αποκλιμάκωση στα γεωπολιτικά μέτωπα, έχει επισημάνει και ο επικεφαλής της METLEN, Ευάγγελος Μυτιληναίος, παραπέμποντας στις συνθήκες που είχαν διαμορφωθεί στα τέλη του 2022 και στις αρχές του 2023. Η αγορά φυσικού αερίου και LNG βρίσκεται και πάλι υπό πίεση, ενώ οι υψηλές τιμές μεταφέρονται με διαφορετικές ταχύτητες και στον ηλεκτρισμό.
Η εικόνα της χονδρικής αγοράς είναι χαρακτηριστική. Παρά τη μεγάλη συμμετοχή των ΑΠΕ, που σήμερα φθάνει στην Ελλάδα το 57,48%, η τιμή στην Αγορά Επόμενης Ημέρας διαμορφώνεται στα 145,93 ευρώ/MWh. Και δεν πρόκειται για ελληνική ιδιαιτερότητα.
Στη Βουλγαρία η τιμή ανέρχεται στα 157,98 ευρώ/MWh, στη Ρουμανία στα 176,65 ευρώ/MWh, στην Ουγγαρία στα 176,58 ευρώ/MWh, στην Αυστρία στα 179,67 ευρώ/MWh, στη Γαλλία στα 149,69 ευρώ/MWh, ενώ Ισπανία και Πορτογαλία βρίσκονται στα 151,73 ευρώ/MWh. Η Ιταλία παραμένει η ακριβότερη αγορά, στα 225,68 ευρώ/MWh.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι ΑΠΕ από μόνες τους δεν αρκούν για να εξουδετερώσουν τις επιπτώσεις μιας μεγάλης διεθνούς κρίσης φυσικού αερίου. Χρειάζονται δίκτυα, διασυνδέσεις, αποθήκευση, ευέλικτες μονάδες και κυρίως επαρκής και διαφοροποιημένη πρόσβαση σε LNG.