Η Κοινή Αμυντική Συμφωνία της Μέκκας, η τριμερής συμφωνία ασφαλείας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν, έχει προκαλέσει ανησυχία στην Ινδία.
Οι όροι της συμφωνίας δεν έχουν δημοσιοποιηθεί, ωστόσο αρκετοί σχολιαστές, μάλλον επιπόλαια, την έχουν χαρακτηρίσει «ισλαμικό ΝΑΤΟ», υποστηρίζοντας ότι μια επίθεση εναντίον ενός μέλους θα θεωρείται επίθεση εναντίον και των τριών. Αυτό φαίνεται μάλλον απίθανο. Οι τρεις χώρες έχουν διαφορετικά κίνητρα για τη δημιουργία της συμμαχίας

αλλά και διαφορετικές δυνατότητες που μπορούν να προσφέρουν.

Μια συμφωνία «χρήματα έναντι προστασίας»

Δύο από τα τρία μέλη, το Πακιστάν και η Τουρκία, αντιμετωπίζουν οικονομική κρίση. Το Πακιστάν χρειάζεται διαρκή οικονομική στήριξη, μεγάλο μέρος της οποίας προέρχεται από τη Σαουδική Αραβία, προκειμένου να κρατήσει την οικονομία του όρθια.

Η Τουρκία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει υψηλό πληθωρισμό, ο οποίος ξεπέρασε το 70% το 2022 και έχει διαμορφωθεί κατά μέσο όρο πάνω από το 50% τα τελευταία τέσσερα χρόνια.

Και οι δύο χώρες χρειάζονται εξωτερική οικονομική βοήθεια, την οποία μπορεί να προσφέρει η Σαουδική Αραβία.

Σε αντάλλαγμα, το Ριάντ επιδιώκει να καλύψει το κενό που αφήνει η μειωμένη αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή του Περσικού Κόλπου, εξέλιξη που πλέον φαίνεται πιθανό να προκύψει από τον πόλεμο. Οι επιδόσεις της ίδιας της Σαουδικής Αραβίας σε συγκρούσεις, όπως η σύγκρουσή της με τους Χούθι, καταδεικνύουν τις περιορισμένες στρατιωτικές της δυνατότητες. Αν και αυτό δεν αναφέρεται ρητά, η τριμερής συμμαχία μοιάζει να αποτελεί μια συμφωνία «χρήματα έναντι προστασίας».

Η Ινδία και οι σχέσεις της με τη Σαουδική Αραβία

Μια σοβαρή ανησυχία που εκφράστηκε μετά τη δημιουργία της συμμαχίας αφορά την ενίσχυση των σχέσεων Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης διπλωματικής κάλυψης του Πακιστάν, ιδιαίτερα απέναντι στην Ινδία. Ωστόσο, αυτό ενδέχεται να υπερεκτιμά τη σημασία της εξέλιξης.
Μια ματιά στην παγκόσμια αγορά ενέργειας δείχνει ότι οι σχέσεις Σαουδικής Αραβίας-Ινδίας βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικό επίπεδο από εκείνες μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν και είναι απίθανο να επηρεαστούν αρνητικά από αυτή την εξέλιξη.

Η Σαουδική Αραβία είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου στον κόσμο και το πετρέλαιο αποτελεί τη βάση της ευημερίας της. Το εμπόριο πετρελαίου καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και τις σχέσεις της Σαουδικής Αραβίας με άλλες χώρες.

Η διαταραχή που έχει προκαλέσει ο συνεχιζόμενος πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν στον Περσικό Κόλπο είναι πιθανώς η μεγαλύτερη από την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Παρ’ όλα αυτά, η τιμή του πετρελαίου έχει παραμείνει κάτω από τα ιστορικά της επίπεδα.

Στο υψηλότερο σημείο της, το 2007, η τιμή του πετρελαίου έφθασε τα 147 δολάρια το βαρέλι, ποσό που αντιστοιχεί σε περισσότερα από 200 δολάρια σε σημερινές τιμές. Σήμερα, η τιμή του πετρελαίου βρίσκεται περίπου στα 90 δολάρια το βαρέλι. Η σχετικά μέτρια αύξηση των τιμών του πετρελαίου, παρά τη σοβαρότητα της διαταραχής, δείχνει ότι η παγκόσμια αγορά παραμένει καλά εφοδιασμένη. Χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν αυξήσει την παραγωγή και τις εξαγωγές πετρελαίου, ενώ η Ρωσία εξακολουθεί να εξάγει πετρέλαιο παρά τις κυρώσεις. Κατά συνέπεια, έξι μήνες μετά την έναρξη της κρίσης, δεν έχουν εμφανιστεί ουρές έξω από τα πρατήρια καυσίμων.

Από την ασφάλεια της προσφοράς στην ασφάλεια της ζήτησης

Από την πλευρά ενός εξαγωγέα πετρελαίου, ένας κόσμος με επαρκή προσφορά πετρελαίου αποτελεί το αντίθετο της λογικής του ΟΠΕΚ. Αντί για την ασφάλεια της προσφοράς, στο μέλλον η ασφάλεια της ζήτησης θα αποτελεί τη σημαντικότερη ανησυχία.

Για την Ινδία, η οποία είναι μεγάλη εισαγωγική αγορά και η ζήτηση πετρελαίου της αυξάνεται, οι σχετικά μέτριες τιμές ενέργειας αποτελούν ευνοϊκό παράγοντα.
Παράλληλα, αλλάζουν τα πρότυπα της παγκόσμιας ζήτησης πετρελαίου. Η κατανάλωση πετρελαίου στις ευρωπαϊκές χώρες και στην Ιαπωνία, όλες σημαντικές αγορές ήδη από τη δεκαετία του 1980, μειώνεται σταθερά εδώ και τέσσερις δεκαετίες.

Η κινεζική οικονομία, η οποία αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη της αύξησης της παγκόσμιας ζήτησης τα τελευταία 25 χρόνια, επίσης επιβραδύνεται. Η Ινδία, η οποία εισάγει περισσότερα από 4 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, είναι η μόνη μεγάλη αγορά πετρελαίου που προβλέπεται να συνεχίσει να αναπτύσσεται κατά τις επόμενες δύο δεκαετίες, με τις εισαγωγές της να ξεπερνούν τα 10 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως. Ένα ακόμη στοιχείο που ενισχύει αυτή την εικόνα είναι η τιμή του ντίζελ, η οποία στα τέλη Αυγούστου 2026 ξεπέρασε την τιμή του αργού πετρελαίου κατά 100 δολάρια το βαρέλι.

Αυτό δείχνει ότι τα διυλιστήρια αποκομίζουν, έστω προσωρινά, περισσότερα κέρδη από τους παραγωγούς πετρελαίου. Ιστορικά, η διύλιση και η λιανική πώληση αποτελούσαν τους «φτωχούς συγγενείς» της παραγωγής και αντιστοιχούσαν σε πολύ μικρότερο μερίδιο της συνολικής αξίας. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί επίσης ένδειξη της αυξανόμενης σημασίας της πρόσβασης στις αγορές σε σχέση με τον έλεγχο της προσφοράς πετρελαίου.

Η Ινδία ως στρατηγικός οικονομικός εταίρος

Από την πλευρά των πετρελαιοεξαγωγών, λοιπόν, η Ινδία είναι ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους για το μέλλον.

Η σχέση της Ινδίας με τη Σαουδική Αραβία, τη Ρωσία ή τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα θα πρέπει να εξετάζεται από αυτή την οπτική. Αυτό φαίνεται και από το συνεχιζόμενο ενδιαφέρον της Σαουδικής Αραβίας να επενδύσει στις υποδομές της Ινδίας στον τομέα της διύλισης και γενικότερα στην ενεργειακή δραστηριότητα downstream. Είναι απίθανο η Σαουδική Αραβία να διακινδυνεύσει μια εταιρική σχέση κρίσιμη για την οικονομική της ασφάλεια προκειμένου να βοηθήσει ένα κράτος-πελάτη όπως το Πακιστάν.

Ο IMEC και οι νέες ενεργειακές διαδρομές

Ένας σημαντικός νέος κρίκος στις σχέσεις Σαουδικής Αραβίας-Ινδίας είναι ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (IMEC), ο οποίος ανακοινώθηκε το 2023, κατά τη διάρκεια της ινδικής προεδρίας της G20. Ο σχεδιαζόμενος διάδρομος θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, της Σαουδικής Αραβίας, της Ιορδανίας και του Ισραήλ.

Σήμερα, όμως, το σχέδιο έχει ουσιαστικά παγώσει εξαιτίας των δύο πολέμων στη Δυτική Ασία — του πολέμου Ισραήλ-Χαμάς και του πολέμου ΗΠΑ-Ιράν. Η Τουρκία και το Πακιστάν δεν συμμετείχαν στον IMEC και η συμμαχία τους με τη Σαουδική Αραβία αντιμετωπίζεται ως πιθανός αρνητικός παράγοντας για τον διάδρομο.

Παρότι ο IMEC παραμένει αβέβαιος, ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν αναδεικνύει στην πραγματικότητα τη μακροπρόθεσμη δυναμική του. Ο IMEC έχει περιορισμένη χρησιμότητα ως δίαυλος μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων από την Ινδία προς την Ευρώπη.

Η μεταφόρτωση εμπορευματοκιβωτίων από ένα πλοίο σε τρένο, η μεταφορά τους με τρένο και στη συνέχεια η εκ νέου φόρτωσή τους σε πλοίο είναι διαδικασίες που κοστίζουν ακριβά. Το κλείσιμο του Ορμούζ και οι επακόλουθες επιθέσεις των Χούθι στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχουν καταδείξει την ευπάθεια των υφιστάμενων διαδρομών εξαγωγής πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας.

Το Ριάντ θα μπορούσε να παρακάμψει και τα δύο αυτά στρατηγικά περάσματα, εφόσον κατασκευάσει αγωγούς πετρελαίου προς τη Μεσόγειο και την Αραβική Θάλασσα. Οι αγωγοί αυτοί θα μπορούσαν να ακολουθούν τη σχεδιαζόμενη διαδρομή του IMEC και θα ήταν πολύ ασφαλέστεροι από τις υφιστάμενες διαδρομές.

Ο IMEC ως διάδρομος δεδομένων

Ο IMEC θα μπορούσε επίσης να λειτουργήσει ως διαδρομή μεταφοράς δεδομένων μέσω καλωδίων οπτικών ινών. Η παγκόσμια διαδικτυακή κίνηση πραγματοποιείται μέσω υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών, πολλά από τα οποία διέρχονται από την Ερυθρά Θάλασσα.

Η διακοπή της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης μπορεί να είναι τόσο απλή όσο το να σύρει ένα πλοίο την άγκυρά του στον πυθμένα της θάλασσας και να κόψει φυσικά τα καλώδια. Τα καλώδια δεδομένων που θα ακολουθούν τη χερσαία διαδρομή μέσω των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας θα είναι ασφαλέστερα από τα καλώδια που περνούν κοντά σε περιοχές που ελέγχονται από τους Χούθι. Έτσι, ενώ ο IMEC παραμένει σήμερα ένα αβέβαιο εγχείρημα, μπορεί να διαθέτει μια μακροπρόθεσμη λογική από την οποία θα είναι δύσκολο να παραιτηθούν οι εμπλεκόμενες χώρες.

Η αυξανόμενη οικονομική ισχύς της Ινδίας την καθιστά σημαντικότερο εταίρο για τους εξαγωγείς πετρελαίου του Κόλπου σε σχέση με το Πακιστάν, το οποίο δυσκολεύεται να εξασφαλίσει «στρατηγικές εταιρικές σχέσεις». Η Ινδία θα πρέπει να επιδιώξει την περαιτέρω εμβάθυνση αυτών των παραγωγικών σχέσεων, μέσω αμοιβαίων επενδύσεων και πρωτοβουλιών συνδεσιμότητας, όπως ο IMEC. 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο