Τη δεκαετία του 1950, ο Βρετανός μηχανικός John Lawson καθιέρωσε κριτήρια για να προσδιοριστεί αν μια αντίδραση πυρηνικής σύντηξης — η διαδικασία που τροφοδοτεί τα άστρα — στη Γη θα μπορούσε να παράγει περισσότερη ενέργεια από όση απαιτείται για την εκκίνησή της. Ένας συντελεστής «Q» μεγαλύτερος από 1 θα σήμαινε καθαρή παραγωγή ενέργειας, υποδηλώνοντας ότι η ενέργεια σύντηξης θα μπορούσε κάποια μέρα να μετατραπεί από έννοια επιστημονικής φαντασίας σε εφικτή πηγή ενέργειας.

Έκτοτε, οι επιστήμονες έχουν επιτύχει πολύ υψηλότερους συντελεστές Q. Πρωτότυπα εργοστάσια σύντηξης βρίσκονται υπό κατασκευή. Και τώρα οι επιστήμονες έχουν επινοήσει ένα μέτρο που ονομάζεται «οικονομικό Q» για να αξιολογήσουν την εμπορική βιωσιμότητά τους.

Η ιδέα — που δημοσιεύθηκε τον περασμένο μήνα στο Journal of Fusion Energy και λαμβάνει υπόψη παράγοντες όπως το κόστος κατασκευής και την τιμή της ενέργειας — συνάδει με την αυξανόμενη εμπιστοσύνη των επενδυτών. Οι ιδιωτικές εταιρείες σύντηξης συγκέντρωσαν 4,5 δισ. δολάρια μόνο κατά το τελευταίο έτος, σύμφωνα με την έκθεση Fusion Industry 2026. Υπάρχουν πλέον περισσότερες από 50 τέτοιες εταιρείες. Τον περασμένο μήνα, η General Fusion, μια καναδική εταιρεία που υποστηρίζεται από τον Jeff Bezos, έγινε η πρώτη εισηγμένη στο χρηματιστήριο εταιρεία σύντηξης.

Αυτά τα σημάδια υποδηλώνουν μια σημαντική αλλαγή: η ενέργεια σύντηξης σταδιακά θεωρείται λιγότερο ως επιστημονική πρόκληση και περισσότερο ως οικονομική. Εξωτερικοί παράγοντες — ενεργειακές κρίσεις, γεωπολιτική αστάθεια, κλιματική αλλαγή, Τεχνητή Νοημοσύνη υψηλής ενεργειακής κατανάλωσης — έχουν επίσης ρίξει θετικό φως σε αυτή την τεχνολογία που βρίσκεται διαρκώς στα πρώτα της βήματα.

Η πυρηνική σύντηξη τροφοδοτεί τα άστρα, συμπεριλαμβανομένου του Ήλιου μας. Τεράστιες βαρυτικές δυνάμεις συμπιέζουν τους πυρήνες υδρογόνου τόσο πολύ μεταξύ τους, ώστε να συντήκονται σε ήλιο, απελευθερώνοντας τεράστια ποσότητα ενέργειας. Η σύντηξη διαφέρει από τη σχάση, που χρησιμοποιείται στα συμβατικά πυρηνικά εργοστάσια, όπου βαριά άτομα όπως το ουράνιο διασπώνται για να απελευθερώσουν ενέργεια.

Εδώ και δεκαετίες, επιστήμονες τόσο σε κρατικά, όσο και σε ιδιωτικά εργαστήρια έχουν μιμηθεί την αστρική σύντηξη συνδυάζοντας δύο ισότοπα του υδρογόνου, το δευτέριο και το τρίτιο — τα οποία θερμαίνονται σε θερμοκρασία άνω των 100 εκατομμυρίων βαθμών Κελσίου μετατρέποντάς τα σε πλάσμα — για να δημιουργήσουν ήλιο. Όπως συνειδητοποίησε ο Lawson, η θερμοκρασία, η πυκνότητα των σωματιδίων, και ο χρονισμός ήταν καθοριστικοί παράγοντες: αν το προκύπτον πλάσμα περιοριστεί αρκετά σφιχτά, για αρκετό χρόνο, και υπό αρκετά υψηλές θερμοκρασίες, η σύντηξη όχι μόνο θα μπορούσε να συμβεί, αλλά και να καταστεί αυτοσυντηρούμενη, απελευθερώνοντας σχεδόν απεριόριστη καθαρή ενέργεια με ελάχιστα απόβλητα.

Σήμερα, ο περιορισμός μπορεί να είναι μαγνητικός ή αδρανειακός. Ο πρώτος τύπος χρησιμοποιεί μαγνητικά πεδία για να συγκρατήσει το καυτό πλάσμα δευτερίου-τριτίου (D-T)· οι τοκάμακ, θάλαμοι σε σχήμα ντόνατ εξοπλισμένοι με υπεραγωγούς μαγνήτες, αποτελούν μια δημοφιλή επιλογή. Ο αδρανειακός περιορισμός συνήθως περιλαμβάνει ακτίνες λέιζερ εστιασμένες σε ένα μικροσκοπικό σφαιρίδιο D-T.

Καθώς πραγματοποιείται η σύντηξη, εκτοξεύονται ενεργητικά νετρόνια τα οποία απορροφώνται από ένα περίβλημα που περιβάλλει τον αντιδραστήρα. Αυτή η κινητική ενέργεια μετατρέπεται σε θερμότητα, η οποία στη συνέχεια χρησιμοποιείται για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Η Εθνική Εγκατάσταση Ανάφλεξης στο Εθνικό Εργαστήριο Lawrence Livermore της Καλιφόρνιας, η οποία χρησιμοποιεί περιορισμό με λέιζερ, πέτυχε συντελεστή Q άνω του 4 το 2025. Το ITER, ο διεθνής αντιδραστήρας τοκάμακ που αναμένεται να ολοκληρωθεί στη νότια Γαλλία τη δεκαετία του 2030, στοχεύει σε συντελεστή Q 10.

 

Γι’ αυτό και η οικονομική πλευρά της ενέργειας σύντηξης βρίσκεται στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος. Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, ο Dennis Whyte, είναι ένας από τους κορυφαίους υποστηρικτές της σύντηξης και καθηγητής μηχανικής στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης, ο οποίος πρόσφατα διορίστηκε επικεφαλής της Αρχής Ατομικής Ενέργειας του Ηνωμένου Βασιλείου. Ο «οικονομικός συντελεστής Q», ο δείκτης που επινόησαν ο Whyte και άλλοι και ο οποίος πρέπει να υπερβαίνει το 1 για να αντιπροσωπεύει καθαρό οικονομικό κέρδος, συγκρίνει το κεφάλαιο που αποκομίζεται κατά τη διάρκεια ζωής ενός σταθμού ενέργειας σύντηξης με αυτό που δαπανάται. Οι παράγοντες αντανακλούν την εξαιρετική μηχανική που απαιτείται και περιλαμβάνουν το κόστος κατασκευής, την ανθεκτικότητα των εξαρτημάτων, και την αποδοτικότητα της μετατροπής της ενέργειας σύντηξης σε εμπορεύσιμο προϊόν.

Πριν από τον διορισμό του, ο Whyte παραχώρησε συνέντευξη στο Physics World, στην οποία επέμεινε ότι απαιτείται πλέον μία εξίσωση τύπου Lawson για την αξιολόγηση διαφορετικών σχεδίων σταθμών παραγωγής ενέργειας σύντηξης. Ο ίδιος και οι συν-συγγραφείς του επισημαίνουν επίσης εύστοχα ότι το κόστος της έρευνας για τη σύντηξη δεν έχει ποτέ, ιστορικά, καθοριστεί ή κατανοηθεί καλά, ενώ μάλιστα έχει παραμείνει μυστικό.

Είναι ενδιαφέρον ότι ο Whyte συνίδρυσε την Commonwealth Fusion Systems, μια ιδιωτική εταιρεία που συνεργάζεται με το MIT για την κατασκευή του Sparc, ενός πρωτοτύπου σταθμού σύντηξης, στη Μασαχουσέτη. Η εταιρεία, στην οποία είναι επενδυτής η Google, κατασκευάζει επίσης έναν σταθμό ισχύος 400 MW στη Βιρτζίνια.

Είναι πιθανό ο τομέας αυτός να ακολουθήσει την πορεία της Τεχνητής Νοημοσύνης, με την ενέργεια σύντηξης να εμφανίζεται ξαφνικά, παντού, ταυτόχρονα. Ή να παραμείνει για πάντα μια υπόσχεση μιας ή δύο δεκαετιών μακριά, μια δελεαστική οφθαλμαπάτη που διατηρείται αέναα από τη σύντηξη της διαφημιστικής εκστρατείας και των επενδύσεων.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο