Η Τουρκία Γλιτώνει το Πρώτο Κύμα Κυρώσεων για το Ιράν – Ανοιχτό το Μέτωπο του Φυσικού Αερίου

Η Τουρκία Γλιτώνει το Πρώτο Κύμα Κυρώσεων για το Ιράν – Ανοιχτό το Μέτωπο του Φυσικού Αερίου
της Βάνας Στέλλου
Πεμ, 27 Αυγούστου 2026 - 08:00

Η Τουρκία απουσίαζε από το πρώτο κύμα αμερικανικών κυρώσεων που ανακοινώθηκε τη Δευτέρα κατά του Ιράν, όμως η νέα εκστρατεία διευρύνει την έκθεση σε τομείς που συνδέονται με το τουρκοϊρανικό εμπόριο και αφήνει τη σχέση της Άγκυρας με την Τεχεράνη στον τομέα του φυσικού αερίου αντιμέτωπη με μια ξεχωριστή δοκιμασία.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών επέβαλε κυρώσεις σε σχεδόν 60 εταιρείες, φυσικά πρόσωπα και πλοία που εμπλέκονται σε δίκτυα προμήθειας για τα πυρηνικά και πυραυλικά προγράμματα του Ιράν, στον κυβερνοχώρο και στα έσοδα από το πετρέλαιο, ενώ παράλληλα διεύρυνε τους τομείς που μπορούν να ενεργοποιήσουν κυρώσεις βάσει του Εκτελεστικού Διατάγματος 13902. Καμία τουρκική οντότητα δεν περιλαμβανόταν στον κατάλογο.

Παράλληλα, η Ουάσιγκτον έχει ενημερώσει τους εμπορικούς εταίρους του Ιράν ότι οι δραστηριότητες που η ίδια θεωρεί ότι στηρίζουν την Τεχεράνη θα πρέπει να τερματιστούν εντός προθεσμιών που θα καθοριστούν ξεχωριστά για κάθε χώρα.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ χαρακτήρισε το πακέτο της 24ης Αυγούστου προειδοποίηση προς κυβερνήσεις και επιχειρήσεις που εξακολουθούν να συναλλάσσονται με το Ιράν. Όπως είπε, στις χώρες θα δοθούν συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια για να τερματίσουν δραστηριότητες που έχει προσδιορίσει η Ουάσιγκτον, χωρίς ωστόσο να αποκαλύψει δημόσια ποιες είναι αυτές.
Το πρώτο κύμα κυρώσεων επικεντρώθηκε σε δίκτυα που δραστηριοποιούνται στην Κίνα, το Χονγκ Κονγκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τη Σιγκαπούρη, την Ελβετία και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Τα νέα μέτρα ξεπερνούν τα ονόματα του καταλόγου

Ο μεγαλύτερος κίνδυνος βρίσκεται στα μέτρα που συνοδεύουν τις συγκεκριμένες κυρώσεις.
Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων (OFAC) του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών προσδιόρισε την αεροπορία, τα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία, τον χρυσό, τη ναυτιλία και την τεχνολογία ως πρόσθετους τομείς της ιρανικής οικονομίας στο πλαίσιο του Εκτελεστικού Διατάγματος 13902. Ανάλογα με τη συναλλαγή και τον αντισυμβαλλόμενο, μη αμερικανικές εταιρείες και φυσικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται σε αυτούς τους τομείς μπορούν πλέον να βρεθούν αντιμέτωπα με κυρώσεις.
Το OFAC ανέστειλε επίσης ορισμένες γενικές άδειες που προβλέπονταν από τους Κανονισμούς Συναλλαγών και Κυρώσεων κατά του Ιράν και εξέδωσε ξεχωριστή προειδοποίηση σχετικά με τους κινδύνους κυρώσεων που συνδέονται με τις απαιτήσεις του Ιράν όσον αφορά τη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ.
Οι εμπορικές σχέσεις της Τουρκίας με το Ιράν ξεπερνούν κατά πολύ το απλό εμπόριο αγαθών και ο τομέας του χρυσού έχει ιδιαίτερα ευαίσθητο παρελθόν.
Ο τουρκοϊρανός επιχειρηματίας Ρεζά Ζαράμπ δήλωσε ένοχος το 2017 στις ΗΠΑ για συνωμοσία με σκοπό την παράκαμψη των αμερικανικών κυρώσεων, μέσω ενός συστήματος που περιλάμβανε έσοδα από το ιρανικό πετρέλαιο, χρυσό, μετρητά και διεθνείς μεταφορές χρημάτων. Η πολυετής δικαστική του περιπέτεια στις ΗΠΑ ολοκληρώθηκε αυτό το καλοκαίρι, όταν απέφυγε περαιτέρω ποινή φυλάκισης.
Η σχετική δικαστική υπόθεση της Halkbank στις ΗΠΑ απορρίφθηκε στις 17 Ιουνίου, αφού η τράπεζα κατέληξε σε συμφωνία συμμόρφωσης με το αμερικανικό υπουργείο Δικαιοσύνης. Η συμφωνία προβλέπει εξωτερική εποπτεία των μηχανισμών της για τη συμμόρφωση με τις κυρώσεις και την καταπολέμηση του ξεπλύματος χρήματος, χωρίς την επιβολή χρηματικού προστίμου ή άλλων κυρώσεων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τουρκικές εταιρείες εντάσσονται αυτομάτως στο νέο καθεστώς κυρώσεων. Σημαίνει όμως ότι η Ουάσιγκτον έχει διευρύνει τις αρμοδιότητές της σε τομείς που ήδη βρίσκονται στο επίκεντρο μιας από τις πιο ευαίσθητες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές διαμάχες μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας.

Το φυσικό αέριο είναι το δυσκολότερο μέτωπο

Το διμερές εμπόριο έφτασε περίπου τα 3,1 δισ. δολάρια το πρώτο εξάμηνο του 2026, περίπου 3% χαμηλότερα από την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι, σύμφωνα με τα τουρκικά εμπορικά στοιχεία.
Οι Ιρανοί επισκέπτες αντιστοιχούσαν περίπου στο 5,5% των ξένων αφίξεων κατά τους πρώτους επτά μήνες του έτους, αποτελώντας σημαντική αγορά σε μια περίοδο κατά την οποία η περιφερειακή αστάθεια και ο πληθωρισμός συνεχίζουν να επιβαρύνουν τον τουρισμό.
Οι πιέσεις είχαν γίνει αισθητές ήδη πριν από τη νέα εκστρατεία κυρώσεων, καθώς ο πόλεμος στο Ιράν και ο εγχώριος πληθωρισμός πιέζουν προς τα κάτω τις τιμές των ξενοδοχείων στις παράκτιες περιοχές και τα τουριστικά έσοδα.


Στον ενεργειακό τομέα, όμως, η απεξάρτηση είναι δυσκολότερη.

Το Ιράν προμήθευσε πέρυσι την Τουρκία με περίπου 7,7 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, ποσότητα που αντιστοιχεί στο 13,2% των συνολικών εισαγωγών της χώρας, σύμφωνα με τη Ρυθμιστική Αρχή Ενεργειακής Αγοράς. Το Ιράν ήταν ο τέταρτος μεγαλύτερος προμηθευτής, μετά τη Ρωσία, το Αζερμπαϊτζάν και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η 25ετής συμφωνία προμήθειας φυσικού αερίου μέσω αγωγού έληξε στα τέλη Ιουλίου, όμως οι παραδόσεις συνεχίζονται.
Η νομική και εμπορική βάση των συνεχιζόμενων ροών δεν έχει διευκρινιστεί δημόσια. Οι εκδοχές διαφέρουν: σύμφωνα με μία, οι παραδόσεις συνεχίζονται βάσει αυτόματης παράτασης της σύμβασης· σύμφωνα με άλλη, βάσει ρήτρας ανωτέρας βίας· ενώ μια τρίτη εκδοχή κάνει λόγο για αντιστάθμιση ποσοτήτων που είχαν ήδη πληρωθεί αλλά δεν είχαν παραδοθεί.
Η λήξη της μακροχρόνιας τουρκοϊρανικής συμφωνίας φυσικού αερίου άφησε το ζήτημα ανοιχτό.
Οι νέοι προσδιορισμοί τομέων του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών δεν εντάσσουν το ιρανικό φυσικό αέριο στους πέντε νέους τομείς που προσδιορίστηκαν. Η έκθεση της Τουρκίας στον ενεργειακό τομέα εντάσσεται, επομένως, στην ευρύτερη αμερικανική εκστρατεία και σε όποιες ειδικές απαιτήσεις για σταδιακή διακοπή δραστηριοτήτων έχει κοινοποιήσει η Ουάσιγκτον ιδιωτικά.
Το φυσικό αέριο που έχει ήδη πληρωθεί δημιουργεί διαφορετικό ζήτημα κυρώσεων από μια νέα πληρωμή προς ιρανικό αντισυμβαλλόμενο. Αντίστοιχα, μια ανανεωμένη ή τροποποιημένη συμφωνία προμήθειας θα δημιουργούσε ένα νέο σύνολο νομικών και χρηματοπιστωτικών ζητημάτων.
Η Ουάσιγκτον δεν έχει δηλώσει δημόσια ότι οι τουρκικές εισαγωγές φυσικού αερίου περιλαμβάνονται στις δραστηριότητες που απαιτεί να τερματιστούν.

Η Άγκυρα εισέρχεται στην περίοδο των προθεσμιών 

Η Τουρκία εισέρχεται επίσης στη νέα φάση των κυρώσεων κατά του Ιράν έχοντας δύο εκκρεμή αμυντικά ζητήματα στην Ουάσιγκτον.
Οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν τον Δεκέμβριο του 2020 βάσει του νόμου CAATSA στην υπηρεσία που σήμερα ονομάζεται επίσημα Προεδρία Αμυντικών Βιομηχανιών (SSB) εξακολουθούν νομικά να ισχύουν. Το OFAC εξακολουθεί να καταχωρίζει την υπηρεσία με την ονομασία που χρησιμοποιείται στον κατάλογο κυρώσεων, Presidency of Defense Industries.

Ο πρόεδρος Τραμπ δήλωσε στην Άγκυρα στις 7 Ιουλίου ότι τα μέτρα θα αρθούν, όμως η SSB εξακολουθεί να περιλαμβάνεται στον ισχύοντα κατάλογο Non-SDN Menu-Based Sanctions List του αμερικανικού υπουργείου Οικονομικών και μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει κάποια μεταγενέστερη δημόσια ενέργεια που να αίρει τις κυρώσεις.
Τα αρχεία του υπουργείου Οικονομικών εξακολουθούν να καταγράφουν τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν βάσει του άρθρου 235 του CAATSA. Επομένως, η πολιτική δέσμευση του Τραμπ δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε αλλαγή του νομικού καθεστώτος των κυρώσεων.

Η διαμάχη για τα F-35 κινείται σε διαφορετικό νομοθετικό πλαίσιο.

Το άρθρο 1245 του National Defense Authorization Act για το οικονομικό έτος 2020 απαγορεύει τη μεταβίβαση F-35 στην Τουρκία, εκτός εάν η αμερικανική κυβέρνηση πιστοποιήσει στο Κογκρέσο ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον το ρωσικό σύστημα S-400 ή σχετικό εξοπλισμό, ότι δεν πρόκειται να το αποκτήσει ξανά και ότι δεν έχει αποκτήσει άλλα ρωσικά συστήματα που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο το αεροσκάφος.
Σε απάντησή του προς το Κογκρέσο στις 22 Ιουλίου, το αμερικανικό υπουργείο Εξωτερικών ανέφερε ότι η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει αυτές τις προϋποθέσεις, σύμφωνα με δημοσιεύματα σχετικά με επιστολή του Bureau of Legislative Affairs. Το νομοθετικό εμπόδιο εξακολουθεί επομένως να ισχύει και είναι ανεξάρτητο από το ζήτημα των κυρώσεων CAATSA.
Κατά συνέπεια, η άρση των κυρώσεων CAATSA δεν θα επέτρεπε από μόνη της την παράδοση F-35 στην Τουρκία.
Το πρώτο κύμα αφήνει αναπάντητα τα δυσκολότερα ερωτήματα
Οι κυρώσεις της Δευτέρας δεν έθιξαν τουρκικές εταιρείες ή κρατικούς φορείς. Τα μέτρα όμως που τις συνόδευσαν δημιουργούν μια ευρύτερη δοκιμασία.
Οι νέοι προσδιορισμοί τομέων διευρύνουν άμεσα την έκθεση σε τομείς όπως ο χρυσός και η ναυτιλία. Η ευρύτερη αμερικανική εκστρατεία αφήνει τη σχέση της Τουρκίας με το Ιράν στον τομέα του φυσικού αερίου αντιμέτωπη με ένα ξεχωριστό ερώτημα, καθώς η Ουάσιγκτον δεν έχει ακόμη διευκρινίσει δημόσια αν οι τουρκικές εισαγωγές περιλαμβάνονται στις δραστηριότητες που ζητά να τερματιστούν.
Ο χρυσός κουβαλά την κληρονομιά των υποθέσεων Ζαράμπ και Halkbank. Η ναυτιλία φέρνει την εκστρατεία κυρώσεων στα Στενά του Ορμούζ, καθώς το Ιράν και το Ομάν εργάζονται για έναν προσωρινό διάδρομο ναυσιπλοΐας. Το φυσικό αέριο παραμένει η μεγαλύτερη άμεση οικονομική έκθεση λόγω του μεγέθους των συναλλαγών και της αβεβαιότητας που περιβάλλει τις παραδόσεις μετά τη λήξη της μακροχρόνιας σύμβασης.
Ο Μπέσεντ έχει επίσης δηλώσει ότι πριν από το τέλος της εβδομάδας αναμένεται μια σημαντική ανακοίνωση κυρώσεων που θα αφορά ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, χωρίς να προσδιορίσει ποιο.
Η απουσία της Τουρκίας από τον κατάλογο της 24ης Αυγούστου απαντά μόνο στο πρώτο ερώτημα. Αυτό που έχει σημασία πλέον είναι ποιες τουρκικές συναλλαγές έχει προσδιορίσει η Ουάσιγκτον ιδιωτικά, ποιο χρονοδιάγραμμα έχει δοθεί στην Άγκυρα και αν οι συνεχιζόμενες πληρωμές που συνδέονται με το ιρανικό φυσικό αέριο εμπίπτουν σε αυτό.


 
 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο