Ας σκεφτούμε την έναρξη, νωρίτερα αυτόν τον μήνα, μιας εβδομαδιαίας ναυτιλιακής επιχείρησης στην Αρκτική με την ονομασία «Πολικό Δρόμος του Μεταξιού», υπό τη διαχείριση μιας κινεζικής εταιρείας, η οποία θα μειώσει κατά το ήμισυ τις συνήθεις διαδρομές μεταφοράς μεταξύ Ευρώπης και Κίνας. Αυτό αποτελεί μέρος της στρατηγικής της Κίνας για τον «Πολικό Δρόμο του Μεταξιού», που ξεκίνησε σε συνεργασία με τη Ρωσία το 2017 και η οποία θα ενσωματώσει τη Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή στην Πρωτοβουλία «Μια Ζώνη, Ένας Δρόμος», με στόχο τη δημιουργία εμπορικών και εφοδιαστικών αλυσίδων υπό την κυριαρχία της Κίνας. Καθώς η Αρκτική λιώνει, παρουσιάζει μια νέα και πολύ ελκυστική εναλλακτική λύση σε σχέση με άλλα σημεία συμφόρησης στη ναυτιλία, όπως, για παράδειγμα, τη Διώρυγα του Παναμά.
Ενώ η πρώτη έχει καταστεί αμφιλεγόμενη για γεωπολιτικούς λόγους, η δεύτερη πλήττεται περισσότερο τον τελευταίο καιρό από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Κατά τη διάρκεια μιας περιόδου ξηρασίας μεταξύ 2023 και 2024, η χαμηλή στάθμη των υδάτων επέβαλε περιορισμούς στον αριθμό των πλοίων που μπορούσαν να διέλθουν από τη Διώρυγα του Παναμά, με αποτέλεσμα ο όγκος του εμπορίου να μειωθεί κατά 32% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Το ίδιο συμβαίνει και αλλού. Στην Ευρώπη αυτό το καλοκαίρι, οι μεταφορές μέσω του Ρήνου και του Δούναβη έχουν επιβραδυνθεί ή ακόμη και διακοπεί, καθώς τα επίπεδα των υδάτων σε αυτούς τους ποταμούς έχουν φτάσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα λόγω ενός ηπειρωτικού κύματος καύσωνα. Στη Ρουμανία, ένα πυρηνικό εργοστάσιο που ψύχεται από τον Δούναβη τέθηκε εκτός λειτουργίας. Οι αυτοκινητοβιομηχανίες της χώρας, συμπεριλαμβανομένων των Ford και Dacia, διέκοψαν την παραγωγή για να εξοικονομήσουν ενέργεια.
Είναι εύκολο να φανταστεί κανείς ότι και άλλες χώρες θα ακολουθήσουν το παράδειγμά τους— η Ουγγαρία έχει ήδη αποφύγει οριακά το κλείσιμο εργοστασίων— δεδομένου ότι οι υψηλότερες από το συνηθισμένο θερμοκρασίες προβλέπεται να συνεχιστούν μέχρι το φθινόπωρο και πέραν αυτού, καθώς ένας ισχυρότερος από το κανονικό κύκλος του Ελ Νίνιο φέρνει πιο ακραία καιρικά φαινόμενα. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει προβλήματα στο ηλεκτρικό δίκτυο σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Ομοίως, στις ΗΠΑ, οι μεγαλύτερες λίμνες-δεξαμενές της χώρας, κοντά στον ποταμό Κολοράντο, στερεύουν και θέτουν σε κίνδυνο την υδροηλεκτρική ενέργεια. Ήδη υπάρχουν ανησυχίες ότι η ξηρασία θα οδηγήσει σε χαμηλότερες αποδόσεις των καλλιεργειών και σε παγκόσμιο πληθωρισμό των τιμών των τροφίμων μέχρι το επόμενο έτος, κάτι που φυσικά θα ενέχει τους δικούς του κινδύνους για τη νομισματική πολιτική και τις τιμές των περιουσιακών στοιχείων. Δεν είναι περίεργο που καταγράφηκε ρεκόρ αναφορών σε όρους που σχετίζονται με το κλίμα στις τηλεδιασκέψεις για τα αποτελέσματα των ευρωπαϊκών εταιρειών αυτό το καλοκαίρι.
Η κλιματική αλλαγή θα αναδιαμορφώσει τελικά τις αγορές, αλλά ήδη αναδιαμορφώνει τη γεωπολιτική. Η εμμονή του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ με τη Γροιλανδία μπορεί να είναι ακραία, αλλά έξυπνοι άνθρωποι και από τις δύο πλευρές του πολιτικού φάσματος στην Αμερική (για να μην αναφέρουμε τον Καναδά και τις σκανδιναβικές χώρες) δίνουν πολύ μεγαλύτερη προσοχή στον Βορρά. Η τήξη της Αρκτικής έχει φέρει την Κίνα στην «αυλή» τους και έχει δημιουργήσει έναν νέο στρατηγικό ανταγωνισμό για εμπορικές διαδρομές που περνούν πολύ κοντά στη Ρωσία. Ομοίως, οι διαταραχές στην ευρωπαϊκή εφοδιαστική αλυσίδα δεν αποτελούν απλώς οικονομικό ζήτημα, αλλά και στρατηγικό — η μεταφορά μέσω ποταμών είναι ζωτικής σημασίας για την αυτονομία μιας ηπείρου που δέχεται πολιτική πίεση τόσο από την Κίνα όσο και από τις ΗΠΑ.
Η Νότια Ασία είναι αναμφισβήτητα η πιο ευάλωτη στην κλιματική αλλαγή λόγω της γεωγραφίας της και των πυκνοκατοικημένων ακτών της. Όμως η Κίνα — που, όπως πάντα, παίζει μακροπρόθεσμα — έχει βρει στρατηγικό πλεονέκτημα σε αυτή την πρόκληση. Έχει ενισχύσει τις ναυτιλιακές βιομηχανίες και τη ναυπηγική της ικανότητα, ένα τεράστιο πλεονέκτημα όχι μόνο για τον έλεγχο της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας, αλλά και ένα προφανές πλεονέκτημα σε έναν κόσμο που θα βρίσκεται όλο και περισσότερο κάτω από το νερό.
Όταν ο κόσμος τελικά μεταβεί από τα ορυκτά καύσιμα στις καθαρές τεχνολογίες, η Κίνα θα είναι ο κύριος οικονομικός ωφελούμενος. Η χώρα παράγει το μεγαλύτερο μέρος των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και των μπαταριών λιθίου παγκοσμίως. Το Πεκίνο έχει εξασφαλίσει πολλά από τα ορυκτά σπάνιων γαιών που απαιτούνται τόσο για τις καθαρές τεχνολογίες όσο και για την άμυνα. Αυτό σημαίνει όχι μόνο βιομηχανική ισχύ, αλλά ενδεχομένως και νομισματική ισχύ. Ο αμερικανικός έλεγχος του φθηνού πετρελαίου τροφοδότησε την ανάπτυξή της κατά τον 20ο αιώνα και ενίσχυσε το δολάριο. Στην επερχόμενη εποχή των πράσινων τεχνολογιών, η Κίνα ενδέχεται να απολαύσει τα ίδια πλεονεκτήματα στον 21ο αιώνα.
Καθώς οι ίδιες οι χρηματοπιστωτικές αγορές αρχίζουν να αποτιμούν καλύτερα τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, οι νικητές και οι ηττημένοι θα γίνουν πιο σαφείς. Ο Άντονι Χόμπλεϊ, στρατηγικός αναλυτής για την κλιματική αλλαγή με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, έχει γράψει ότι «οι περισσότερες επενδυτικές αποφάσεις εξακολουθούν να λαμβάνονται σαν να μην συμβαίνει η κλιματική αλλαγή», όχι τόσο λόγω άρνησης, αλλά επειδή εξακολουθεί να υπάρχει ένα «ελλείπον επίπεδο μετάφρασης μεταξύ των κλιματικών δεδομένων και της γλώσσας του κεφαλαίου».
Αυτό σημαίνει ότι, παρά όλη τη συζήτηση γύρω από τα κριτήρια ESG, ο τρόπος με τον οποίο οι κεφαλαιαγορές αποτιμούν τον κλιματικό κίνδυνο — και τις κλιματικές ευκαιρίες — παραμένει σχετικά απλοϊκός. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο επιχειρηματικό μοντέλο των ασφαλιστικών εταιρειών, το οποίο βασίζεται σε κύκλους ανανέωσης 12 μηνών, αντί, για παράδειγμα, σε μια καμπύλη μελλοντικών τιμών 20 ετών. Επιπλέον, υπάρχουν τα μελλοντικά προεξοφλητικά επιτόκια για τα επενδυτικά έργα, τα οποία μπορούν να κάνουν τους πιθανούς κινδύνους να εξαφανιστούν μαθηματικά, ακόμη και αν εξακολουθούν να υπάρχουν στην πραγματικότητα. Όπως το θέτει ο Χόμπλεϊ: «Όταν ο κλιματικός κίνδυνος μοντελοποιείται ως σενάριο για το 2050, βρίσκεται σε μια χρονική ζώνη όπου οποιοδήποτε λογικό προεξοφλητικό επιτόκιο τον εξαλείφει».
Ο πλανήτης διατρέχει επίσης τον κίνδυνο να εξαφανιστεί. Καθώς οι αγορές αποτιμούν καλύτερα αυτή την πραγματικότητα, αυτό θα έχει τις δικές του γεωστρατηγικές επιπτώσεις.