Η συμφωνία του Ριάντ μπορεί να σηματοδοτεί μια σταδιακή μετάβαση προς μια περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας, με τα κράτη της περιοχής να αναλαμβάνουν ευθύνες που επί δεκαετίες είχαν επωμιστεί ξένες ναυτικές δυνάμεις.

Στις 30 Ιουλίου 2026 υπεγράφη στο Ριάντ η διακήρυξη για την ίδρυση της Πολυεθνικής Συμμαχίας Θαλάσσιας Άμυνας, με τη συμμετοχή της Σαουδικής Αραβίας, του Σουδάν, της Αιγύπτου, της Τουρκίας, του Πακιστάν, της Ιορδανίας, του Κατάρ, του Κουβέιτ, του Μπαχρέιν, της Υεμένης, του Μπανγκλαντές, της Νιγηρίας, του Τζιμπουτί και της Σομαλίας. Στη συνάντηση συμμετείχαν εκπρόσωποι 43 χωρών, από τις 51 που είχαν προσκληθεί.

Η Σαουδική Αραβία αναλαμβάνει την ηγεσία της συμμαχίας και θα φιλοξενεί τη μόνιμη έδρα, την κοινή διοίκηση, το κέντρο διοίκησης και ελέγχου, το ενιαίο κέντρο ναυτικών επιχειρήσεων και τη γενική γραμματεία.
Η σημασία της συμφωνίας βρίσκεται κυρίως στο γεγονός ότι δεν περιορίζεται σε μια ακόμη πολιτική διακήρυξη. Για πρώτη φορά σε μια περιφερειακή πρωτοβουλία για την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας προβλέπεται εξαρχής η δημιουργία συγκεκριμένης διοικητικής και επιχειρησιακής δομής.
Το ερώτημα που επιχειρεί να απαντήσει είναι παλιό: ποιος έχει την ευθύνη για την ασφάλεια μιας θαλάσσιας οδού από την οποία διέρχεται σχεδόν το ένα δέκατο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου και δεκάδες χιλιάδες πλοία κάθε χρόνο;


Από τις περιφερειακές πρωτοβουλίες στην επιχειρησιακή ανάγκη

Η ιδέα μιας συλλογικής ασφάλειας στην Ερυθρά Θάλασσα δεν είναι καινούργια. Ήδη από τη δεκαετία του 1970 τα παράκτια κράτη επιδίωξαν να διασφαλίσουν την ελεύθερη και απρόσκοπτη εμπορική ναυσιπλοΐα. Οι προσπάθειες όμως έμειναν ημιτελείς, καθώς επηρεάστηκαν από τον Ψυχρό Πόλεμο, τις συγκρούσεις στο Κέρας της Αφρικής και την κατάρρευση της Σομαλίας.
Ακολούθησαν ο Κώδικας Συμπεριφοράς του Τζιμπουτί το 2009 και η επέκτασή του με την Τροποποίηση της Τζέντα το 2017, καθώς και το Συμβούλιο των Αραβικών και Αφρικανικών Κρατών που συνορεύουν με την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν, που ιδρύθηκε το 2020. Παρά τη σημασία τους, οι πρωτοβουλίες αυτές δεν απέκτησαν ποτέ τις αναγκαίες επιχειρησιακές δομές.
Την ίδια περίοδο, η ασφάλεια της περιοχής στηρίχθηκε όλο και περισσότερο σε εξωτερικούς μηχανισμούς, από την ευρωπαϊκή επιχείρηση Atalanta και την αμερικανική Prosperity Guardian έως την Combined Task Force 153 και την ευρωπαϊκή επιχείρηση Aspides.
Έτσι, επί δεκαετίες η Ερυθρά Θάλασσα βρέθηκε ανάμεσα σε δύο ελλιπή μοντέλα: ένα περιφερειακό, χωρίς επαρκή επιχειρησιακή δυνατότητα, και ένα εξωτερικό, χωρίς ουσιαστική περιφερειακή ιδιοκτησία.
Η κρίση των τελευταίων ετών έδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο τα όρια και των δύο.


Η κρίση και το κόστος της ανασφάλειας

Μεταξύ Νοεμβρίου 2023 και Σεπτεμβρίου 2025, περίπου 100 πλοία δέχθηκαν επίθεση ή καταλήφθηκαν.
Η κίνηση μέσω της Διώρυγας του Σουέζ μειώθηκε από 26.434 πλοία το 2023 σε 13.213 το 2024, ενώ τα έσοδα της διώρυγας υποχώρησαν από 10,3 δισ. δολάρια σε περίπου 4 δισ. Το μερίδιο της διώρυγας στην παγκόσμια θαλάσσια κυκλοφορία μειώθηκε από περίπου 12% σε λιγότερο από 9%.
Παράλληλα, οι μεταφορές αργού πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων μέσω του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μειώθηκαν από 9,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως το 2023 σε 4,1 εκατ. το 2024.
Για να αποφύγουν την περιοχή, πολλά πλοία ακολούθησαν τη διαδρομή γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, προσθέτοντας περίπου 3.500 ναυτικά μίλια, 10 έως 14 ημέρες ταξιδιού και σχεδόν 1 εκατ. δολάρια σε καύσιμα.
Τα ασφάλιστρα στη διαδρομή Σαγκάη-Ρότερνταμ αυξήθηκαν επτά φορές μεταξύ Νοεμβρίου 2023 και Ιουλίου 2024 και παρέμειναν περίπου 80% πάνω από τα επίπεδα του 2023 καθ' όλη τη διάρκεια του 2025.
Το σημαντικότερο, όμως, είναι ότι η αποκατάσταση της ασφάλειας δεν αποκατέστησε αυτόματα και την εμπιστοσύνη.
Στις αρχές του 2026 είχαν περάσει 100 ημέρες χωρίς νέο περιστατικό ασφαλείας, αλλά η κίνηση μέσω του Σουέζ παρέμενε περίπου 60% χαμηλότερη από τα προ κρίσης επίπεδα. Οι τριμηνιαίοι όγκοι φορτίων ήταν επίσης 51%-64% χαμηλότεροι από τον Ιανουάριο του 2024.
Το μήνυμα; δεν κατέρρευσε η στρατιωτική ικανότητα· κατέρρευσε η εμπιστοσύνη.


Γιατί η Σαουδική Αραβία

Η νέα συμμαχία επιχειρεί να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό.

Το πρώτο στοιχείο που τη διαφοροποιεί είναι η θεσμική της δομή. Η διακήρυξη προβλέπει μόνιμη έδρα, κοινή διοίκηση, κέντρο διοίκησης και ελέγχου, επιχειρησιακό κέντρο και γενική γραμματεία. Στόχος είναι ο συντονισμός να πάψει να εξαρτάται από προσωρινές συμφωνίες και να αποκτήσει μόνιμη επιχειρησιακή βάση.

Το δεύτερο είναι το βάρος της Σαουδικής Αραβίας. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη αραβική οικονομία, μέλος της G20 και τον μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου στον κόσμο. Το ΑΕΠ της το 2025 ανήλθε σε 1,275 τρισ. δολάρια, με ανάπτυξη 4,5%.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι η γεωγραφία και τα οικονομικά της συμφέροντα.
Η σαουδαραβική ακτογραμμή στην Ερυθρά Θάλασσα έχει καταστεί κρίσιμη για τη Vision 2030. Η χώρα επενδύει τεράστια ποσά σε αναπτυξιακά έργα στην περιοχή, μεταξύ των οποίων το Neom, και επιδιώκει να αυξήσει σημαντικά τη συμβολή της μη πετρελαϊκής οικονομίας στα κρατικά έσοδα.
Για τη Σαουδική Αραβία, επομένως, η ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας δεν είναι ένα αφηρημένο γεωπολιτικό ζήτημα. Είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη δική της οικονομική στρατηγική.
Αυτό προσδίδει στη νέα συμμαχία ένα στοιχείο που έλειπε από αρκετές προηγούμενες προσπάθειες: ένα ισχυρό και μακροπρόθεσμο περιφερειακό συμφέρον για την επιτυχία της.


Και η Τουρκία;

Η συμμετοχή της Τουρκίας είναι από τα ενδιαφέροντα στοιχεία της νέας δομής. Η τουρκική ναυτική δύναμη λειτουργεί με βάση το δόγμα και τα πρότυπα διαλειτουργικότητας του ΝΑΤΟ, ενώ η Άγκυρα διαθέτει σημαντική εμπειρία σε πολυεθνικές επιχειρήσεις.
Ωστόσο, η συμμετοχή διαφορετικών ναυτικών δυνάμεων δημιουργεί και ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της συμμαχίας: τη διαλειτουργικότητα.
Η Αίγυπτος διαθέτει τον μεγαλύτερο αραβικό στόλο και επικεντρώνει το στρατηγικό της δόγμα στη Διώρυγα του Σουέζ. Το Πακιστάν έχει διαφορετική επιχειρησιακή παράδοση, συνδεδεμένη με τον Ινδικό Ωκεανό. Η Σαουδική Αραβία αναπτύσσει σύγχρονες ναυτικές δυνατότητες βασισμένες σε δυτικά συστήματα, ενώ οι δυνατότητες των υπόλοιπων μελών παρουσιάζουν μεγάλες αποκλίσεις.
Για να λειτουργήσει η συμμαχία, θα χρειαστούν κοινές διαδικασίες, συστήματα ανταλλαγής δεδομένων, ενιαία πρωτόκολλα επικοινωνίας και συστηματική εκπαίδευση. Αυτά δεν δημιουργούνται από τη μια μέρα στην άλλη.


Διαφορετικές απειλές, διαφορετικές προτεραιότητες

Ακόμη μεγαλύτερη πρόκληση μπορεί να αποδειχθεί η πολιτική.
Τα μέλη της συμμαχίας δεν αντιλαμβάνονται με τον ίδιο τρόπο την απειλή.
Για την Αίγυπτο, η απρόσκοπτη λειτουργία του Σουέζ έχει προφανώς τεράστια σημασία. Για τη Σαουδική Αραβία, η προστασία των παράκτιων επενδύσεων και των αναπτυξιακών έργων είναι εξίσου κρίσιμη. Για άλλα κράτη, μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχουν η προστασία της κυριαρχίας τους, η πειρατεία ή η ασφάλεια των δικών τους ακτών.
Αν αυτές οι διαφορετικές προτεραιότητες δεν συγκλίνουν, υπάρχει ο κίνδυνος το κοινό επιχειρησιακό κέντρο να καταλήξει περισσότερο σε χώρο διπλωματικών διαβουλεύσεων παρά σε μηχανισμό ταχείας λήψης αποφάσεων.

Και υπάρχει ακόμη ένα ζήτημα: ποιος θα πληρώνει; Η συμμαχία θα χρειαστεί έναν σαφή μηχανισμό κατανομής του κόστους, καθώς η Σαουδική Αραβία δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένο ότι θα καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος των δαπανών.


Συμπληρωματική δομή ή νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική;

Το σημαντικότερο ερώτημα αφορά τη σχέση της νέας συμμαχίας με τους υφιστάμενους μηχανισμούς ασφαλείας.
Ο 5ος Στόλος των ΗΠΑ παραμένει παρών στην περιοχή, ενώ η Combined Task Force 153 επιχειρεί από την Ερυθρά Θάλασσα και το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έως τον Κόλπο του Άντεν. Παράλληλα, η ευρωπαϊκή επιχείρηση Aspides εξακολουθεί να προστατεύει την εμπορική ναυσιπλοΐα.
Αρκετά από τα κράτη που συμμετέχουν στη νέα συμμαχία συμμετέχουν ήδη και σε αυτά τα σχήματα.
Επομένως, η δημιουργία της νέας δομής εγείρει ένα ευρύτερο στρατηγικό ερώτημα:
Αποτελεί άραγε παραδοχή των περιορισμών των υφιστάμενων μηχανισμών;
Ή πρόκειται για μια συμπληρωματική δομή, η οποία θα μοιράσει διαφορετικά τις ευθύνες;
Ή μήπως σηματοδοτεί την αρχή μιας πιο βαθιάς αλλαγής: μιας σταδιακής μετάβασης από ένα μοντέλο στο οποίο η ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας παρέχεται κυρίως από εξωτερικές δυνάμεις σε ένα μοντέλο όπου την ευθύνη αναλαμβάνουν σταδιακά τα ίδια τα κράτη της περιοχής;
Προς το παρόν, η απάντηση παραμένει ασαφής. Η ασάφεια, μάλιστα, μπορεί να είναι σκόπιμη.
Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία της συμμαχίας θα είναι η δυνατότητά της να μετατρέψει τη διακήρυξη σε λειτουργικό μηχανισμό.
Εάν το πετύχει, η σημασία της θα ξεπεράσει κατά πολύ τη δημιουργία ενός ακόμη ναυτικού συνασπισμού. Θα μπορούσε να αποτελέσει το πρώτο βήμα για μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ερυθρά Θάλασσα, στην οποία τα κράτη της περιοχής θα αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη δική τους ασφάλεια.
Εάν αποτύχει, η περιοχή θα παραμείνει εξαρτημένη από μηχανισμούς που σχεδιάζονται και ελέγχονται από εξωτερικές δυνάμεις και λειτουργούν πρωτίστως με βάση τις δικές τους στρατηγικές προτεραιότητες.

Το στοίχημα του Ριάντ, επομένως, δεν είναι απλώς η προστασία μιας θαλάσσιας οδού. Είναι το ποιος θα έχει στο μέλλον τον πρώτο λόγο για την ασφάλεια της Ερυθράς Θάλασσας.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο