Η Αίγυπτος βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα ασυνήθιστο παράδοξο. Μια χώρα που κάποτε παρουσιαζόταν ως ο ενεργειακός κόμβος της Ανατολικής Μεσογείου εξαρτάται πλέον όλο και περισσότερο από τις εισαγωγές LNG για την τροφοδοσία των σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και την κάλυψη των αναγκών της βιομηχανίας της. 

Ωστόσο, το Κάιρο συνεχίζει να αντλεί μέρος της περιφερειακής επιρροής του από τις ενεργειακές υποδομές, τη γεωγραφία, και τα δίκτυα διαμετακόμισης. Με την πρώτη ματιά, αυτό μπορεί να φαίνεται ως ένδειξη της παρακμής της ενεργειακής ισχύος της Αιγύπτου. Η πραγματικότητα είναι πιο περίπλοκη. Η Αίγυπτος μεταβαίνει από ένα μοντέλο στο οποίο η ισχύς βασιζόταν κυρίως στην ιδιοκτησία των πόρων σε ένα μοντέλο στο οποίο οι υποδομές, οι διαδρομές, και τα στρατηγικά σημεία σύνδεσης αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία.

Το κεντρικό ερώτημα είναι αν η Αίγυπτος μπορεί να συνεχίσει να εξάγει ενεργειακή επιρροή, ενώ εισάγει όλο και περισσότερο ΥΦΑ.

 

Από την αυτάρκεια στις ανανεωμένες εισαγωγές

 Η ανακάλυψη του κοιτάσματος φυσικού αερίου Zohr το 2015 ενίσχυσε τις προσδοκίες ότι η Αίγυπτος θα μπορούσε να καλύψει την εγχώρια ζήτηση και να καταστεί αξιόπιστος εξαγωγέας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η αύξηση της παραγωγής, η επανενεργοποίηση των τερματικών σταθμών υγροποίησης στο Idku και στη Damietta, και η επανέναρξη των εξαγωγών ΥΦΑ έθεσαν το Κάιρο στο επίκεντρο των αναδυόμενων περιφερειακών ενεργειακών σχεδίων.

Αυτή η περίοδος δεν διήρκεσε. Η μείωση της παραγωγής από διάφορα κοιτάσματα, η αύξηση της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, η αύξηση του πληθυσμού, η ενεργοβόρος βιομηχανική ανάπτυξη, και οι περιορισμοί στις επενδύσεις στον τομέα της εξόρυξης διατάραξαν το ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας.

Επίσημα έγγραφα δείχνουν ότι οι συνολικές εισαγωγές φυσικού αερίου της Αιγύπτου — συμπεριλαμβανομένων των προμηθειών μέσω αγωγών από το Ισραήλ και των φορτίων ΥΦΑ — θα μπορούσαν να φθάσουν περίπου τα 1,08 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια μεταξύ Ιουλίου 2026 και Ιουνίου 2027. Το Κάιρο διαπραγματεύεται επίσης πολυετείς συμβάσεις ΥΦΑ με μεγάλες εταιρείες ενέργειας, σε μια προσπάθεια να εξασφαλίσει μεγαλύτερη προστασία από τη μεταβλητότητα της αγοράς spot και τις γεωπολιτικές διαταραχές.

Τέτοιες συμβάσεις θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ασφάλεια του εφοδιασμού, αλλά θα αύξαναν επίσης το κόστος των εισαγωγών και θα ασκούσαν πρόσθετη πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα της Αιγύπτου, στα δημόσια οικονομικά, και στην οικονομία που βαρύνεται από το χρέος. Ως εκ τούτου, οι εισαγωγές έχουν καταστεί τόσο αναγκαιότητα για την ασφάλεια όσο και οικονομική ευπάθεια.

 

Υποδομές αντί για αποθέματα

Η μείωση της εγχώριας παραγωγής δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος του ενεργειακού ρόλου της Αιγύπτου στην περιοχή. Η χώρα διαθέτει περιουσιακά στοιχεία που οι γείτονές της δεν μπορούν να αναπαράγουν γρήγορα: τερματικούς σταθμούς υγροποίησης στο Ίντκου και τη Δαμιέττα, ένα εκτεταμένο δίκτυο αγωγών, πλωτές μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης, τη Διώρυγα του Σουέζ, τον αγωγό SUMED, και πρόσβαση τόσο στη Μεσόγειο όσο και στην Ερυθρά Θάλασσα.

Αυτά τα περιουσιακά στοιχεία επιτρέπουν στην Αίγυπτο να διαδραματίζει ρόλο δυσανάλογο προς το μέγεθος των δικών της αποθεμάτων. Το φυσικό αέριο που παράγεται αλλού μπορεί να εισέλθει στην Αίγυπτο, να υποβληθεί σε επεξεργασία και να υγροποιηθεί στις εγκαταστάσεις της, και στη συνέχεια να αποσταλεί στις ευρωπαϊκές ή ασιατικές αγορές. Σύμφωνα με αυτό το μοντέλο, η Αίγυπτος δεν χρειάζεται να είναι ο κύριος παραγωγός. Ελέγχει τη διαδρομή, την παραγωγική ικανότητα επεξεργασίας και τη σύνδεση με τις διεθνείς αγορές.

Οι αιγυπτιακο-κυπριακές συμφωνίες σχετικά με την ενδεχόμενη μεταφορά φυσικού αερίου από τα υπεράκτια κοιτάσματα Κρόνος και Αφροδίτη καταδεικνύουν τη σημασία αυτού του ρόλου. Τα τρέχοντα σχέδια προβλέπουν ότι το φυσικό αέριο από τον Κρόνο θα φτάσει στις εγκαταστάσεις της Αιγύπτου αργότερα μέσα στη δεκαετία αυτή, προτού εξαχθεί μέσω του τερματικού σταθμού της Δαμιέττας. Για την Κύπρο, η κατασκευή ανεξάρτητων εγκαταστάσεων υγροποίησης θα ήταν δαπανηρή και χρονοβόρα, ενώ η Αίγυπτος προσφέρει υπάρχουσα παραγωγική ικανότητα και ταχύτερη πρόσβαση στις παγκόσμιες αγορές.

Στην αναδυόμενη ενεργειακή τάξη, η επιρροή δεν προκύπτει απαραίτητα από την αύξηση της παραγωγής. Μπορεί επίσης να προκύψει από τον έλεγχο των διαδρομών, των εγκαταστάσεων επεξεργασίας και των σημείων σύνδεσης. Η Αίγυπτος μετατρέπεται όχι τόσο σε σημαντικό παραγωγό φυσικού αερίου όσο σε μεσάζοντα στον τομέα της ενέργειας: ένα κράτος που δημιουργεί γεωπολιτική αξία μέσω της διαχείρισης της διακίνησης των πόρων.

Η περιφερειακή της βαρύτητα, επομένως, δεν καθορίζεται πλέον αποκλειστικά από τον όγκο των αποθεμάτων της, αλλά από την ικανότητά της να διαχειρίζεται τις ενεργειακές ροές.

 

Εξάρτηση από το Ισραήλ: H στρατηγική τρωτότητα της Αιγύπτου

Το μοντέλο αυτό δεν είναι χωρίς κινδύνους. Μέρος του ισοζυγίου φυσικού αερίου της Αιγύπτου εξαρτάται πλέον από τις εισαγωγές από τα κοιτάσματα Ταμάρ και Λεβιάθαν του Ισραήλ. Η προγραμματισμένη επέκταση του Λεβιάθαν αποσκοπεί επίσης στην αύξηση των προμηθειών προς τις περιφερειακές αγορές, συμπεριλαμβανομένης της Αιγύπτου.

Με φόντο τον πόλεμο στη Γάζα και τις συνεχιζόμενες πολιτικές εντάσεις μεταξύ Καΐρου και Τελ Αβίβ, αυτή η εξάρτηση έχει αποκτήσει σημασία που υπερβαίνει το εμπόριο ενέργειας. Οποιαδήποτε διακοπή της ροής ισραηλινού φυσικού αερίου θα μπορούσε να επηρεάσει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τη βιομηχανική δραστηριότητα και το κόστος των εισαγωγών ΥΦΑ της Αιγύπτου.

Εδώ, το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο έντονο. Οι εγκαταστάσεις που λειτουργούν ως μέσα περιφερειακής επιρροής μπορούν ταυτόχρονα να μετατραπούν σε διαύλους μέσω των οποίων μεταδίδεται η γεωπολιτική αστάθεια. Κατά συνέπεια, μέρος της ασφάλειας εφοδιασμού της Αιγύπτου έχει συνδεθεί με την αδιάλειπτη ροή φυσικού αερίου μέσω των ανατολικών συνόρων της. Καθώς ο ρόλος της Αιγύπτου ως κέντρου επεξεργασίας και επανεξαγωγής διευρύνεται, η ασφάλεια και η ποικιλομορφία των εισερχόμενων προμηθειών της θα αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Η ενεργειακή επιρροή της είναι πραγματική, αλλά όχι απεριόριστη. Λειτουργεί στο πλαίσιο ενός περιφερειακού συστήματος επί του οποίου το Κάιρο δεν ασκεί πλήρη έλεγχο.

 

Το εγχώριο κόστος της περιφερειακής επιρροής

Αυτή η πολύπλοκη αρχιτεκτονική της ενέργειας και της διπλωματίας έρχεται αντιμέτωπη με δύσκολες οικονομικές πραγματικότητες εντός της ίδιας της Αιγύπτου. Οι αυξανόμενες εισαγωγές ΥΦΑ ασκούν σημαντική πίεση στα συναλλαγματικά αποθέματα και αυξάνουν το κόστος της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και της βιομηχανικής παραγωγής.

Για να βελτιώσει την ευελιξία του εφοδιασμού κατά τις περιόδους αιχμής της ζήτησης, η Αίγυπτος έχει επεκτείνει τη χωρητικότητα υποδοχής της σε τέσσερις πλωτές μονάδες αποθήκευσης και επαναεριοποίησης (FSRU). Συνολικά, αυτές οι FSRU παρέχουν χωρητικότητα επαναεριοποίησης περίπου 2,7 δισεκατομμυρίων κυβικών ποδιών την ημέρα. Το σύστημα αυτό είναι απαραίτητο για την αποφυγή ελλείψεων, αλλά καταδεικνύει επίσης το βαθμό εξάρτησης της χώρας από τις εισαγωγές.

Εάν το ΥΦΑ αγοράζεται με ξένο νόμισμα, καταναλώνεται εσωτερικά σε επιδοτούμενες τιμές και δεν αποφέρει επαρκή εξαγωγική αξία, η ενεργειακή στρατηγική της Αιγύπτου θα μπορούσε να μετατραπεί από στρατηγικό πλεονέκτημα σε δαπανηρή οικονομική δέσμευση.

Η επιτυχία της Αιγύπτου δεν μπορεί, επομένως, να μετρηθεί απλώς με βάση τον αριθμό των φορτίων, τους αγωγούς, ή τις περιφερειακές συμφωνίες. Το πιο σημαντικό κριτήριο είναι αν αυτό το μοντέλο μπορεί ταυτόχρονα να προστατεύσει την ενεργειακή ασφάλεια των νοικοκυριών, τη βιομηχανική ανταγωνιστικότητα και τη χρηματοοικονομική σταθερότητα. Το Κάιρο πρέπει να αναζωογονήσει την εγχώρια παραγωγή, να μειώσει τη χρήση φυσικού αερίου στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας μέσω ταχύτερης ανάπτυξης των ΑΠΕ και να διαφοροποιήσει τους εξωτερικούς προμηθευτές του. Χωρίς αυτά τα τρία στοιχεία, η αιγυπτιακή ενεργειακή διπλωματία κινδυνεύει να μετατραπεί από μέσο εξουσίας σε μηχανισμό διαχείρισης της έλλειψης.

 

Από κόμβο φυσικού αερίου σε μεσάζοντα ενέργειας

Η θέση του Καΐρου θα εξαρτηθεί τελικά από το αν θα καταφέρει να εξισορροπήσει την εγχώρια ασφάλεια εφοδιασμού, τις διαφοροποιημένες ξένες συνεργασίες, και τη στρατηγική χρήση των υφιστάμενων περιουσιακών στοιχείων του. Εάν το επιτύχει, η αύξηση των εισαγωγών ΥΦΑ δεν χρειάζεται να σημαίνει αποτυχία. Θα μπορούσαν να αποτελέσουν μέρος μιας ευρύτερης αρχιτεκτονικής μέσω της οποίας η Αίγυπτος παρέχει πρόσβαση, συνδεσιμότητα και περιφερειακή επιρροή.

Το ενεργειακό παράδοξο της Αιγύπτου αποτελεί τελικά μια δοκιμασία για μια νέα μορφή εξουσίας στη Μέση Ανατολή: μια μορφή στην οποία τα κράτη μπορεί να παράγουν λιγότερους πόρους, αλλά να παραμένουν κεντρικά, ελέγχοντας τα δίκτυα μέσω των οποίων διακινούνται αυτοί οι πόροι.

 

*Ο Dr Kamran Yeganegi είναι επίκουρος καθηγητής βιομηχανικής μηχανικής και ανώτερος ερευνητής στον τομέα της ενεργειακής διπλωματίας στο Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας και Στρατηγικών Μελετών της Μέσης Ανατολής, στην Τεχεράνη.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο