Η τεχνητή νοημοσύνη, οι γεωπολιτικές διαμάχες και ο στρατιωτικός ανταγωνισμός επηρεάζουν την ανθεκτικότητα των ενεργειακών συστημάτων, που αποτελούν σημαντικό πυλώνα για την εθνική ασφάλεια.
H Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετωπίζουν ξηρασίες και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα, με σημαντικές επιπτώσεις στα ενεργειακά δίκτυα.
Τα πολεμικά μέτωπα σε Ουκρανία και Μέση Ανατολή αλλάζουν συνολικώς τον ενεργειακο τρόπο σκέψεως των εθνικών κυβερνήσεων. Εκτός του πως θα παραχθεί φθηνότερη και καθαρότερη ενέργεια, τίθενται επίσης και ερωτημάτα όπως πως θα δημιουργηθούν ενεργειακά δίκτυα που θα επιβιώσουν της γεωπολιτικής αναταραχής, αλλά και πως θα εφοδιάζονται αποτελεσματικώς τα κράτη και οι στρατοί με την απαραίτητο ενέργεια.
Η ενέργεια δεν είναι απλώς μια πηγή ζωής και πλούτου, αλλά ένα σύγχρονο πεδίο μάχης. Πάντοτε επηρέαζε την στρατηγική κυβερνήσεων και στρατηγών, καθώς, όπως δεικνύει και η Ιστορία, η στρατιωτική επίθεσις του Χίτλερ προς τον Καύκασο επηρεάσθηκε κυρίως από την δίψα της ναζιστικής Γερμανίας για σοβιετικό πετρέλαιο.
Η μάχη του Στάλινγκραντ δεν ήταν απλώς μια μάχη για το έδαφος, αλλά και για τα καύσιμα που εχρειάζετο η γερμανική στρατιωτική μηχανή για να συνεχίσει τον μηχανοκίνητο πόλεμο.
Οι σημερινές διαμάχες αποκαλύπτουν μια διαφορετική εξέλιξη. Οι ενεργειακές υποδομές έχουν γίνει μέρος της στρατιωτικής και γεωπολιτικής εξισώσεως, και αποτελούν πλέον επιχειρησιακό στόχο.
Η Ρωσσία συνεχίζει να επιτίθεται σε ουκρανικούς σταθμούς παραγωγής ενεργείας, ενεργειακά δίκτυα και δεξαμενές πετρελαίου και φυσικού αερίου, αλλά και σε διυλιστήρια, με σκοπό να αποδυναμώσει τις στρατιωτικές δυνατότητες όπως και το ηθικό των Ουκρανών.
Η Ουκρανία απαντά επιτιθεμένη σε αποθήκες πετρελαίου, σε διυλιστήρια και ενεργειακά δίκτυα στην πρώτη γραμμή της ρωσσικής επικρατείας. Η καταστροφή του Nord Stream έδειξε πόσο ευάλωτα είναι τα ενεργειακά δίκτυα και οι υποδομές, ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακράν των πεδίων των μαχών.
Τα ίδια συμπεράσματα πηγάζουν και από τις εξελίξεις στην Μέση Ανατολή. Ο πόλεμος στο Ιράν ενισχύει τις ανησυχίες για τα Στενά του Ορμούζ, από τα οποία περνά το εν πέμπτον της παγκοσμίου παραγωγής πετρελαίου. Οι στρατιωτικοί αναλυτές και σχεδιαστές πολιτικής αναγνωρίζουν τώρα ότι οι αγωγοί, οι σταθμοί υγροποιημένου φυσικού αερίου, οι ηλεκτρικοί υποσταθμοί και τα λιμάνια έχουν την ίδια σημασία με τις ναυτικές και στρατιωτικές βάσεις.
Η ενέργεια επηρεάζει την πολεμική στρατηγική με έναν τρόπο που δεν είναι εντελώς φανερός, καθώς με γεωμετρική πρόοδο εμποδίζει την κλιμάκωση των πολεμικών συγκρούσεων. Για παράδειγμα, κατά την διάρκεια του πολέμου στο Ιράν όλοι διερωτώντο αν τελικώς οι πετρελαικές και εξαγωγικές του εγκαταστάσεις θα γίνουν αντικείμενο επιθέσεως από τις εχθρικές δυνάμεις. Επισήμως, ο διακηρυγμένος πολεμικός στόχος της Ουάσιγκτων είναι να παρεμποδίσει το Ιράν να αποκτήσει πυρηνικά όπλα, και όχι να προκαλέσει οικονομικά και άλλα δεινά στον ιρανικό λαό.
Οι Αμερικανοί ελπίζουν ότι οι εσωτερικές πολιτικές εντάσεις και πιέσεις θα αποδομήσουν και αποδυναμώσουν το καθεστώς της Τεχεράνης, το οποίο τελικώς πιθανόν να καταρρεύσει, αφήνοντας κληρονομιά τις πετρελαικές εγκαταστάσεις στην διάδοχη κατάσταση, κάτι που κατέστησε τους Αμερικανούς απροθύμους να στοχεύσουν και να καταστρέψουν τις πετρελαικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Οι στρατηγικοί υπολογισμοί εμείωσαν τις πιθανότητες επιθέσεως στις ιρανικές πετρελαικές εγκαταστάσεις αλλά και ηύξησαν την αυτοσυγκράτηση των εχθρικών στο Ιράν δυνάμεων. Η διακοπή των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου θα μπορούσε να προκαλέσει τεραστία αύξηση της τιμής του πετρελαίου παγκοσμίως, να επηρεάσει αρνητικώς όλες τις οικονομίες αλλά και να δημιουργήσει ρήξη στις σχέσεις ΗΠΑ – Κίνας, καθώς η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος πελάτης για το ιρανικό πετρέλαιο.
Ο ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης
Όταν οι ενεργειακές αγορές συμπεριλαμβάνονται στους μεγάλους γεωπολιτικούς υπολογισμούς, οι στρατιωτικές επιλογές περιορίζονται από τις οικονομικές συνέπειες που διευρύνονται πολύ πέρα από το κυρίως πεδίο της μάχης. Η ενέργεια λοιπόν καθορίζει το πως πολεμούν οι χώρες και οι στρατοί, ποιοί πόλεμοι εξαπολύονται και εναντίον ποίων, καθώς και τον βαθμό κλιμακώσεώς τους. Μια δεύτερη μεταμόρφωσις είναι επίσης σε εξέλιξη, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνει τις ανάγκες για αξιόπιστα ενεργειακά δίκτυα και σταθερή ροή ενεργείας. Τα νέα ΑΙ μοντέλα, τα data centers και τα εργοστάσια κατασκευής ημιαγωγών και αισθητήρων, αλλά και το cloud του διαδικτύου, απαιτούν σταθερή ροή τεραστίων ποσοτήτων ενεργείας.
Οι εθνικές κυβερνήσεις καθορίζουν πλέον τη στρατηγική τους βάσει τεσσάρων κριτηρίων: της στρατηγικής ανθεκτικότητος, της αξιοπιστίας, της οικονομικής και της περιβαλλοντικής βιωσιμότητος. Το μεγάλο ζήτημα είναι πως θα συνεχίζεται η παραγωγή ενεργείας κατά την διάρκεια των πολέμων, πως θα γίνεται ο ανεφοδιασμός των καυσίμων, πως θα προστατεύονται τα ενεργειακά δίκτυα από πυραυλικές επιθέσεις και κυβερνοεπιθέσεις και φυσικά πως θα συνεχίζεται η ροή του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Η νέα στρατηγική πρόκλησις είναι μεγάλη αλλά διαφορετική. Τα ενεργειακά συστήματα πρέπει να συνεχίσουν να παράγουν ηλεκτρισμό κατά την διάρκεια του πολέμου, αλλά και να υπάρχουν τα καύσιμα για την παραγωγή αυτής της ενεργείας.
Οι εξελίξεις αυτές δικαιολογούν γιατί υπάρχει και πάλι έντονο ενδιαφέρον για την πυρηνική ενέργεια. Για δεκαετίες τα κριτήρια εκτιμήσεως της πυρηνικής ενεργείας ήταν οικονομικά, περιβαλλοντικά και εθνικά-στρατιωτικά. Σήμερα οι κυβερνήσεις επιζητούν την αύξηση της προσβάσεώς τους στην πυρηνική ενέργεια για να ενισχύσουν την στρατηγική τους ανθεκτικότητα.
Εν αντιθέσει με τα εισαγόμενα καύσιμα, οι πυρηνικοί αντιδραστήρες ενισχύουν την εθνική ανεξαρτησία και μειώνουν τις εξαρτήσεις, οι σύγχρονοι δε πυρηνικοί αντιδραστήρες προσφέρουν λειτουργική ευελιξία και βελτιωμένη ασφάλεια, εν όσω βεβαίως παραμένουν σημαντικές τεχνολογικές, οικονομικές και νομικές προκλήσεις.
Η πυρηνική ενέργεια γίνεται όλο και περισσότερο ελκυστική, καθώς δεν επιλύει όλα τα ενεργειακά προβλήματα αλλά δίδει απαντήσεις σε στρατηγικούς υπολογισμούς. Σίγουρα, διαφορετικές χώρες θα αναζητήσουν διαφορετικές λύσεις. Η Νορβηγία, για παράδειγμα, επιλέγει την υδροηλεκτρική ενέργεια, το Ισραήλ επιλέγει το φυσικό αέριο από την θάλασσα, η Γαλλία επιλέγει την πυρηνική ενέργεια και ο Καναδάς έναν συνδυασμό όλων των παραπάνω. Δεν υπάρχει για την ώρα τουλάχιστον στρατηγικό παγκόσμιο μοντέλο.
Οι μεγάλες δυνάμεις του κόσμου τουλάχιστον εμφανίζονται να αναγνωρίζουν τις αλλαγές που έχουν επέλθει. Η Κίνα επενδύει τεράστια ποσά στην τεχνητή νοημοσύνη και τους ημιαγωγούς, αλλά και στην παραγωγή ηλεκτρικής ενεργείας, ενώ εκτελεί το μεγαλύτερο πρόγραμμα επενδύσεων σε πυρηνικούς αντιδραστήρες στον κόσμο. Η οικονομία της είναι κρατικώς και κεντρικώς κατευθυνομένη, οπότε η ενεργειακή, βιομηχανική και στρατιωτική πολιτική συνδέονται και συντονίζονται.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες οδηγούνται στα ίδια συμπεράσματα μέσα από έναν διαφορετικό μηχανισμό, δεν στηρίζονται στον κεντρικό σχεδιασμό αλλά στις δυνάμεις της αγοράς, για να καθοδηγήσουν τις μεγάλες εταιρείες να προσαρμοσθούν στην νέα πραγματικότητα. Οι επενδύσεις αντανακλούν εμπορική λογική, η οποία όμως μακροπροθέσμως ενισχύει την στρατηγική ανθεκτικότητα της Ουάσιγκτων.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)