Το πρώτο μήνυμα είναι καθησυχαστικό. Το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα παραμένει σταθερό, παρά τις ακραίες καιρικές συνθήκες. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι έχουν εκλείψει οι κίνδυνοι. Η έκτακτη σύσκεψη δείχνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον την κλιματική μεταβολή όχι μόνο ως περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και ως ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας.
Η Ελλάδα έχει αντιμετωπίσει στο πεδίο αυτή την απειλή ήδη από το 2023. Από εκείνο το καλοκαίρι και μετά, η χώρα βρέθηκε επανειλημμένα απέναντι στον κίνδυνο που ορθώνουν οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες, η αυξημένη χρήση κλιματιστικών, οι πυρκαγιές που απειλούν υποδομές, οι υψηλές απαιτήσεις από το δίκτυο και η ανάγκη διαρκούς επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Το 2023, μάλιστα, ήταν μια χρονιά-ορόσημο για το ελληνικό ενεργειακό σύστημα. Οι ΑΠΕ και τα υδροηλεκτρικά κάλυψαν συνολικά το 57% του ενεργειακού μείγματος, ενώ η παραγωγή πράσινης ενέργειας ξεπέρασε τα 21,35 TWh. Την ίδια ώρα, όμως, το καλοκαίρι απέδειξε ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι απλώς υπόθεση του πόση πράσινη ενέργεια παράγεται. Είναι κυρίως υπόθεση του πώς αυτή η ενέργεια μεταφέρεται, αποθηκεύεται και αξιοποιείται την ώρα που χρειάζεται.
Η Ελλάδα είχε ήδη αντιμετωπίσει σε προηγούμενα κύματα καύσωνα τις επιπτώσεις της μεγάλης θερμικής καταπόνησης του εξοπλισμού. Η εμπειρία έδειξε ότι οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να φέρουν καλώδια και λοιπά στοιχεία του δικτύου κοντά στα θερμικά τους όρια, ενώ οι πυρκαγιές μπορούν να απειλήσουν άμεσα γραμμές μεταφοράς και δίκτυα διανομής.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΑΔΜΗΕ έχει χαρακτηρίσει τα ακραία καιρικά φαινόμενα και τις ζημιές σε στοιχεία του συστήματος ως «σημαντικά περιστατικά», ακριβώς επειδή μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας.
Το καλοκαίρι του 2024 η Ελλάδα βρέθηκε ξανά αντιμέτωπη με έναν παρατεταμένο καύσωνα, αυτή τη φορά σε συνδυασμό με χαμηλότερες υδροηλεκτρικές διαθεσιμότητες και περιφερειακές στρεβλώσεις στις αγορές της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Το πρόβλημα δεν ήταν αυτή τη φορά ότι έμεινε η χώρα χωρίς ηλεκτρική ενέργεια. Ήταν ότι η αυξημένη ζήτηση, οι περιορισμοί παραγωγής και διασυνδέσεων, η χαμηλή βροχόπτωση και οι περιφερειακές ανισορροπίες μεταφράστηκαν σε μεγάλη άνοδο των χονδρεμπορικών τιμών.
Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, με επιστολή του προς την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, την πρόεδρο της Επιτροπής, επεσήμανε, τον Σεπτέμβριο του 2024, ότι η ελληνική χονδρεμπορική τιμή είχε υπερδιπλασιαστεί μέσα σε λίγους μήνες, από περίπου 60 ευρώ/MWh τον Απρίλιο στα 130 ευρώ/MWh τον Αύγουστο. Συνέδεσε, μάλιστα, το φαινόμενο με τον πολύ θερμό καιρό, τις διακοπές θερμικών μονάδων και των διασυνοριακών δυναμικοτήτων και τη χαμηλή βροχόπτωση που είχε αφήσει χαμηλότερα αποθέματα νερού για εκείνο το καλοκαίρι.
Ήταν στην ουσία ένα ακόμη σημαντικό μάθημα του πώς η κλιματική πίεση μπορεί να μη προκαλέσει, μεν εκτεταμένες διακοπές στην ηλεκτροδότηση, είναι όμως αρκετή για να πυροδοτήσει άλμα των τιμών της ενέργειας.
Η κυβέρνηση παρενέβη τότε με έκτακτη φορολόγηση των ηλεκτροπαραγωγών φυσικού αερίου και επιδότηση των οικιακών καταναλωτών, ενώ παράλληλα έθεσε σε ευρωπαϊκό επίπεδο το ζήτημα των διασυνδέσεων και των στρεβλώσεων της περιφερειακής αγοράς.
Η λύση στο πρόβλημα δεν έγκεται στη λήψη έκτακτων μέτρων αποτροπής, αλλά η αλλαγή της αρχιτεκτονικής του ηλεκτρικού συστήματος. Όπως έχει δείξει η πρόσφατη ελληνική εμπειρία η χώρα επιτάχυνε τη διείσδυση των ΑΠΕ, επενδύει στην ενίσχυση των δικτύων και των διασυνδέσεων, προωθεί την αποθήκευση και αυξάνει τις δυνατότητες ευελιξίας του συστήματος.
Ο ΑΔΜΗΕ έχει θέσει, μάλιστα, σε εφαρμογή, ένα πολυετές επενδυτικό πρόγραμμα ύψους περίπου 5 δισ. ευρώ, με στόχο την αύξηση της δυναμικότητας του συστήματος από περίπου 18 GW σε 29 GW έως το 2030.
Παράλληλα, η ηλεκτρική διασύνδεση Κρήτης-Αττικής τέθηκε σε λειτουργία τον Μάιο του 2025, εντάσσοντας ουσιαστικά την Κρήτη στο εθνικό ηλεκτρικό σύστημα και επιτρέποντας πλέον αμφίδρομες ροές ηλεκτρικής ενέργειας.
Η σημασία τέτοιων έργων σε συνθήκες καύσωνα είναι προφανής: ένα νησί που μέχρι πρόσφατα στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό σε τοπικές θερμικές μονάδες και πετρελαϊκά καύσιμα αποκτά πρόσβαση στο πολύ μεγαλύτερο και πιο ευέλικτο ηπειρωτικό σύστημα.
Ακριβώς προς αυτή την κατεύθυνση κινείται και η ανάπτυξη της αποθήκευσης. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επισημαίνει ότι η Ελλάδα σχεδιάζει να προσθέσει περίπου 700 MW μπαταριών το 2026, με στήριξη από το Ταμείο Ανάκαμψης. Αλλά "αποθήκευση", δεν είναι μόνο οι μπαταρίες. Η αντλησιοταμίευση της Αμφιλοχίας, ισχύος 680 MW και με δυνατότητα παραγωγής άνω των 800 GWh πράσινης ενέργειας ετησίως, αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του νέου μοντέλου αποθήκευσης της πλεονάζουσας πράσινης ενέργειας.
Επιπρόσθετα, οι μεγάλες πυρκαγιές του 2025, μας δίδαξαν ότι το δίκτυο πρέπει να έχει υψηλή ανθεκτικότητα των δικτύων απέναντι στις φυσικές καταστροφές.
Ο ΔΕΔΔΗΕ χρειάστηκε να κινητοποιήσει όλο το δυναμικό του για να αποκατασταθεί η ηλεκτροδότηση στις πληγείσες περιοχές.
Και η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα ακριβώς σε αυτό το σταυροδρόμι. Το Summer Outlook 2026 του ENTSO-E δεν προέβλεπε γενικευμένο κίνδυνο για την ασφάλεια εφοδιασμού στην Γηραιά ήπειρο. Εντόπισε, ωστόσο, ορισμένες αγορές που απαιτούν στενότερη παρακολούθηση, ιδιαίτερα σε περιόδους υψηλής ζήτησης και μειωμένης διαθεσιμότητας παραγωγής.
Τα δεδομένα είναι αποκαλυπτικά. Μέσα σε μόλις έναν χρόνο η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ στην Ευρώπη αυξήθηκε κατά περισσότερα από 90 GW, ενώ η εγκατεστημένη ισχύς μπαταριών διπλασιάστηκε. Την ίδια στιγμή, η διαθέσιμη θερμική ισχύς μειώθηκε κατά περίπου 12 GW, ενώ τα υδροηλεκτρικά αποθέματα αναμένονται χαμηλότερα από πέρυσι.
Με άλλα λόγια, η Ευρώπη αποκτά όλο και περισσότερη φθηνή και καθαρή παραγωγή, αλλά ταυτόχρονα χρειάζεται όλο και περισσότερη ευελιξία, αποθήκευση, δίκτυα και διασυνδέσεις. Και αυτό ακριβώς είναι το σημείο στο οποίο συναντώνται η ευρωπαϊκή και η ελληνική εμπειρία.
Η σημερινή έκτακτη συνεδρίαση του Electricity Coordination Group δεν αποτελεί ένδειξη ότι η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα νέο γενικευμένο κύμα διακοπών στην ηλεκτροδότηση. Αποτελεί, όμως, μια πολύ καθαρή υπενθύμιση ότι το ενεργειακό σύστημα της επόμενης δεκαετίας δεν μπορεί να σχεδιαστεί με τα δεδομένα του προηγούμενου αιώνα.
Ο καύσωνας αυξάνει τη ζήτηση. Η ξηρασία μειώνει τα υδροηλεκτρικά αποθέματα. Η υψηλή θερμοκρασία καταπονεί δίκτυα και εξοπλισμό. Οι πυρκαγιές απειλούν γραμμές μεταφοράς και υποσταθμούς. Οι ΑΠΕ αυξάνονται ταχύτατα, αλλά η παραγωγή τους είναι μεταβλητή. Και οι διασυνδέσεις, από απλές υποδομές μεταφοράς ενέργειας, μετατρέπονται σε κρίσιμες γραμμές άμυνας απέναντι σε περιφερειακές κρίσεις επάρκειας και τιμών.
Η Ελλάδα έχει βρεθεί ήδη μπροστά σε αρκετά από αυτά τα προβλήματα από το 2023 και μετά. Και η απάντηση που έχει δρομολογηθεί δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση της κάθε κρίσης εκ των υστέρων: περισσότερες ΑΠΕ, ενίσχυση του δικτύου, ηλεκτρικές διασυνδέσεις, αποθήκευση, νέες μονάδες φυσικού αερίου ως ευέλικτη ισχύς, ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας και σταδιακή ανάπτυξη μηχανισμών demand response.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, άλλωστε, επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει ήδη ενισχύσει σημαντικά το ηλεκτρικό της σύστημα, με την ολοκλήρωση της διασύνδεσης Κρήτης-Αττικής, την προσθήκη νέων ΑΠΕ και την προώθηση αποθήκευσης και μέτρων ευελιξίας, ενώ παράλληλα ζητά επιτάχυνση των επενδύσεων στα δίκτυα, στις διασυνδέσεις, στους έξυπνους μετρητές και στην ανταπόκριση της ζήτησης.
Το ερώτημα δεν είναι, επομένως, αν θα υπάρξει επόμενος καύσωνας. Αυτό είναι βέβαιο! Το ερώτημα είναι εάν όταν έρθει, το ηλεκτρικό σύστημα θα έχει την απαιτούμενη παραγωγή, αποθήκευση, διασυνδέσεις και ανθεκτικότητα ώστε να τον αντιμετωπίσει χωρίς να μετατρέπεται κάθε ακραίο καιρικό επεισόδιο σε ενεργειακή κρίση;
Και αυτό είναι, τελικά, το πραγματικό μήνυμα που εκπέμπουν οι Βρυξέλλες. Ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν κρίνεται πλέον μόνο από το πόσα φωτοβολταϊκά και πόσες ανεμογεννήτριες εγκαθιστούμε, αλλά από το αν μπορούμε να κρατήσουμε τα φώτα αναμμένα όταν ο καιρός αποφασίζει να δοκιμάσει τα όρια του συστήματος.