Μια σειρά διαταραχών — από τον πόλεμο στο Ιράν και τις επιθέσεις της Ουκρανίας κατά των ρωσικών ενεργειακών υποδομών έως τους περιορισμούς της Κίνας στις εξαγωγές καυσίμων — έχει εξαφανίσει εκατομμύρια βαρέλια διυλισμένων προϊόντων από τις παγκόσμιες αγορές και έχει αναγκάσει τους πελάτες να αναζητούν εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού.
Ως αποτέλεσμα, τα περιθώρια διύλισης —η διαφορά μεταξύ του κόστους του αργού πετρελαίου και της αξίας των καυσίμων που παράγονται από αυτό— έχουν εκτοξευθεί στα ύψη. «Τα περιθώρια διύλισης παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, επειδή κάθε επιπλέον βαρέλι προϊόντος έχει αποκτήσει σημαντικά μεγαλύτερη αξία από κάθε επιπλέον βαρέλι αργού πετρελαίου», δήλωσε ο Σούμιτ Ριτόλια, επικεφαλής αναλυτής για την προσφορά και τη μοντελοποίηση της διύλισης στην Kpler.
Δεδομένου ότι η ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ δεν αναμένεται να ομαλοποιηθεί σύντομα και οι επισκευές στα διυλιστήρια του Περσικού Κόλπου που έχουν γίνει στόχος ιρανικών επιθέσεων αναμένεται να διαρκέσουν μήνες, η αγορά ενδέχεται να παραμείνει υπό πίεση και τα περιθώρια να διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα για μήνες. Ενώ για τις μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες τα εξαιρετικά περιθώρια αυξάνουν τα κέρδη, για τους καταναλωτές σημαίνουν υψηλότερες τιμές στα βενζινάδικα· η μέση τιμή της βενζίνης στις ΗΠΑ ξεπέρασε τα 4 δολάρια το γαλόνι φέτος, από 3,16 δολάρια πέρυσι.
Το 3-2-1 crack spread των ΗΠΑ —ένας ευρέως παρακολουθούμενος δείκτης αναφοράς του κλάδου διύλισης που μετρά την αξία της μετατροπής τριών βαρελιών αργού πετρελαίου σε δύο βαρέλια βενζίνης και ένα βαρέλι ντίζελ— εκτοξεύθηκε πάνω από τα 70 δολάρια τον περασμένο μήνα. Συνήθως κυμαίνεται κάτω από τα 20 δολάρια.
Παρά την αναταραχή που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν και το σχεδόν κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, που περιόρισαν τις προμήθειες και έθεσαν φραγμούς στις εξαγωγές, τα διυλιστήρια κατάφεραν να εξασφαλίσουν αρκετό αργό για να διατηρήσουν τα εργοστάσιά τους σε λειτουργία, χάρη στην επείγουσα αποδέσμευση από τα στρατηγικά αποθέματα και σε μια ριζική αναδιάταξη των παγκόσμιων εμπορικών ροών.
Οι ασιατικές εταιρείες διύλισης έχουν αντικαταστήσει μέρος των βαρελιών που έχασαν από τη Μέση Ανατολή με προμήθειες από τη λεκάνη του Ατλαντικού και ποσότητες από τα αποθέματα έκτακτης ανάγκης, ενώ οι εναπομένουσες προμήθειες από τον Περσικό Κόλπο συνεχίζουν να φτάνουν στους αγοραστές μέσω μακρύτερων και ακριβότερων διαδρομών, που περιλαμβάνουν μεταφορές από πλοίο σε πλοίο και παρακάμψεις γύρω από την Αφρική.
Η ισχυρή εγχώρια παραγωγή αργού πετρελαίου στις ΗΠΑ, συμπληρωμένη από εισαγωγές από τον Καναδά, τη Βενεζουέλα, και αλλού, έχει εξασφαλίσει στις αμερικανικές εταιρείες διύλισης επαρκή πρώτη ύλη. Στην Ευρώπη, οι εταιρείες διύλισης έχουν αντικαταστήσει μέρος των βαρελιών από τη Μέση Ανατολή με προμήθειες από τις ΗΠΑ, το Καζακστάν, τη Βόρεια Θάλασσα, τη Δυτική Αφρική, και τη Λατινική Αμερική, ενώ μέρος του σαουδαραβικού αργού συνεχίζει να φτάνει στην περιοχή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας.
Η ισπανική Repsol, για παράδειγμα, στράφηκε προς φθηνότερο αργό από τη Βόρεια Αμερική και τη Μεσόγειο, αφού ο ανταγωνισμός από αγοραστές της Νοτιοανατολικής Ασίας οδήγησε σε αύξηση των τιμών για τα βαρέλια της Λεκάνης του Ατλαντικού από τη Βραζιλία και τη Δυτική Αφρική, σύμφωνα με τον διευθυντή βελτιστοποίησης της αλυσίδας αξίας της εταιρείας, Χουάν Κάρλος Ραμίρεζ.
Τα διυλιστήρια έχουν φυσικό όριο ως προς την ποσότητα αργού πετρελαίου που μπορούν να επεξεργαστούν. Πολλά λειτουργούν ήδη με πολύ υψηλά ποσοστά αξιοποίησης της παραγωγικής τους ικανότητας για να καλύψουν τη ζήτηση, αντισταθμίζοντας παράλληλα τις διαταραχές στη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία, με αποτέλεσμα να απομένει ελάχιστη εφεδρική παραγωγική ικανότητα. Η πίεση αυτή έρχεται μετά από χρόνια κλεισίματος διυλιστηρίων στις ΗΠΑ και την Ευρώπη λόγω των υψηλών λειτουργικών εξόδων και των στρατηγικών αλλαγών προς την παραγωγή με χαμηλές εκπομπές άνθρακα.
«Η αξιοποίηση των διυλιστηρίων πάνω από 90-95% σημαίνει απλά ότι έχει απομείνει πολύ μικρή λειτουργική ευελιξία», δήλωσε ο Ριτόλια της Kpler. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μία μόνο διακοπή λειτουργίας θα μπορούσε να έχει δυσανάλογο αντίκτυπο στις προμήθειες.
Πέρα από τη Μέση Ανατολή, περιορισμούς αντιμετωπίζουν και παραδοσιακοί εξαγωγείς καυσίμων όπως η Κίνα και η Ρωσία.
Η παραγωγή των ρωσικών διυλιστηρίων έχει πέσει στο χαμηλότερο επίπεδό της εδώ και πάνω από δύο δεκαετίες, μετά από τις συνεχείς επιθέσεις ουκρανικών drones εναντίον της υποδομής διύλισης φέτος, σύμφωνα με στοιχεία της Kpler. Η Μόσχα, που ιστορικά αποτελεί σημαντικό εξαγωγέα ντίζελ, έχει επιβάλει προσωρινή απαγόρευση εξαγωγής του καυσίμου, περιορίζοντας τις προμήθειες προς την Ευρώπη.
Η συμπίεση της προσφοράς έχει μετατοπιστεί σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές και προϊόντα με την πάροδο του χρόνου. Όταν το Ιράν έκλεισε ουσιαστικά τα Στενά του Ορμούζ, τα διυλιστήρια αύξησαν την παραγωγή καυσίμου αεροσκαφών εν μέσω φόβων για παγκόσμια έλλειψη. Ωστόσο, η αύξηση της παραγωγής καυσίμου αεροσκαφών έγινε εις βάρος του ντίζελ, ακριβώς την στιγμή που η Ρωσία επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές και ξεκίνησε η καλοκαιρινή περίοδος οδήγησης στο βόρειο ημισφαίριο.
Η Κίνα παρουσιάζει μια άλλη δυναμική: διαθέτει άφθονη ικανότητα διύλισης, αλλά οι κυβερνητικές ποσοστώσεις εξαγωγών, που αποσκοπούν στη στήριξη της εγχώριας ενεργειακής ασφάλειας, έχουν περιορίσει τις πωλήσεις βενζίνης, ντίζελ, και καυσίμου αεροσκαφών στο εξωτερικό. Αυτό ώθησε άλλα ασιατικά διυλιστήρια να λειτουργήσουν σε υψηλότερο ρυθμό και αύξησε τα περιθώρια διύλισης, δήλωσε ο Άλαν Γκέλντερ, αντιπρόεδρος της Wood Mackenzie για τα διυλιστήρια, τα χημικά και τις αγορές πετρελαίου.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, τα περιθώρια αναμένεται να παραμείνουν υψηλά για το υπόλοιπο του έτους, ενώ η εποχική συντήρηση που ξεκινά τον Σεπτέμβριο αναμένεται να σφίξει ακόμη περισσότερο την αγορά.