Ο Πόλεμος Αλλάζει τον Οικονομικό Χάρτη του Περσικού – Το ΑΕΠ «Βουτά» στις Χώρες της Περιοχής

Ο Πόλεμος Αλλάζει τον Οικονομικό Χάρτη του Περσικού – Το ΑΕΠ «Βουτά» στις Χώρες της Περιοχής
Του Αδάμ Αδαμόπουλου
Δευ, 3 Αυγούστου 2026 - 07:45

Ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν δεν αναδιαμορφώνει μόνο τις γεωπολιτικές ισορροπίες στην Μέση Ανατολή, αλλά προκαλεί πλέον αισθητές αναταράξεις και στις οικονομίες του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία, η μεγαλύτερη οικονομία του αραβικού κόσμου και βασικός πυλώνας της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, κατέγραψε στο β’ τρίμηνο του 2026 τη μεγαλύτερη οικονομική συρρίκνωση από την περίοδο της πανδημίας Covid-19, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη και οι πλέον ισχυρές πετρελαιοπαραγωγές χώρες δεν μένουν ανεπηρέαστες όταν διαταράσσεται η λειτουργία της σημαντικότερης ενεργειακής αρτηρίας στον πλανήτη.

 

Ο ρυθμός ανάπτυξης του ΑΕΠ του σαουδαραβικού βασιλείου υποχώρησε κατά -4,8% σε ετήσια βάση, σε μια εξέλιξη που αποδίδεται σχεδόν αποκλειστικά στην κατάρρευση της πετρελαϊκής δραστηριότητας, η οποία συρρικνώθηκε, ειρήσθω εν παρόδω, κατά -24,7%. Η πολύμηνη διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων, πριν από τον πόλεμο, διακινούταν περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, περιόρισε σημαντικά τις εξαγωγικές δυνατότητες του βασιλείου, παρά την προσπάθεια αξιοποίησης του αγωγού Ανατολής-Δύσης προς την Ερυθρά Θάλασσα.

Η εικόνα αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν συγκριθεί με το α’ τρίμηνο του έτους, όταν η σαουδαραβική οικονομία έτρεχε με ρυθμό 3%.

Από την άλλη πλευρά, οι μη πετρελαϊκοί τομείς εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό στήριγμα της οικονομίας. Η ήπια ανάπτυξη της τάξης του 0,6% επιβεβαιώνει ότι το πρόγραμμα "Vision 2030" συνεχίζει να παράγει αποτελέσματα, έστω και με αισθητά χαμηλότερους ρυθμούς από εκείνους που καταγράφονταν πριν από την έναρξη της σύγκρουσης.

Ο τουρισμός, οι υπηρεσίες, οι κατασκευές και η τεχνολογία εξακολουθούν να στηρίζουν την εγχώρια ζήτηση, χωρίς όμως να μπορούν ακόμη να αντισταθμίσουν το σοκ που προκαλεί η δραματική μείωση των πετρελαϊκών εξαγωγών.

Η παρατεταμένη αβεβαιότητα επιβαρύνεται ακόμη περισσότερο από τις συνεχείς επιθέσεις στις ενεργειακές υποδομές. Το Ιράν και οι «αντιπρόσωποί» του στην περιοχή έχουν επανειλημμένα στοχοποιήσει σαουδαραβικές ενεργειακές εγκαταστάσεις, ενώ οι πρόσφατες επιθέσεις των Χούθι σε δεξαμενόπλοια που διέρχονται από το Στενό, Μπαμπ ελ Μαντέμπ, καταδεικνύουν ότι ούτε η εναλλακτική διαδρομή μέσω της Ερυθράς Θάλασσας μπορεί πλέον να θεωρείται ασφαλής.

Παρά τις μειωμένες εξαγωγές, η άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου έχει περιορίσει μέρος των δημοσιονομικών απωλειών. Η διατήρηση των futures του Brent, του διεθνούς benchmark, εγγύς των 90 δολαρίων ανά βαρέλι προσφέρει σημαντική δημοσιονομική ανάσα στις χώρες του Κόλπου, εξηγώντας γιατί το σαουδαραβικό δημοσιονομικό έλλειμμα περιορίστηκε αισθητά στο β’ τρίμηνο, ενώ τα δημόσια έσοδα παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα.

Ταυτόχρονα, το Ριάντ όχι μόνο δεν περιορίζει τις δημόσιες επενδύσεις, αλλά επιταχύνει την υλοποίηση των μεγάλων αναπτυξιακών έργων. Οι δαπάνες για υποδομές και μεταφορές αυξήθηκαν κατά +21% στο πρώτο εξάμηνο του έτους, ενώ οι στρατιωτικές δαπάνες ενισχύθηκαν κατά +12%, στοιχείο που αποτυπώνει το αυξημένο κόστος ασφαλείας που συνεπάγεται η σύγκρουση.

(Eπιμέλεια infographic: energia.gr)

Η επιβράδυνση των ρυθμών οικονομικής ανάπτυξης δεν αφορά, όμως, μόνο στην Σαουδική Αραβία. Ολόκληρο το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου (GCC) εισέρχεται σε περίοδο χαμηλότερων ρυθμών ανάπτυξης, καθώς όλες σχεδόν οι οικονομίες της περιοχής εξαρτώνται, σε διαφορετικό βαθμό, από τις εξαγωγές υδρογονανθράκων και από την ασφαλή λειτουργία των θαλάσσιων οδών.

Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εμφανίζονται σήμερα ως η πλέον ανθεκτική οικονομία της περιοχής. Η μεγαλύτερη διαφοροποίηση της παραγωγικής τους βάσης, με ισχυρή παρουσία στους τομείς των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, του εμπορίου, του τουρισμού, της τεχνητής νοημοσύνης και των logistics, περιορίζει τις απώλειες από τη μείωση της ενεργειακής δραστηριότητας. Ωστόσο, η αύξηση του κόστους ασφάλισης των θαλάσσιων μεταφορών και η επιβράδυνση του διεθνούς εμπορίου επηρεάζουν αρνητικά τα μεγάλα λιμάνια και τα εμπορευματικά κέντρα του Ντουμπάι και του Άμπου Ντάμπι.

Το Κατάρ, αν και διαθέτει το πλεονέκτημα των μακροχρόνιων συμβολαίων εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), αντιμετωπίζει και αυτό αυξημένο κόστος μεταφοράς και μεγαλύτερους χρόνους παράδοσης, καθώς σημαντικό μέρος των φορτίων διέρχεται από την ίδια γεωγραφική ζώνη. Παρά ταύτα, οι υψηλές διεθνείς τιμές φυσικού αερίου συνεχίζουν να στηρίζουν τα δημόσια οικονομικά του εμιράτου.

Το Κουβέιτ παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένο, καθώς η οικονομία του εξακολουθεί να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τα έσοδα του πετρελαίου. Η αύξηση των τιμών αντισταθμίζει μόνο εν μέρει τις δυσκολίες στις εξαγωγές, ενώ η καθυστέρηση των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων περιορίζει τις δυνατότητες διαφοροποίησης.

Στο Ομάν, οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου στηρίζουν τα δημόσια έσοδα, ωστόσο η χώρα αντιμετωπίζει αυξημένο κόστος χρηματοδότησης, καθώς οι διεθνείς επενδυτές ζητούν υψηλότερο ασφάλιστρο κινδύνου για ολόκληρη την περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Το Μπαχρέιν, με το υψηλότερο δημόσιο χρέος μεταξύ των χωρών του Κόλπου, θεωρείται η πλέον ευάλωτη οικονομία της περιοχής. Η περιορισμένη δημοσιονομική ευελιξία και η εξάρτηση από τη χρηματοδοτική στήριξη των γειτονικών χωρών ενισχύουν τους κινδύνους σε περίπτωση παρατεταμένης πολεμικής κρίσης.

Συνολικά, οι οικονομίες του GCC αναμένεται να συνεχίσουν να αναπτύσσονται, αλλά με αισθητά χαμηλότερους ρυθμούς σε σχέση με τις προβλέψεις που ίσχυαν πριν από την έναρξη του πολέμου. Η βασική αιτία δεν είναι τόσο η πορεία των τιμών του πετρελαίου, οι οποίες παραμένουν σχετικά υψηλές, όσο η διαταραχή των εξαγωγών, η αύξηση του κόστους μεταφορών, η άνοδος των ασφαλίστρων κινδύνου, η αναβολή επενδυτικών αποφάσεων και η αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα.

Παρά τις δυσκολίες, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εξακολουθεί να εκτιμά ότι τα ισχυρά μακροοικονομικά θεμελιώδη μεγέθη της Σαουδικής Αραβίας και οι σημαντικές επενδύσεις των τελευταίων ετών στις ενεργειακές και εφοδιαστικές υποδομές προσφέρουν σημαντικές αντοχές απέναντι στην κρίση. Οι προβλέψεις του κάνουν λόγο για επιβράδυνση της ανάπτυξης στο 1,7% το 2026, πριν από επιστροφή σε ρυθμούς ισχυρής ανάκαμψης το 2027, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποκατασταθεί η ασφαλής ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.

Η πρόσφατη κοινή στρατιωτική επιχείρηση Σαουδικής Αραβίας και Ηνωμένων Πολιτειών εναντίον φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ επιβεβαιώνει, ωστόσο, ότι η κρίση απέχει ακόμη από την εκτόνωσή της. Όσο παρατείνεται η σύγκρουση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος οι οικονομικές επιπτώσεις να αποκτήσουν πιο μόνιμα χαρακτηριστικά, και να μετατρέψουν τον Κόλπο από κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς σε μία από τις σημαντικότερες εστίες οικονομικής αβεβαιότητας, διεθνώς.

 

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο