Εδώ και δεκαετίες η Τουρκία αυτοαναγορεύεται σε ενεργειακή γέφυρα μεταξύ Δύσης και Ανατολής, Βορρά και Νότου. Αν τελικά η Τουρκία προσφέρει στον κόσμο μια λύση για να απελευθερωθεί από την μέγγενη των Στενών του Ορμούζ, τότε θα έχει κερδίσει μια τεράστια οικονομική αλλά και στρατηγική νίκη. Η Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών χαρακτηρίζει την Τουρκία ως πυλώνα της απάντησης της στην κρίση των Στενών Του Ορμούζ, κυρίως λόγω των υποδομών που διαθέτει. Η σχετική ιδέα θεωρείται ιδιαίτερα απλή. Οι τέσσερις θάλασσες, ο Περσικός Κόλπος, η Κασπία Θάλασσα, η Μεσόγειος και η Μαύρη Θάλασσα, θεωρούνται ίσως οι σημαντικότερες ενεργειακά γεωγραφικές περιοχές του κόσμου. Οι περιοχές αυτές παραμένουν συνδεδεμένες λόγω κυρίως διμερών διακρατικών συμφωνιών, αλλά και υποδομές οι οποίες αναδεικνύουν τους παλαιούς ιστορικούς και πολιτικούς διαχωρισμούς, περιοχές οι οποίες είναι εξαιρετικά ευαίσθητες σε πολέμους και ναυτικούς αποκλεισμούς.
Η Πρωτοβουλία των Τεσσάρων Θαλασσών προτείνει τη δημιουργία ενός χερσαίου ενεργειακού διαδρόμου αλλά και βαρέων υποδομών, ο οποίος θα συνδέει σύμφωνα με το σχέδιο τις τέσσερις αυτές θαλάσσιες γεωγραφικές λεκάνες μέσω της Τουρκίας και της Συρίας, και μέσω του οποίου θα μεταφέρονται προς την Ευρώπη και τη Δύση ενεργειακά προϊόντα όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, από τον Περσικό Κόλπο, την Κασπία, την Μαύρη Θάλασσα και τη Μεσόγειο. Για την Τουρκία όλα τούτα σημαίνουν την ανάληψη ενός διεθνούς ρόλου τον οποίο επιδιώκει να κερδίσει εδώ και πολύ καιρό. Η Άγκυρα δεν επιδιώκει να είναι διαμετακομιστικός κόμβος ενέργειας, αλλά διαχειριστής ενεργειακών πόρων. Μια χώρα η οποία θα θέτει τους κανόνες και θα είναι εμπορικό κέντρο ενός ηπειρωτικού αναδιανεμητικού ενεργειακού συστήματος.
Ανταγωνιστικό προς τον Nord Stream
Ο τουρκικός αυτός ρόλος για τον ορισμό της ενεργειακής ατζέντας της περιοχής προκύπτει λόγω του μεγέθους και του βάθους του σχεδίου της Πρωτοβουλίας των Τεσσάρων Θαλασσών. Σε πλήρη επιχειρησιακή και λειτουργική ετοιμότητα, ο διάδρομος των Τεσσάρων Θαλασσών πρόκειται να μεταφέρει τρία με τέσσερα εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, αλλά και 40 με 50 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου την ημέρα προς την Μεσόγειο, τις ευρωπαϊκές και τις δυτικές αγορές. Ως δίκτυο θα είναι ισότιμο και ανταγωνιστικό με τον Nord Stream. Διεθνείς οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι ο διάδρομος Τουρκίας – Συρίας θα είναι πιθανόν ο σημαντικότερος ενεργειακός διάδρομος στον κόσμο, καθώς θα διακινεί πετρέλαιο από το Ιράκ, τις χώρες του Περσικού Κόλπου, την Κασπία και την Ανατολική Μεσόγειο. Πρόκειται για ένα χερσαίο διάδρομο μεταφοράς ενεργειακών προϊόντων προς την Ευρώπη και τη Δύση με τεράστια στρατηγική σημασία.
Όλα δείχνουν ότι οι συγκυρίες ευνοούν την Τουρκία, καθώς το άνοιγμα της Συρίας μετά την πτώση του Άσαντ είναι θετικό για τα τουρκικά συμφέροντα, την ώρα που η Ευρώπη αναζητά εναλλακτικές πηγές ενέργειας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία και των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, ενώ ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν – Ισραήλ ενισχύει την ανασφάλεια για τη διεθνή ναυτιλία πέριξ των στενών του Ορμούζ, του Σουέζ αλλά και των Στενών Μπαμ Ελ Μαντέμπ. Κάθε κρίση που επιδεινώνει την κατάσταση στα εκάστοτε Στενά και απειλεί την μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου με πλοία. Υπενθυμίζει στους εισαγωγείς ότι οι μεταφορές με τη ναυτιλία είναι λιγότερο αξιόπιστες από τους χερσαίους διαδρόμους. Κάθε σοκ στην τιμή του υγροποιημένου φυσικού αερίου υπενθυμίζει στους Ευρωπαίους ότι η ενεργειακή ευελιξία είναι πανάκριβη και κοστίζει, αλλά και ότι η επιθετική Ρωσία συνεχίζει να αποκομίζει τεράστια οικονομικά κέρδη από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η Τουρκία έχει ήδη τον αγωγό Μπακού – Τιφλίδα Τσεϊχάν, αλλά και τους αγωγούς TAP και TANAP, και καθίσταται ήδη άκρως απαραίτητη στην Ευρώπη για την μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου από την Κασπία. Ήδη το τουρκικό λιμάνι Τσεϊχάν έχει αποκτήσει παγκόσμια ενεργειακή σημασία, ενώ υπάρχει σχέδιο για την μετατροπή του Γκαζιαντέπ και της Κιλίς, κοντά στα σύνορα με τη Συρία, σε σημαντικούς ενεργειακούς και διαμετακομιστικούς κόμβους.
Η Κωνσταντινούπολη βρίσκεται στο κέντρο του σχεδίου της Πρωτοβουλίας των Τεσσάρων Θαλασσών, και μετατρέπεται σε κόμβο ενεργειακής λογιστικής υποστήριξης, αλλά και ψηφιακής και οικονομικής διασυνδεσιμότητας.
Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι γεωγραφικώς η Τουρκία, κάθεται στη θέση του οδηγού. Η διαχειριστική και διοικητική δομή της Πρωτοβουλίας των Τεσσάρων Θαλασσών που περιλαμβάνει τις Βρυξέλλες και την Ουάσινγκτων, θα αυξήσει την επιρροή της Τουρκίας στα μεγάλα διεθνή κέντρα αποφάσεων, καθώς οι μεγάλες ιδιωτικές και κρατικές εταιρείες θα αναζητούν πρόσβαση στην Άγκυρα για αποτελεσματική διευθέτηση ενεργειακών ζητημάτων. Η τουρκική διπλωματία θα αυξήσει την επιρροή της και θα ενισχυθεί, όπως και οι τουρκικές κρατικές και ιδιωτικές εταιρείες οι οποίες συνεργάζονται με χώρες μέλη του ΝΑΤΟ, αλλά και που θα αναλάβουν μεγάλα έργα υποδομής στη Συρία και όχι μόνον. Το φόρουμ της Πρωτοβουλίας των Τεσσάρων Θαλασσών πρόκειται να εγκατασταθεί de facto στην Κωνσταντινούπολη, ενώ η Τουρκία θα εισπράττει διαμετακομιστικά κόμιστρα και θα κερδίζει ξένες επενδύσεις.
Μεγάλοι οι κίνδυνοι
Η Τουρκία θα ενισχύσει την θέση της στην Ευρώπη αλλά και τη δική της ενεργειακή ασφάλεια, και οι εταιρείες της θα αναλάβουν έργα σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή ενδιαφέροντος αυτής της διεθνούς πρωτοβουλίας, εξυπηρετώντας τα εθνικά εμπορικά της συμφέροντα που επλήγησαν σοβαρά από την κατάρρευση της Συρίας και του καθεστώτος Άσαντ. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες η υλοποίηση της Πρωτοβουλίας των Τεσσάρων Θαλασσών έχει ήδη ξεκινήσει, καθώς η Τουρκία έχει αρχίσει να εφοδιάζει τη Συρία με φυσικό αέριο από το Αζερμπαϊτζάν μέσω της Κιλίς, κάτι που αποτελεί πρακτική εφαρμογή του προαναφερθέντος μοντέλου, δηλαδή, ενέργεια από την Κασπία, τουρκικές υποδομές, ανάκαμψη της Συρίας και χρηματοδότηση του Κατάρ. Οι εξελίξεις προμηνύουν το σχέδιο για την ενεργειακή και οικονομική αρχιτεκτονική της ευρύτερης περιοχής. Οι κίνδυνοι είναι μεγάλοι γιατί οι αγωγοί μπορούν να υποστούν επιθέσεις και βομβαρδισμούς, ενώ οι θεσμοί στη Συρία είναι εύθραυστοι και η κατάσταση μπορεί να ανατραπεί ανά πάσα στιγμή. Οι επενδυτές από τις χώρες του Κόλπου ζητούν εγγυήσεις ασφαλείας, ενώ η κυβέρνηση της Τουρκίας επιδιώκει μέσω της Πρωτοβουλίας των Τεσσάρων Θαλασσών να ενισχύσει την δική της στρατηγική αυτονομία.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)