Νέα εστία έντασης και ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο δημιουργεί η απόφαση της ιταλικής ενεργειακής εταιρείας Eni και της γαλλικής TotalEnergies να προχωρήσουν στην τελική επενδυτική απόφαση (FID) για την πλήρη ανάπτυξη του κοιτάσματος φυσικού αερίου «Κρόνος», στο τεμάχιο 6 της κυπριακής ΑΟΖ. Η εξέλιξη παρουσιάζεται από τη Λευκωσία, την Αθήνα και τους ευρωπαϊκούς εταίρους ως σημαντικό βήμα για την ανάδειξη της Κυπριακής Δημοκρατίας σε περιφερειακό ενεργειακό κόμβο.
Ωστόσο, στην Τουρκία και στα Κατεχόμενα ερμηνεύεται ως μια ακόμη κίνηση που μεταβάλλει τις ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο εις βάρος των τουρκικών συμφερόντων. Σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, η παραγωγή από το κοίτασμα αναμένεται να ξεκινήσει το 2028, ενώ το φυσικό αέριο προβλέπεται να μεταφερθεί στις διεθνείς αγορές μέσω της Αιγύπτου. Η TotalEnergies έχει ανακοινώσει ότι η παραγωγή θα φτάσει περίπου τους 2,8 εκατομμύρια τόνους υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) ετησίως, με την ποσότητα να διατίθεται ισόποσα από τις δύο εταιρείες που συμμετέχουν στην ανάπτυξη του έργου.
Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, επαναφέρει στο προσκήνιο τη διαμάχη για τα ενεργειακά δικαιώματα και τις θαλάσσιες ζώνες στην περιοχή. Η Άγκυρα και η τουρκοκυπριακή πλευρά υποστηρίζουν ότι οι Τουρκοκύπριοι διαθέτουν ισότιμα δικαιώματα στους φυσικούς πόρους του νησιού και κατηγορούν την ελληνοκυπριακή πλευρά ότι προχωρά μονομερώς σε αδειοδοτήσεις και αξιοποίηση κοιτασμάτων, αποκλείοντας τους Τουρκοκυπρίους από τα πιθανά οικονομικά οφέλη.
Η τουρκική θέση παραμένει ότι οποιαδήποτε ενεργειακή δραστηριότητα στην Ανατολική Μεσόγειο που αφορά την Κύπρο δεν μπορεί να αγνοεί τα δικαιώματα των Τουρκοκυπρίων στους φυσικούς πόρους του νησιού, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία υποστηρίζει ότι ασκεί τα κυριαρχικά της δικαιώματα ως το διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος της Κύπρου.
Η Τουρκία βλέπει «περικύκλωση» στην Ανατολική Μεσόγειο – Ο S.4443 και η μάχη των ενεργειακών και εμπορικών διαδρόμων
Η Ανατολική Μεσόγειος δεν αποτελεί πλέον μόνο πεδίο αντιπαράθεσης για τα θαλάσσια σύνορα και τους ενεργειακούς πόρους. Σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, η νέα σύγκρουση μεταφέρεται πλέον σε ένα ευρύτερο γεωπολιτικό πεδίο, όπου πρωταγωνιστούν οι νόμοι, οι ενεργειακές υποδομές και οι παγκόσμιοι εμπορικοί διάδρομοι. Ο φιλοκυβερνητικός τουρκικός Τύπος παρουσιάζει το αμερικανικό νομοσχέδιο Eastern Mediterranean Gateway Act (S.4443) ως μια στρατηγική πρωτοβουλία που, σύμφωνα με την τουρκική ανάγνωση, επιχειρεί να αφήσει την Άγκυρα εκτός των νέων ενεργειακών και μεταφορικών σχεδιασμών της περιοχής.
Τα δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι η Ανατολική Μεσόγειος, πέρα από γεωγραφικός χώρος συνάντησης θαλάσσιων οδών και εμπορικών διαδρομών, έχει μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού που καθορίζεται πλέον όχι μόνο από τις ναυτικές δυνάμεις της περιοχής, αλλά και από αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με φιλοκυβερνητικά μέσα, ο S.4443, ο οποίος πέρασε από την Επιτροπή Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας των ΗΠΑ, αποτελεί συνέχεια της αμερικανικής πολιτικής που ξεκίνησε με τον EastMed Act του 2019, τον νόμο για την εταιρική σχέση ασφάλειας και ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο. Τα ίδια μέσα υποστηρίζουν, ότι τα τελευταία χρόνια η στρατηγική αυτή μετακινήθηκε από το επίπεδο της στρατιωτικής πίεσης προς μια νέα φάση, όπου το επίκεντρο είναι η ενέργεια, οι υποδομές και οι εμπορικοί διάδρομοι.
Τα ελληνικά και ισραηλινά λόμπι στις Ηνωμένες Πολιτείες άσκησαν συστηματική πίεση εναντίον της Τουρκίας, συμβάλλοντας –όπως αναφέρουν – στην απομάκρυνση της Άγκυρας από το πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 μετά την αγορά των ρωσικών S-400 και στην εφαρμογή των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA. Ωστόσο, το νέο αμερικανικό νομοσχέδιο, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, δεν περιορίζεται πλέον σε στρατιωτικού χαρακτήρα περιορισμούς αλλά επιχειρεί να δημιουργήσει μια διαφορετική οικονομική και γεωπολιτική πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Τρία έργα που, σύμφωνα με την τουρκική ανάλυση, αλλάζουν τις ισορροπίες
1. Η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ
Κεντρικό σημείο της τουρκικής κριτικής αποτελεί η ηλεκτρική διασύνδεση μεταξύ Ελλάδας, Κυπριακής Δημοκρατίας και Ισραήλ. Δημοσιεύματα υποστηρίζουν ότι το έργο, πέρα από ενεργειακή υποδομή, μπορεί να αποκτήσει ευρύτερη διπλωματική σημασία, καθώς δημιουργεί σταθερές συνεργασίες μεταξύ των εμπλεκόμενων χωρών.
Η βασική τουρκική ένσταση αφορά τη θαλάσσια διαδρομή της διασύνδεσης, καθώς, σύμφωνα με την Άγκυρα, αυτή διέρχεται από περιοχές που η Τουρκία θεωρεί ότι εμπίπτουν στη δική της υφαλοκρηπίδα. Κατά την τουρκική προσέγγιση, η υλοποίηση τέτοιων έργων μπορεί να οδηγήσει στη δημιουργία τετελεσμένων στην περιοχή και να ενισχύσει μια αρχιτεκτονική ασφαλείας και ενέργειας στην οποία η Τουρκία δεν θα έχει κεντρικό ρόλο.
2. Ο διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC)
Δεύτερο μεγάλο πεδίο αντιπαράθεσης αποτελεί ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας – Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC), τον οποίο υποστηρίζουν οι χώρες της G7. Η τουρκική ανάλυση υποστηρίζει ότι η γεωγραφική θέση της Τουρκίας, οι υπάρχουσες υποδομές μεταφορών και η σύνδεσή της με την Ευρώπη καθιστούν τη χώρα φυσικό κόμβο για έναν τέτοιο διάδρομο.
Σύμφωνα με τις αναλύσεις, η επιλογή διαδρομών που παρακάμπτουν την Τουρκία δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο με οικονομικά κριτήρια, αλλά αντανακλά –όπως υποστηρίζεται– μια ευρύτερη πολιτική αντίληψη που επιδιώκει τον περιορισμό της τουρκικής επιρροής. Υποστηρίζεται ότι η Ανατολική Μεσόγειος βρίσκεται μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: εάν θα εξελιχθεί σε χώρο συνεργασίας μεταξύ των χωρών της περιοχής ή σε πεδίο ανταγωνισμού για την επιβολή νέων ισορροπιών ισχύος.
3. Η θεσμοποίηση του σχήματος «3+1»
Το τρίτο σημείο αφορά την προσπάθεια θεσμοποίησης της συνεργασίας Ελλάδας – Ισραήλ – Κυπριακής Δημοκρατίας με τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών στο πλαίσιο «3+1».
O τουρκικός Τύπος εκτιμά ότι στόχος της Ουάσιγκτον είναι να μετατρέψει μια σειρά συνεργασιών μεταξύ των 3 χωρών σε σταθερό στοιχείο της αμερικανικής στρατηγικής στην Ανατολική Μεσόγειο. Κατά την τουρκική ανάγνωση, αυτό δημιουργεί μια νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική από την οποία η Άγκυρα αισθάνεται ότι αποκλείεται.
Η έκκληση για «προληπτική στρατηγική» της Άγκυρας
Τα δημοσιεύματα καλούν την Τουρκία να εγκαταλείψει τις περιστασιακές αντιδράσεις και να διαμορφώσει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική. Όπως αναφέρουν, η Άγκυρα θα πρέπει να αξιοποιήσει τα γεωγραφικά της πλεονεκτήματα μέσω μιας πολυδιάστατης διπλωματίας και να δημιουργήσει εναλλακτικές οικονομικές και χρηματοδοτικές συνεργασίες.
Η βασική θέση είναι ότι ο ανταγωνισμός στην Ανατολική Μεσόγειο δεν διεξάγεται πλέον μόνο με πολεμικά πλοία και στρατιωτικές κινήσεις, αλλά και μέσα από νόμους, ενεργειακά έργα και διεθνείς εμπορικούς διαδρόμους. Η «μεγάλη δοκιμασία» για την Τουρκία, σύμφωνα με τον τουρκικό Τύπο, είναι να μετατρέψει τα γεωγραφικά της πλεονεκτήματα σε μόνιμα στρατηγικά κέρδη και να μην επιτρέψει τη δημιουργία μιας περιφερειακής τάξης πραγμάτων χωρίς τη συμμετοχή της.
Λίβανος, Τουρκία και Ανατολική Μεσόγειος: Η μάχη επιρροής στο Λεβάντε και η σκιά της Κύπρου
Η επίσκεψη του προέδρου του Λιβάνου Joseph Aoun στην Άγκυρα εντάσσεται σε μια ευρύτερη γεωπολιτική αναζήτηση ισορροπιών στη Μέση Ανατολή, με επίκεντρο τις σχέσεις ασφαλείας, την ενεργειακή συνεργασία και τις νέες περιφερειακές συμμαχίες.
Σύμφωνα με το κρατικό πρακτορείο Anadolu, η επίσκεψη του Λιβανέζου προέδρου στην Άγκυρα βρίσκεται στη διασταύρωση δύο διαφορετικών στρατηγικών επιδιώξεων: από τη μία πλευρά η προσπάθεια της Βηρυτού να διευρύνει το δίκτυο διεθνών στηριγμάτων της και από την άλλη η επιδίωξη της Τουρκίας να ενισχύσει τον ρόλο της στο Λεβάντε, κυρίως στον τομέα της ασφάλειας.
Το δημοσίευμα υποστηρίζει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να μεταφέρει το βάρος της περιφερειακής της παρουσίας από τις παραδοσιακές διπλωματικές σχέσεις σε μια πιο ενεργή στρατηγική εμπλοκή, που περιλαμβάνει την ασφάλεια, την πολιτική σταθερότητα και τις ενεργειακές εξελίξεις.
Η σκιά της συμφωνίας Λιβάνου – Κυπριακής Δημοκρατίας για την ΑΟΖ
Ένα από τα βασικά ζητήματα που, σύμφωνα με το δημοσίευμα, επηρεάζουν τη στάση της Άγκυρας είναι η συμφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες δικαιοδοσίας μεταξύ Λιβάνου και Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η συμφωνία, η οποία –σύμφωνα με το τουρκικό δημοσίευμα– υπεγράφη στις 25 Νοεμβρίου 2025 στη Μπααμπντά, θεωρείται από την Άγκυρα ως προβληματική, καθώς βασίζεται στην αντίληψη ότι η Κυπριακή Δημοκρατία μπορεί να εκπροσωπεί το σύνολο του νησιού και να προχωρά σε ενεργειακές συμφωνίες χωρίς τη συμμετοχή των Τουρκοκυπρίων. Η τουρκική πλευρά απορρίπτει αυτή τη θέση και υποστηρίζει ότι οι Τουρκοκύπριοι έχουν δικαιώματα στους φυσικούς πόρους της Κύπρου.
Σύμφωνα με το άρθρο, η ανησυχία της Άγκυρας δεν περιορίζεται μόνο στη συγκεκριμένη συμφωνία, αλλά αφορά το ενδεχόμενο οι επιλογές της Βηρυτού στον τομέα της ενέργειας και των θαλάσσιων ζωνών να ενταχθούν σταδιακά σε έναν ευρύτερο περιφερειακό άξονα που θα συνδέει την Κυπριακή Δημοκρατία, την Ελλάδα και το Ισραήλ. Το δημοσίευμα αναφέρει ότι η τουρκική πλευρά επιθυμεί ο Λίβανος να διατηρήσει μια πιο ισορροπημένη στάση και να μην ενταχθεί σε έναν περιφερειακό σχεδιασμό που η Άγκυρα θεωρεί ότι περιορίζει τα δικά της συμφέροντα.
Από την πλευρά του Λιβάνου, ωστόσο, η θέση που παρουσιάζεται είναι ότι οι σχέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία και άλλους περιφερειακούς παράγοντες δεν στρέφονται εναντίον της Τουρκίας, ενώ οι επαφές με το Ισραήλ αποτελούν προσπάθεια διαχείρισης ζητημάτων κυριαρχίας και ασφάλειας και όχι δημιουργία στρατηγικής συμμαχίας.
Ισραήλ: Η νέα γραμμή έντασης με την Τουρκία
Η τουρκική ανάλυση θεωρεί ότι ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες που επηρεάζουν τη νέα περιφερειακή πραγματικότητα είναι η πολιτική του Ισραήλ στον Λίβανο και τη Συρία. Σύμφωνα με το άρθρο, το Τελ Αβίβ επιχειρεί να διατηρήσει στρατιωτική παρουσία πέρα από το μέτωπο της Γάζας, μετατρέποντας τις εξελίξεις επί του πεδίου σε βάση για μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Οι δηλώσεις του Ισραηλινού υπουργού Άμυνας Israel Katz ότι το Ισραήλ δεν χρειάζεται την άδεια κανενός για να παραμείνει στον νότιο Λίβανο ερμηνεύονται από την τουρκική πλευρά ως ένδειξη ότι το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει την αποχώρηση όχι ως υποχρέωση αλλά ως στοιχείο διαπραγματευτικής ισχύος.
Παρόμοια ανάγνωση γίνεται και για τη Συρία, όπου –σύμφωνα με το δημοσίευμα– οι συνομιλίες ασφαλείας δεν έχουν μεταβάλει τις νέες πραγματικότητες που διαμορφώθηκαν μετά τον έλεγχο συγκεκριμένων περιοχών από το Ισραήλ.
Η τουρκική ανάλυση συνδέει επίσης την αλλαγή ρόλου της διεθνούς παρουσίας στον Λίβανο με τη μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων του Ισραήλ στην περιοχή.
Η τουρκική στρατηγική: Αντίβαρο σε έναν άξονα Ισραήλ – Ελλάδας – Κύπρου
Η Άγκυρα, σύμφωνα με το άρθρο, αντιτίθεται σε μια περιφερειακή αρχιτεκτονική που θεωρεί ότι διαμορφώνεται γύρω από το Ισραήλ και τον άξονα Ελλάδας – Κυπριακής Δημοκρατίας – Ισραήλ.
Η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τις σχέσεις της με κρατικούς θεσμούς στον Λίβανο και τη Συρία, αποφεύγοντας –όπως αναφέρεται– την εξάρτηση από τοπικές ομάδες και πολιτικές φατρίες.
Παράλληλα, προβάλλει τη θέση της υπέρ της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας των κρατών της περιοχής, ενώ επιδιώκει να συμμετέχει στις νέες ισορροπίες ασφαλείας που διαμορφώνονται μετά τις αλλαγές στον ρόλο διεθνών αποστολών, όπως η UNIFIL. Η ευαισθησία της Άγκυρας απέναντι στην ενίσχυση της συνεργασίας Ελλάδας – Κυπριακής Δημοκρατίας – Ισραήλ συνδέεται, σύμφωνα με το τουρκικό δημοσίευμα, άμεσα με το ζήτημα των θαλάσσιων ζωνών και των ενεργειακών δικαιωμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το επόμενο κεφάλαιο: Ασφάλεια, ενέργεια και θαλάσσιες ζώνες
Η πορεία των τουρκο-λιβανικών σχέσεων θα εξαρτηθεί από μια σειρά παραγόντων:
- την εξέλιξη των ρυθμίσεων ασφαλείας στον Λίβανο,
- το μέλλον της ισραηλινής στρατιωτικής παρουσίας, τη μορφή της διεθνούς εμπλοκής μετά την UNIFIL,
- τη στάση των ΗΠΑ και κυρίως τις εξελίξεις στις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Το βασικό συμπέρασμα της τουρκικής ανάλυσης είναι ότι η Ανατολική Μεσόγειος έχει μετατραπεί σε πεδίο όπου η ενέργεια, η ασφάλεια και η διπλωματία αλληλοσυνδέονται. Η αντιπαράθεση δεν αφορά πλέον μόνο τα κοιτάσματα φυσικού αερίου ή τις θαλάσσιες οριοθετήσεις, αλλά το ποιος θα καθορίσει τη νέα περιφερειακή αρχιτεκτονική ισχύος στο Λεβάντε και την Ανατολική Μεσόγειο.