Η απόφαση αυτή δεν αποτελεί μια τυπική διοικητική επικαιροποίηση. Είναι το αποτέλεσμα μιας επταετίας κατά την οποία το ζήτημα της ηλεκτρικής επάρκειας στα νησιά αναδείχθηκε σε κρίσιμο εθνικό θέμα.
Από το 2019 μέχρι σήμερα, η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με διαδοχικές προκλήσεις: την εκρηκτική αύξηση του τουρισμού μετά την πανδημία, τα παρατεταμένα κύματα καύσωνα που εκτόξευσαν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, τις διεθνείς ενεργειακές κρίσεις που ανέδειξαν τη σημασία της ασφάλειας εφοδιασμού, αλλά και τις συνεχείς πιέσεις που δέχθηκαν οι πεπαλαιωμένες πετρελαϊκές μονάδες παραγωγής στα αυτόνομα νησιωτικά συστήματα. Ταυτόχρονα, η σταδιακή απόσυρση παλαιών μονάδων για περιβαλλοντικούς λόγους και η καθυστέρηση ολοκλήρωσης ορισμένων διασυνδέσεων δημιούργησαν νέες ανάγκες για εφεδρικές λύσεις, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το σχέδιο που εκπόνησε ο ΔΕΔΔΗΕ επιχειρεί να εξασφαλίσει την ενεργειακή επάρκεια και την ασφάλεια εφοδιασμού των αυτόνομων νησιωτικών συστημάτων έως το 2031, προσαρμοζόμενο παράλληλα στη σταδιακή συρρίκνωσή τους, καθώς ολοκληρώνονται οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις. Ήδη, ο αριθμός των αυτόνομων ηλεκτρικών συστημάτων έχει περιοριστεί από 32 σε 28, γεγονός που αποτυπώνει την πρόοδο ενός από τα μεγαλύτερα ενεργειακά έργα υποδομής που υλοποιείται στη χώρα.
Το επικαιροποιημένο σχέδιο έχει πενταετή διάρκεια, από το 2026 έως το 2031, όμως παύει να εφαρμόζεται σε κάθε νησί αμέσως μόλις αυτό συνδεθεί με το ηπειρωτικό ηλεκτρικό σύστημα. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα μεταβατικό πλαίσιο ασφαλείας, το οποίο θα συνοδεύει τη χώρα μέχρι να ολοκληρωθεί ο ενεργειακός μετασχηματισμός του νησιωτικού χώρου.
Η σημαντικότερη καινοτομία είναι η δημιουργία ενός ευέλικτου μηχανισμού μίσθωσης φορητών γεννητριών. Για την περίοδο 2026-2029 θα εφαρμοστεί πιλοτικά ένα σύστημα σύμφωνα με το οποίο κινητές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής θα μπορούν να μεταφέρονται άμεσα σε οποιοδήποτε νησί παρουσιάζει έλλειμμα ισχύος λόγω αυξημένης ζήτησης ή σοβαρής βλάβης. Η αποτελεσματικότητα του μέτρου θα αξιολογηθεί από τη ΡΑΑΕΥ μετά την ολοκλήρωση της τριετούς πιλοτικής εφαρμογής.
Το σχέδιο καταγράφει αναλυτικά τα βασικά σενάρια κινδύνου που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα νησιά. Αυτά περιλαμβάνουν ανεπάρκεια παραγωγικής ισχύος λόγω καθυστερήσεων στην ένταξη νέων μονάδων ή απρόβλεπτης αύξησης της ζήτησης, βλάβες στις διασυνδέσεις μεταξύ νησιών, εκτεταμένες ζημιές στα δίκτυα διανομής, φυσικές καταστροφές όπως σεισμοί και ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και σύγχρονες απειλές όπως κυβερνοεπιθέσεις, απώλεια πληροφοριακών συστημάτων ή κοινωνικές κρίσεις.
Εφόσον μια σοβαρή βλάβη προκαλέσει έλλειμμα ισχύος που δεν μπορεί να αποκατασταθεί άμεσα, προβλέπεται η εφαρμογή προγράμματος εκ περιτροπής διακοπών ηλεκτροδότησης. Ωστόσο, κρίσιμες υποδομές, όπως Κέντρα Υγείας, αεροδρόμια, αντλιοστάσια και άλλες εγκαταστάσεις ζωτικής σημασίας, εξαιρούνται από τις περικοπές και τροφοδοτούνται κατά προτεραιότητα.
Καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση τέτοιων κρίσεων αναλαμβάνει η νέα Επιτροπή Αντιμετώπισης Έκτακτης Κατάστασης ΜΔΝ, με επικεφαλής τον Γενικό Διευθυντή Ανάπτυξης και Διαχείρισης Δικτύου του ΔΕΔΔΗΕ. Η Επιτροπή θα συντονίζει τις επιχειρησιακές ενέργειες, θα συνεργάζεται με τη ΔΕΗ, θα ενημερώνει τη ΡΑΑΕΥ και την κοινή γνώμη, ενώ σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών θα λειτουργεί σε άμεση συνεργασία με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας.
Το σχέδιο καθορίζει επίσης συγκεκριμένες υποχρεώσεις τόσο για τον ΔΕΔΔΗΕ όσο και για τη ΔΕΗ. Ο Διαχειριστής αναλαμβάνει την προληπτική συντήρηση των υποδομών, τη διατήρηση αποθεμάτων κρίσιμων υλικών, την εκπαίδευση του προσωπικού, τον καθαρισμό της βλάστησης κοντά στα δίκτυα και την ετήσια επικαιροποίηση των σχεδίων ετοιμότητας για κάθε νησί. Σε περίπτωση κρίσης, υποχρεούται να κινητοποιεί άμεσα τις επιχειρησιακές ομάδες, να αποκαθιστά κατά προτεραιότητα την ηλεκτροδότηση κρίσιμων καταναλωτών και, εφόσον απαιτείται, να εφαρμόζει κυλιόμενες περικοπές φορτίου.
Η ΔΕΗ, από την πλευρά της, διατηρεί την ευθύνη για τη διαρκή επιχειρησιακή ετοιμότητα των συμβατικών μονάδων παραγωγής, τη διατήρηση της «Τράπεζας Η/Ζ», την εξασφάλιση κατάλληλων χώρων εγκατάστασης των φορητών γεννητριών και τη διατήρηση επαρκών αποθεμάτων καυσίμων, ώστε ακόμη και σε παρατεταμένες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης να διασφαλίζεται η αδιάλειπτη ηλεκτροδότηση των νησιών.
Η ουσία είναι ότι η Ελλάδα περνά από μια εποχή διαχείρισης έκτακτων περιστατικών σε μια περίοδο προληπτικής ενεργειακής θωράκισης. Οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις αποτελούν τη μόνιμη λύση για την απεξάρτηση των νησιών από τις ακριβές και ρυπογόνες πετρελαϊκές μονάδες, όμως μέχρι να ολοκληρωθεί αυτό το φιλόδοξο πρόγραμμα απαιτούνται αξιόπιστοι μηχανισμοί εφεδρείας. Οι φορητές γεννήτριες, η ενίσχυση της επιχειρησιακής ετοιμότητας και η καλύτερη οργάνωση της διαχείρισης κρίσεων αποτελούν το αναγκαίο «δίχτυ ασφαλείας», ώστε ακόμη και σε συνθήκες ακραίων θερμοκρασιών, φυσικών καταστροφών ή τεχνικών βλαβών, τα ελληνικά νησιά να παραμένουν ενεργειακά ασφαλή και οι επισκέπτες αλλά και οι μόνιμοι κάτοικοι να μην βιώνουν τα εκτεταμένα μπλακάουτ που κατά καιρούς σημάδεψαν προηγούμενες θερινές περιόδους.