Οι συνομιλίες μεταξύ Ιράκ και Τουρκίας δεν φαίνεται να ανταποκρίθηκαν στις υψηλές προσδοκίες που είχαν δημιουργηθεί, τουλάχιστον ως προς τα μεγάλα στρατηγικά ζητήματα που βρίσκονται εδώ και καιρό στην ατζέντα των δύο χωρών. Παρά την επίσκεψη του νέου Ιρακινού ηγέτη στην Τουρκία, μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν, η οποία ερμηνεύθηκε ως ένδειξη της

σημασίας που αποδίδει η Βαγδάτη στις σχέσεις με την Άγκυρα, δεν καταγράφηκε ουσιαστική πρόοδος σε κρίσιμα μέτωπα.

1. Η συμφωνία για τον αγωγό μεταφοράς αργού πετρελαίου Κιρκούκ–Τζεϊχάν, η οποία έληξε στις 27 Ιουλίου 2026, δεν ανανεώθηκε. Οι θέσεις των δύο πλευρών φαίνεται ότι εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά, ενώ στο υπόβαθρο παραμένει και η οικονομική εκκρεμότητα της Τουρκίας, ύψους περίπου 1,5 δισ. δολαρίων, η οποία συνδέεται με προηγούμενη διεθνή διαιτητική απόφαση.

2. Δεν προέκυψε συγκεκριμένη συμφωνία για τον «Δρόμο Ανάπτυξης», ένα από τα σημαντικότερα γεωοικονομικά σχέδια της Τουρκίας. Ειδικότερα, δεν καταγράφηκε απτή πρόοδος για το ιρακινό τμήμα του έργου, το οποίο εκτιμάται ότι απαιτεί επενδύσεις ύψους περίπου 17 δισ. δολαρίων.

3. Δεν ανακοινώθηκε κάποια ουσιαστική εξέλιξη σχετικά με τη διαχείριση των υδάτων του Τίγρη και του Ευφράτη. Οι δύο χώρες είχαν προηγουμένως συζητήσει κοινά έργα στην ιρακινή πλευρά των δύο ποταμών, με στόχο την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των υδάτινων πόρων. Ωστόσο, δεν προέκυψαν συγκεκριμένες συμφωνίες για την υλοποίησή τους.

Οι δύο πλευρές υπέγραψαν τρία Μνημόνια Κατανόησης στους τομείς της εκπαίδευσης και της ακαδημαϊκής συνεργασίας, της νεολαίας και του αθλητισμού, καθώς και της βιομηχανικής ιδιοκτησίας. Πρόκειται, όμως, για συμφωνίες περιορισμένης στρατηγικής βαρύτητας, οι οποίες δεν απαντούν στα μεγάλα ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η σημαντικότερη εξέλιξη της επίσκεψης φαίνεται να είναι η είσοδος της Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) στην κοινοπραξία για την ανάπτυξη των πετρελαϊκών κοιτασμάτων του Κιρκούκ.

Τι ακριβώς απέκτησε η TPAO

Η TPAO απέκτησε ποσοστό 15% στην BP Energy Company of Kirkuk Limited (BPECKL), την εταιρεία ειδικού σκοπού που έχει συσταθεί για την υλοποίηση του έργου της BP στο Κιρκούκ. Στην κοινοπραξία συμμετέχουν η BP, η ConocoPhillips και η TPAO.

Η ιρακινή κυβέρνηση ενέκρινε τη μεταβίβαση του ποσοστού στην TPAO. Η έγκριση αυτή δεν ήταν απλώς μια τυπική διαδικασία, καθώς η Βαγδάτη είχε καθοριστικό ρόλο στην αποδοχή της εισόδου της τουρκικής κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας στο έργο. Υπό αυτή την έννοια, η συναίνεση της ιρακινής κυβέρνησης μπορεί να θεωρηθεί σημαντικό πολιτικό και στρατηγικό κέρδος για την Άγκυρα.

Ωστόσο, χρειάζεται να διευκρινιστεί τι ακριβώς σημαίνει η συμμετοχή της TPAO.
Η TPAO δεν απέκτησε το 15% του πετρελαίου του Κιρκούκ ούτε το 15% των συνολικών αποθεμάτων των κοιτασμάτων. Οι φυσικοί πόροι παραμένουν ιδιοκτησία του ιρακινού κράτους, ενώ τα κοιτάσματα εξακολουθούν να υπάγονται στην αρμοδιότητα της Εταιρείας Βόρειου Πετρελαίου του Ιράκ.
Η συμμετοχή της TPAO αφορά το εταιρικό σχήμα που θα αναλάβει την αναζωογόνηση των κοιτασμάτων, την αύξηση της παραγωγής και την ανάπτυξη των αναγκαίων υποδομών. Το έργο καλύπτει τους θόλους Baba και Avanah του κοιτάσματος του Κιρκούκ, καθώς και τα γειτονικά κοιτάσματα Bai Hassan, Jambur και Khabbaz. Όλες αυτές οι περιοχές βρίσκονται υπό τη δικαιοδοσία της ομοσπονδιακής κυβέρνησης του Ιράκ και όχι της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν.

Πώς λειτουργεί η συμφωνία

Η οικονομική δομή της συμφωνίας έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν πρόκειται για σύμβαση κατανομής της παραγωγής, βάσει της οποίας οι εταίροι θα αποκτούσαν άμεσο δικαίωμα σε συγκεκριμένο ποσοστό του παραγόμενου πετρελαίου.
Πρόκειται για μια μορφή σύμβασης ανάπτυξης και παραγωγής, στην οποία η αμοιβή των εταίρων συνδέεται με την αύξηση της παραγωγής, την τιμή του πετρελαίου και το κόστος.
Το όριο από το οποίο αρχίζει να δημιουργείται δικαίωμα αμοιβής έχει καθοριστεί στα 328.000 βαρέλια ημερησίως. Τα κοιτάσματα ήδη παράγουν περίπου σε αυτό το επίπεδο και η υφιστάμενη παραγωγή ανήκει εξ ολοκλήρου στο Ιράκ.
Επομένως, μόνο η παραγωγή που θα υπερβεί το όριο των 328.000 βαρελιών ημερησίως θα δημιουργεί αμοιβή για την κοινοπραξία.
Εάν, για παράδειγμα, η παραγωγή αυξηθεί στον στόχο των 450.000 βαρελιών ημερησίως, η πρόσθετη παραγωγή θα ανέρχεται σε περίπου 122.000 βαρέλια ημερησίως. Η κοινοπραξία δεν θα αποκτά την κυριότητα αυτών των βαρελιών, αλλά θα αμείβεται για τη συμβολή της στην αύξηση της παραγωγής.
Η TPAO θα λαμβάνει το ποσοστό που της αναλογεί από την αμοιβή της κοινοπραξίας και όχι το 15% της συνολικής παραγωγής.
Κατά συνέπεια, η εκτίμηση ότι το ποσοστό 15% αντιστοιχεί σε 450 εκατομμύρια βαρέλια —δηλαδή στο 15% των 3 δισ. βαρελιών που υπολογίζονται ως πόροι της πρώτης φάσης— δεν ευσταθεί.
Η πραγματική οικονομική απόδοση της TPAO δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί με ακρίβεια. Δεν έχουν δημοσιοποιηθεί η αμοιβή ανά βαρέλι, ο συντελεστής R, ο οποίος συνδέει τα συνολικά έσοδα του αναδόχου με τις συνολικές δαπάνες του, ούτε το ανώτατο όριο ανάκτησης του επενδυτικού κόστους. Χωρίς αυτά τα στοιχεία, κάθε εκτίμηση για τα ετήσια έσοδα της TPAO παραμένει υποθετική.

Η αξία πέρα από τα άμεσα έσοδα

Η σημασία της συμφωνίας δεν περιορίζεται στα άμεσα ταμειακά έσοδα.
Η TPAO αποκτά μακροχρόνια παρουσία σε μία από τις σημαντικότερες πετρελαιοπαραγωγικές περιοχές του Ιράκ, συμμετοχή σε ένα έργο με σχετικά περιορισμένες αρχικές κεφαλαιακές απαιτήσεις και πρόσβαση σε πιθανή μελλοντική επέκταση.
Η πρώτη φάση αφορά πόρους άνω των 3 δισ. βαρελιών, ενώ το ευρύτερο δυναμικό της περιοχής, μαζί με τα γειτονικά πεδία, εκτιμάται ότι μπορεί να φθάσει έως και τα 20 δισ. βαρέλια.
Επιπλέον, η συνεργασία με την BP και την ConocoPhillips μπορεί να προσφέρει στην TPAO τεχνογνωσία στη διαχείριση ταμιευτήρων, στις προηγμένες τεχνολογίες γεωτρήσεων, στην υλοποίηση έργων μεγάλης κλίμακας και στα διεθνή πρότυπα λειτουργίας και αναφοράς.
Υπάρχει, επίσης, μια ευρύτερη στρατηγική διάσταση. Η αύξηση της παραγωγής στο Κιρκούκ θα μπορούσε να ενισχύσει τον όγκο πετρελαίου που μεταφέρεται μέσω του αγωγού Κιρκούκ–Τζεϊχάν.
Τα έσοδα από τη διαμετακόμιση δεν θα καταλήγουν άμεσα στην TPAO. Ωστόσο, η παρουσία της εταιρείας στο παραγωγικό σχήμα μεταβάλλει τη θέση της Τουρκίας: η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον μόνο στον ρόλο της χώρας διέλευσης και μεταφοράς του ιρακινού πετρελαίου, αλλά αποκτά συμμετοχή και στην αναπτυξιακή πλευρά της παραγωγής. Αυτό αποτελεί ίσως το σημαντικότερο στρατηγικό στοιχείο της συμφωνίας.

Οι κίνδυνοι και τα ανοιχτά ερωτήματα

Η επένδυση δεν είναι απαλλαγμένη από κινδύνους. Η TPAO δεν αποκτά την κυριότητα των κοιτασμάτων και η απόδοσή της περιορίζεται από τους όρους της σύμβασης.
Μια σημαντική άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε ανάλογη αύξηση των κερδών, όπως θα μπορούσε να συμβεί σε μια σύμβαση κατανομής της παραγωγής.
Παράλληλα, υπάρχουν οι κίνδυνοι που συνδέονται με την τήρηση των οικονομικών υποχρεώσεων του Ιράκ, με ενδεχόμενους περιορισμούς της παραγωγής λόγω των ποσοστώσεων του OPEC και με τη γενικότερη αστάθεια και τα ζητήματα ασφάλειας στην περιοχή.
Συνεπώς, δεν πρόκειται για επένδυση χαμηλού κινδύνου, αλλά για μια επένδυση με σχετικά περιορισμένη αρχική κεφαλαιακή επιβάρυνση και σημαντική μακροπρόθεσμη στρατηγική αξία.

Η συνολική εικόνα των συνομιλιών Ιράκ–Τουρκίας είναι, επομένως, αντιφατική.
Στα μεγάλα ζητήματα —τον αγωγό Κιρκούκ–Τζεϊχάν, τον «Δρόμο Ανάπτυξης» και τη διαχείριση των υδάτων του Τίγρη και του Ευφράτη— δεν υπήρξε η πρόοδος που αναμενόταν.
Αντίθετα, η είσοδος της TPAO στο ενεργειακό έργο του Κιρκούκ αποτελεί μια ουσιαστική, αν και μακροπρόθεσμη, στρατηγική εξέλιξη.
Το άμεσο οικονομικό όφελος ενδέχεται αρχικά να είναι περιορισμένο και δεν μπορεί ακόμη να υπολογιστεί με ακρίβεια. Η πραγματική σημασία της συμφωνίας βρίσκεται αλλού:Η Τουρκία αποκτά θεσμική και μακροχρόνια παρουσία στην αναπτυξιακή και παραγωγική πλευρά του ιρακινού πετρελαϊκού τομέα, ενισχύοντας τον ρόλο της σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς και γεωοικονομικούς διαδρόμους της περιοχής.

Kρίση σε ζωντανή μετάδοση

Η ένταση πάντως ήταν εμφανής κατά τη ζωντανή μετάδοση της τελετής υπογραφής. Ο Ιρακινός υπουργός Μεταφορών, Βεχμπ Χασενί, γνωστός για τις στενές σχέσεις του με το Ιράν, αρνήθηκε να υπογράψει τη συμφωνία για τον «Δρόμο Ανάπτυξης» παρουσία του προέδρου Ερντογάν.
Ο Ιρακινός πρωθυπουργός Ζέιντι έδωσε εντολή στον υπουργό να υπογράψει τη συμφωνία.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο