πρατηρίων καυσίμων και όλων των δραστηριοτήτων της Shell στη Νότια Αφρική, έναντι περίπου 1 δισ. δολαρίων, εξασφαλίζοντας έτσι πρόσβαση στη μεγαλύτερη αγορά καυσίμων της ηπείρου.
Η συμφωνία αυτή αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης τάσης.
Σύμφωνα με το βρετανικό think tank Chatham House, τα κράτη του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου επένδυσαν περισσότερα από 100 δισ. δολάρια στην Αφρική την τελευταία δεκαετία. Από αυτά, περίπου 59 δισ. δολάρια προήλθαν από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και 26 δισ. δολάρια από τη Σαουδική Αραβία.
Ειδικοί επισημαίνουν ότι η Αφρική δεν αποτελεί μια μακρινή περιοχή για τις χώρες του Κόλπου, αλλά τμήμα της άμεσης γεωπολιτικής τους γειτονιάς.
Η Ανατολική Αφρική βρίσκεται σε κομβικές θαλάσσιες εμπορικές οδούς, ενώ οι οικονομικοί και κοινωνικοί δεσμοί μεταξύ των δύο περιοχών έχουν ιστορία δεκαετιών. Κατά την εκτίμησή τους, οι επενδύσεις σε λιμάνια, υποδομές και δίκτυα εφοδιασμού δεν υπηρετούν μόνο οικονομικούς στόχους, αλλά συνδέονται άμεσα με την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας, ενισχύοντας τη στρατηγική επιρροή των κρατών του Κόλπου.
Από την πλευρά της, η αναλύτρια του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων (ECFR), ειδική στις σχέσεις Αφρικής–Μέσης Ανατολής, Maddalena Procopio, εκτιμά ότι κοινός στόχος των χωρών του Κόλπου είναι η διαφοροποίηση των οικονομιών τους, ώστε να περιορίσουν την εξάρτησή τους από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Η Αφρική αντιμετωπίζεται ολοένα και περισσότερο ως η αγορά του μέλλοντος και ως πηγή νέων οικονομικών ευκαιριών.
Διαφορετικές στρατηγικές
Σύμφωνα με αναλύσεις των Chatham House, Brookings Institution και της Αφρικανικής Τράπεζας Ανάπτυξης (AfDB), οι επενδύσεις κατευθύνονται κυρίως στην ενέργεια, τα λιμάνια, τις μεταφορές και την εφοδιαστική αλυσίδα, τη γεωργία και τις κρίσιμες πρώτες ύλες.
Για τις χώρες του Κόλπου, οι επενδύσεις αυτές διασφαλίζουν τις εμπορικές διαδρομές, ενισχύουν την επισιτιστική ασφάλεια και εξασφαλίζουν πρόσβαση σε στρατηγικά ορυκτά, όπως ο χαλκός, το κοβάλτιο και το λίθιο, που είναι απαραίτητα για τις μπαταρίες, την ηλεκτροκίνηση και τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης.
Η Procopio επισημαίνει ότι, παρά τον κοινό στρατηγικό στόχο, κάθε χώρα ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επενδύουν δυναμικά στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και στη διύλιση και διανομή πετρελαϊκών προϊόντων, ενώ το Κατάρ κινείται πιο επιλεκτικά.
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εφαρμόζουν τη συνολικότερη στρατηγική, καθώς η πολιτική τους για τα λιμάνια, την εφοδιαστική αλυσίδα και τις υποδομές είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εξωτερική πολιτική και την πολιτική ασφάλειας. Ο έλεγχος στρατηγικών λιμανιών προσφέρει στο Άμπου Ντάμπι όχι μόνο οικονομικά οφέλη αλλά και πολιτική επιρροή κατά μήκος σημαντικών θαλάσσιων εμπορικών διαδρομών.
Αντίθετα, η Σαουδική Αραβία ακολουθεί πιο επιλεκτική στρατηγική, δίνοντας έμφαση κυρίως στον ενεργειακό τομέα και στη χρηματοδότηση αναπτυξιακών έργων, τόσο διμερώς όσο και μέσω πολυμερών οργανισμών, όπως η Ισλαμική Τράπεζα Ανάπτυξης.
Ευκαιρίες αλλά και κίνδυνοι για την Αφρική
Οι επενδύσεις των χωρών του Κόλπου πραγματοποιούνται σε μια περίοδο κατά την οποία οι χρηματοδοτικές ανάγκες της Αφρικής αυξάνονται, ενώ η δυτική αναπτυξιακή βοήθεια υποχωρεί και η Κίνα περιορίζει τη χορήγηση δανείων.
Οι εισροές κεφαλαίων μπορούν να καλύψουν σημαντικά χρηματοδοτικά κενά στις υποδομές,την ενέργεια και τις μεταφορές, ενώ, σε αντίθεση με την Κίνα, οι χώρες του Κόλπου βασίζονται περισσότερο στις άμεσες επενδύσεις παρά στα δάνεια, τα οποία συνοδεύονται συνήθως από λιγότερους πολιτικούς όρους.
Ωστόσο, η αυξανόμενη παρουσία τους προκαλεί και ανησυχίες. Το Chatham House επισημαίνει ότι οι περισσότερες επενδύσεις εξυπηρετούν τα στρατηγικά συμφέροντα των χωρών του Κόλπου, καθώς επικεντρώνονται σε λιμάνια, αλυσίδες εφοδιασμού και πρώτες ύλες.
Παράλληλα, το Brookings Institution προειδοποιεί ότι υπάρχει ο κίνδυνος η Αφρική να παραμείνει απλώς προμηθευτής πρώτων υλών, χωρίς να αναπτύξει τη δική της μεταποιητική βιομηχανία και προστιθέμενη αξία.
Ειδικοί, εκτιμούν ότι η βασική πρόκληση δεν είναι οι ίδιες οι επενδύσεις, αλλά οι νέες εξαρτήσεις που μπορεί να δημιουργηθούν μέσω των στρατηγικών υποδομών ή των εξαγωγών ακατέργαστων πρώτων υλών.
Από την πλευρά της, η Procopio υπογραμμίζει ότι η συνεργασία μεταξύ Αφρικής και χωρών του Κόλπου βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο και ότι μόνο τα επόμενα χρόνια θα φανεί εάν τα δισεκατομμύρια που επενδύονται από το Άμπου Ντάμπι, το Ριάντ και τη Ντόχα θα συμβάλουν ουσιαστικά στη βιομηχανική ανάπτυξη της αφρικανικής ηπείρου.
Όπως επισημαίνουν η Αφρικανική Τράπεζα Ανάπτυξης και το Brookings Institution, οι ξένες επενδύσεις μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό μοχλό ανάπτυξης, όμως μακροπρόθεσμα αποδίδουν μόνο όταν συμβάλλουν στη δημιουργία εγχώριας βιομηχανίας και βιώσιμης οικονομικής ανάπτυξης.