Για δεκαετίες, ο ενεργειακός σχεδιασμός βασιζόταν στην παραδοχή ότι τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούσαν εξαιρέσεις. Σήμερα, η πραγματικότητα την ανατρέπει. Οι ολοένα συχνότερες και εντονότερες περίοδοι καύσωνα, δεν αποτελούν πλέον μόνο μια περιβαλλοντική πρόκληση, αλλά 

εξελίσσονται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την ενεργειακή ασφάλεια, την οικονομία και την αξιοπιστία των κρίσιμων υποδομών. Οι θερμοκρασίες που καταγράφονται τα τελευταία χρόνια υπερβαίνουν όλο και πιο συχνά τα όρια για τα οποία σχεδιάστηκαν πριν από δεκαετίες, σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής, δίκτυα μεταφοράς, υποσταθμοί και εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου. Το αποτέλεσμα είναι μια αδιόρατη αλλά διαρκής  υποβάθμιση της απόδοσης του ενεργειακού εξοπλισμού, μεγαλύτερες ανάγκες συντήρησης, υψηλότερο λειτουργικό κόστος και αυξημένος κίνδυνος βλαβών και διακοπών ηλεκτροδότησης.

Σύμφωνα με το ΙΕΝΕ, η μεγαλύτερη αντίφαση των ακραίων θερμοκρασιών είναι ότι πλήττουν ταυτόχρονα τόσο την προσφορά όσο και τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας.

Από τη μία πλευρά, οι θερμικοί σταθμοί δυσκολεύονται να λειτουργήσουν με τη μέγιστη απόδοσή τους, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας των υγρών που χρησιμοποιούν για ψύξη, περιορίζει σημαντικά την αποτελεσματικότητα αυτών των συστημάτων. Σε αρκετές περιπτώσεις, οι διαχειριστές υποχρεώνονται να μειώσουν την ισχύ των μονάδων, ή ακόμη και να διακόψουν προσωρινά τη λειτουργία τους ώστε να τηρηθούν οι περιβαλλοντικοί περιορισμοί.

Παράλληλα, οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας συρρικνώνουν τα αποθέματα νερού στους ταμιευτήρες, μειώνοντας την παραγωγή των υδροηλεκτρικών σταθμών ακριβώς τη στιγμή που το ηλεκτρικό σύστημα χρειάζεται κάθε διαθέσιμη μεγαβατώρα.

Την ίδια στιγμή, η ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας ακολουθεί την ανιούσα. Η διαδεδομένη χρήση κλιματιστικών από νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανίες οδηγεί σε ιστορικά υψηλά τα φορτία αιχμής, επιβαρύνοντας τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής και μειώνοντας τα διαθέσιμα περιθώρια ασφαλείας του συστήματος.

Στο σημείο αυτό πρέπει να γίνει σαφές και κάτι ακόμη: Η εντύπωση ότι η αυξημένη ηλιοφάνεια οδηγεί αυτόματα σε μεγαλύτερη παραγωγή από φωτοβολταϊκά δεν επιβεβαιώνεται στην πράξη. Η υπερθέρμανση των φωτοβολταϊκών κυψελών μειώνει την ηλεκτρική τους απόδοση, με αποτέλεσμα κάθε επιπλέον βαθμός θερμοκρασίας να περιορίζει την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.

Αντίστοιχα, οι ακραίοι καύσωνες συνοδεύονται συχνά από περιόδους ασθενών ανέμων. Επιπλέον, η μικρότερη πυκνότητα του θερμού αέρα μειώνει την αεροδυναμική απόδοση των ανεμογεννητριών, περιορίζοντας την παραγωγή ακόμη και όταν οι ταχύτητες ανέμου θεωρούνται ικανοποιητικές.

Με άλλα λόγια, ούτε οι ΑΠΕ μένουν ανεπηρέαστες από τις ακραίες κλιματικές συνθήκες, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης και μεγαλύτερης ευελιξίας του ηλεκτρικού συστήματος.

Οι επιπτώσεις των υψηλών θερμοκρασιών δεν περιορίζονται στις μονάδες παραγωγής. Τα δίκτυα μεταφοράς και διανομής βρίσκονται πλέον στην πρώτη γραμμή των πιέσεων.

Οι γραμμές μεταφοράς εμφανίζουν μεγαλύτερη βύθιση λόγω θερμικής διαστολής, οι ηλεκτρικές απώλειες αυξάνονται, οι μετασχηματιστές λειτουργούν σε υψηλότερες θερμοκρασίες και ο ρυθμός γήρανσης μονωτικών υλικών, ηλεκτρονικών εξαρτημάτων και λιπαντικών επιταχύνεται σημαντικά.

Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), σχεδόν 300 περιστατικά που επηρέασαν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές καταγράφηκαν το 2023, ενώ περίπου το 85% αφορούσε ζημιές σε δίκτυα μεταφοράς και διανομής ηλεκτρικής ενέργειας.

(Επιμέλεια infographic: energia.gr)

Αυτή η εικόνα συνοδεύεται από αυξανόμενο κόστος συντήρησης, υψηλότερα ασφάλιστρα και μεγαλύτερες επενδυτικές ανάγκες για την αντικατάσταση εξοπλισμού που φθείρεται πολύ ταχύτερα από τον προβλεπόμενο κύκλο ζωής του.

Η θερμική καταπόνηση επηρεάζει πλέον και τις τεχνολογίες που θεωρούνται βασικοί πυλώνες της ενεργειακής μετάβασης.

Οι μπαταρίες ιόντων λιθίου εμφανίζουν ταχύτερη χημική γήρανση, μικρότερη διάρκεια ζωής και αυξημένο κίνδυνο θερμικής αστοχίας όταν λειτουργούν εκτός των προβλεπόμενων θερμοκρασιακών ορίων, περιορίζοντας την αξιοπιστία τους ακριβώς στις περιόδους αιχμής της ζήτησης.

Αντίστοιχα, οι υψηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν και τις εγκαταστάσεις πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η θερμική διαστολή των αγωγών, η μεγαλύτερη καταπόνηση συμπιεστών και συστημάτων ψύξης και η ταχύτερη φθορά κρίσιμου εξοπλισμού αυξάνουν τον κίνδυνο βλαβών και διαταραχών στην εφοδιαστική αλυσίδα.

Η εμπειρία των τελευταίων θερινών περιόδων στην Ελλάδα αποδεικνύει ότι οι καύσωνες συνιστούν πλέον δοκιμασία για την ευστάθεια του ηλεκτρικού συστήματος.

Οι διαχειριστές καλούνται ολοένα συχνότερα να ενεργοποιούν εφεδρικές μονάδες, να αξιοποιούν εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας ή να προχωρούν σε περικοπές παραγωγής από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προκειμένου να διατηρήσουν τη συχνότητα και την ασφάλεια λειτουργίας του συστήματος.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν τα κύματα καύσωνα πλήττουν ταυτόχρονα ολόκληρη τη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Τότε, οι δυνατότητες εισαγωγών περιορίζονται δραστικά, καθώς όλες οι γειτονικές χώρες αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα επάρκειας.

Η αντιμετώπιση της νέας πραγματικότητας δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην ανάπτυξη περισσότερων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Εξίσου σημαντική είναι η προσαρμογή των ίδιων των ενεργειακών υποδομών στις συνθήκες ενός θερμότερου πλανήτη.

Έξυπνα δίκτυα, προηγμένα συστήματα αποθήκευσης, γραμμές μεταφοράς υψηλής θερμοκρασιακής αντοχής, σύγχρονα συστήματα ψύξης, ανθεκτικότερα υλικά, φωτοβολταϊκά στις στέγες, μικροδίκτυα και προηγμένα συστήματα διαχείρισης της ζήτησης αποτελούν πλέον αναγκαίες επενδύσεις και όχι επιλογές.

Παράλληλα, οι ενεργειακές υποδομές που κατασκευάζονται σήμερα πρέπει να σχεδιάζονται για τις θερμοκρασίες που αναμένουμε να επικρατούν τις επόμενες δεκαετίες και όχι με βάση τις τεχνικές προδιαγραφές του παρελθόντος.

Οι καύσωνες δεν αποτελούν πλέον ένα εποχικό φαινόμενο. Εξελίσσονται σε μόνιμο παράγοντα κινδύνου για την ηλεκτροπαραγωγή, τα δίκτυα, τις υποδομές πετρελαίου και φυσικού αερίου, την ανταγωνιστικότητα των οικονομιών και τελικά για την ίδια την ενεργειακή ασφάλεια.

Η νέα πρόκληση δεν είναι μόνο η απανθρακοποίηση. Είναι η δημιουργία ενός ενεργειακού συστήματος που θα παραμένει αξιόπιστο, οικονομικά βιώσιμο και ανθεκτικό ακόμη και στις πιο ακραίες κλιματικές συνθήκες. Και αυτό απαιτεί η ανθεκτικότητα να αποκτήσει πλέον την ίδια βαρύτητα με την ενεργειακή μετάβαση.

 

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο