Ο Μεσαίος Διάδρομος επεκτείνεται μέσω νέων συμφωνιών μεταφορών, σιδηροδρομικών συνδέσεων και της ανάπτυξης του λιμανιού βαθέων υδάτων της Ανακλίας στη Γεωργία, ενισχύοντας τον ρόλο του ως εναλλακτικής διαδρομής μεταξύ Κεντρικής Ασίας και Ευρώπης.
Η διαδρομή έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, της σύγκρουσης με το Ιράν και της ειρηνευτικής διαδικασίας Αρμενίας–Αζερμπαϊτζάν, συμπεριλαμβανομένης της αμερικανικής πρωτοβουλίας Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP).
Οι εξελίξεις αυτές ανέδειξαν ένα σημαντικό κενό ασφαλείας. Το Αζερμπαϊτζάν έχει πιέσει για μεγαλύτερη συνεργασία ασφαλείας μεταξύ των τουρκικών κρατών μέσω του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών (OTS), υποστηρίζοντας ότι μια αμυντική διάσταση θα μπορούσε να βοηθήσει στην προστασία της διαδρομής από εξωτερικές απειλές.
Οι χώρες του Μεσαίου Διαδρόμου έχουν καταβάλει τα τελευταία χρόνια πολλές προσπάθειες για την επέκταση και την ενίσχυση του έργου.
Το Καζακστάν και η Γεωργία υπέγραψαν συμφωνία στις 20 Ιουλίου, η οποία εισάγει δοκιμαστική περίοδο για ένα σύστημα ηλεκτρονικής άδειας (e-Permit) στις διεθνείς οδικές εμπορευματικές μεταφορές μεταξύ των δύο χωρών. Πρόκειται για ένα μέτρο που αποσκοπεί στη βελτίωση των logistics κατά μήκος του Μεσαίου Διαδρόμου.
Νωρίτερα, το Καζακστάν, η Κιργιζία, το Ουζμπεκιστάν, το Αζερμπαϊτζάν και η Ουκρανία υπέγραψαν στις 15 Μαΐου στην Αστάνα, κατά τη διάρκεια της 18ης Ετήσιας Συνάντησης της Διακυβερνητικής Επιτροπής TRACECA, συμφωνία για την εισαγωγή ενός ενιαίου εγγράφου διαμετακόμισης για τον Μεσαίο Διάδρομο.
Το έγγραφο αναμένεται να απλοποιήσει τη μεταφορά φορτίων κατά μήκος της διαδρομής, επιτρέποντας στις αποστολές να κινούνται με μία ενιαία άδεια.
Οι πρόσφατες αυτές συμφωνίες ακολουθούν θετικές εξελίξεις στις μεταφορικές συνδέσεις στον Νότιο Καύκασο. Το Αζερμπαϊτζάν και η Γεωργία εγκαινίασαν το Poti–Baku Express Block Train στις 30 Ιανουαρίου, ενώ στις 3 Ιουνίου πραγματοποιήθηκε επίσημη τελετή για την έναρξη λειτουργίας του σιδηροδρόμου Μπακού–Τιφλίδα–Καρς.
Συνολικά, τα έργα αυτά στοχεύουν στη μείωση του χρόνου μεταφοράς, στη βελτίωση της αξιοπιστίας των εμπορευματικών ροών και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του Μεσαίου Διαδρόμου απέναντι στις εναλλακτικές διαδρομές μέσω Ρωσίας και Ιράν.
Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας ενίσχυσε τη σημασία της διαδρομής τα τελευταία χρόνια. Η σύγκρουση του 2026 μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν ανέδειξε ακόμη περισσότερο την ανάγκη ανάπτυξης ενός διαδρόμου που διέρχεται από τον Νότιο Καύκασο και βρίσκεται ανάμεσα στη Ρωσία και το Ιράν.
Το λιμάνι της Ανακλίας
Στη Γεωργία, η ανάπτυξη του λιμανιού της Ανακλίας εισήλθε σε νέα φάση, μετά την ανακοίνωση της γεωργιανής κυβέρνησης στις 6 Ιουλίου ότι θα αναπτύξει και θα κατέχει το λιμάνι μέσω ενός κρατικού μοντέλου «ιδιοκτήτη υποδομής» (landlord model), μετά την αποχώρηση της κοινοπραξίας υπό κινεζική ηγεσία που είχε επιλεγεί το 2024. Η υπουργός Οικονομίας και Βιώσιμης Ανάπτυξης της Γεωργίας δήλωσε ότι το λιμάνι αναμένεται να υποδεχθεί το πρώτο του πλοίο το 2029 και να διαχειρίζεται περίπου 600.000 εμπορευματοκιβώτια ετησίως.
Η σημασία της Αρμενίας και του TRIPP
Ο Μεσαίος Διάδρομος απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία λόγω των συνεχιζόμενων προσπαθειών ειρήνευσης μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν, καθώς και της αμερικανικής πρωτοβουλίας TRIPP, η οποία προβλέπει τη δημιουργία μιας ασφαλούς οδικής σύνδεσης μέσω της νότιας αρμενικής επαρχίας Σιουνίκ.
Εφόσον υλοποιηθεί, το TRIPP θα λειτουργήσει ως συμπληρωματική διαδρομή προς την παραδοσιακή πορεία του Μεσαίου Διαδρόμου μέσω Γεωργίας και των λιμανιών της Μαύρης Θάλασσας, αυξάνοντας πιθανώς τη συνδεσιμότητα μεταξύ Νοτίου Καυκάσου και Κεντρικής Ασίας.
Ωστόσο, ο διάδρομος παραμένει δομικά περιορισμένος. Ανεξάρτητα από το επίπεδο αποτελεσματικότητας που θα επιτύχουν οι συμμετέχουσες χώρες, η γεωγραφία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο.
Η πολυτροπική δομή του, που συνδυάζει σιδηρόδρομο, θαλάσσιες και οδικές συνδέσεις, ιδιαίτερα μέσω της Κασπίας Θάλασσας, καθιστά δύσκολη τη διαχείρισή του.
Οι αδυναμίες αυτές δημιουργούν και πρόσθετες προκλήσεις ασφαλείας, καθώς μια διακοπή σε οποιοδήποτε σημείο της διαδρομής μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη μεταφορά αγαθών σε ολόκληρο τον διάδρομο.
Το ζήτημα της ασφάλειας
Η σημαντικότερη και σπάνια συζητούμενη πλευρά του Μεσαίου Διαδρόμου είναι η ασφάλεια.
Η διαδρομή έχει αναμφίβολα επεκταθεί από το 2022, όμως η ανάπτυξή της έχει αυξήσει παράλληλα την έκθεσή της σε τρομοκρατικές επιθέσεις, κυβερνοεπιθέσεις και εξωτερικές στρατιωτικές απειλές.
Η επέκταση του Μεσαίου Διαδρόμου δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το πώς μπορεί να αντιδράσουν η Ρωσία και το Ιράν σε μια διαδρομή που παρακάμπτει όλο και περισσότερο τα εδάφη τους και μειώνει την επιρροή τους στην περιφερειακή συνδεσιμότητα.
Η επίθεση με ιρανικά drones εναντίον του αζερικού θύλακα του Ναχιτσεβάν στις 5 Μαρτίου, κατά την ενεργή φάση της σύγκρουσης, ανέδειξε τις ευπάθειες που αντιμετωπίζουν οι μεγάλες εμπορικές διαδρομές.
Ούτε οι ΗΠΑ, ούτε η Κίνα, ούτε οι ευρωπαϊκές χώρες φαίνεται να είναι πρόθυμες να υπερασπιστούν στρατιωτικά τον Μεσαίο Διάδρομο.
Η Τουρκία και τα υπόλοιπα τουρκικά κράτη, από το Αζερμπαϊτζάν έως τις χώρες της Κεντρικής Ασίας, θα μπορούσαν ενδεχομένως να αναδειχθούν στους παράγοντες που βρίσκονται σε καλύτερη θέση για να αναλάβουν αυτόν τον ρόλο.
Γεωγραφικά, ο Οργανισμός Τουρκικών Κρατών (OTS) συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με την επέκταση του Μεσαίου Διαδρόμου.
Μετά τη Σύνοδο Κορυφής του OTS το 2025 στο Αζερμπαϊτζάν, οι συμμετέχοντες έδωσαν μεγαλύτερη έμφαση στην επέκταση της στρατιωτικής, της ασφαλιστικής και της εμπορικής συνεργασίας.
Η αυξημένη έμφαση στη στρατιωτική συνεργασία ήταν ιδιαίτερα αξιοσημείωτη, καθώς τα ζητήματα άμυνας προηγουμένως δεν αποτελούσαν βασικό μέρος της ατζέντας του οργανισμού.
Μετά τη σύνοδο, η ηγεσία του Αζερμπαϊτζάν ανέφερε ακόμη ότι ο OTS θα πρέπει να αναπτύξει στρατιωτική διάσταση αποκλειστικά για αμυντικούς σκοπούς.
Τα εμπόδια για μια τουρκική διάσταση ασφαλείας
Η επίτευξη αυτού του επιπέδου συντονισμού μεταξύ των τουρκικών κρατών θα απαιτούσε από τον OTS να γίνει πιο συμπεριληπτικός και να συνεργαστεί με μη τουρκικούς εταίρους, όπως η Γεωργία και η Αρμενία.
Αυτό θα δημιουργούσε έναν πιο ολοκληρωμένο γεωγραφικό διάδρομο που θα εκτείνεται από τη Μαύρη Θάλασσα έως την Κεντρική Ασία.
Ωστόσο, μια τέτοια συνεργασία παραμένει δύσκολη, καθώς δεν είναι σαφές πώς θα αντιδρούσαν η Τιφλίδα και το Ερεβάν σε βαθύτερη εμπλοκή με τον οργανισμό.
Ο OTS έχει ακόμη μεγάλο δρόμο να διανύσει προκειμένου να δημιουργήσει και να αναπτύξει μια αξιόπιστη στρατιωτική συνιστώσα.
Οι χώρες της Κεντρικής Ασίας πιθανότατα παραμένουν επιφυλακτικές απέναντι σε μια τέτοια επέκταση συνεργασίας, δεδομένων των στενών δεσμών τους με τη Ρωσία και της γενικότερης καχυποψίας της Μόσχας απέναντι στην αυξανόμενη τουρκική επιρροή στις τουρκικές κοινότητες της νότιας ρωσικής περιφέρειας.
Από την άποψη της ισορροπίας ισχύος, η Ρωσία παραμένει στρατιωτικά ισχυρότερη από τα τουρκικά κράτη συνολικά.
Ο Μεσαίος Διάδρομος παραμένει ένα έργο με σημαντικές δυνατότητες.
Από τη Γεωργία έως την Κεντρική Ασία πραγματοποιούνται σημαντικά βήματα για την ενίσχυση της συνεργασίας.
Η τελική επιτυχία της διαδρομής δεν θα εξαρτηθεί μόνο από τον ψηφιακό μετασχηματισμό, τη χρηματοδότηση, τα τελωνεία, τις υποδομές και τον πολιτικό συντονισμό μεταξύ των χωρών που συμμετέχουν, αλλά και από την ανάπτυξη μιας βιώσιμης συνιστώσας ασφαλείας, ικανής να προστατεύσει τον διάδρομο από εξωτερικές απειλές.