Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) με ένα σχέδιο επιτάχυνσης του εξηλεκτρισμού της οικονομίας, επιχειρώντας να συμβιβάσει τους κλιματικούς στόχους με την ανάγκη προστασίας της ευρωπαϊκής παραγωγής. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα διαμορφώνει τη δική της, πιο συγκρατημένη θέση.
Μαζί με εννέα ακόμη κράτη-μέλη —Ιταλία, Πολωνία, Βουλγαρία, Κύπρος, Τσεχία, Εσθονία, Ουγγαρία, Ρουμανία και Σλοβακία— η Αθήνα υποστηρίζει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση, χωρίς να αμφισβητεί την ίδια την κατεύθυνση της πράσινης μετάβασης. Το ζητούμενο για την ελληνική πλευρά είναι να ληφθούν σοβαρά υπόψη οι επιπτώσεις στην ανταγωνιστικότητα της βιομηχανίας, στο ενεργειακό κόστος και στους καταναλωτές, με αίτημα για επαρκή χρόνο προσαρμογής, ουσιαστικά εργαλεία στήριξης και εγγυήσεις ότι η μετάβαση θα παραμείνει οικονομικά και κοινωνικά βιώσιμη.
Ξεχωριστή βαρύτητα δίνει η Αθήνα στη ναυτιλία, κλάδο στρατηγικής σημασίας για τη χώρα. Προειδοποιεί ότι τυχόν άνισοι όροι ανταγωνισμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να οδηγήσουν σε μετεγκατάσταση ναυτιλιακών δραστηριοτήτων εκτός ΕΕ, και γι' αυτό προκρίνει μια παγκόσμια λύση μέσω του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού αντί για αποσπασματικές περιφερειακές ρυθμίσεις. Παράλληλα, ζητά τα έσοδα από την ένταξη της ναυτιλίας στο ETS να επιστρέφουν στον κλάδο, ώστε να χρηματοδοτείται η ίδια η απανθρακοποίησή του.
Επιστρέφοντας στο ευρωπαϊκό σκέλος, η πρόταση της Κομισιόν αναλύεται σε δύο βασικούς άξονες. Ο πρώτος αφορά τον ρυθμό μείωσης των διαθέσιμων δικαιωμάτων εκπομπών στην αγορά. Μέχρι σήμερα, η λογική του ETS βασιζόταν στη σταδιακή συρρίκνωση των διαθέσιμων δικαιωμάτων, ασκώντας αυξανόμενη πίεση στις επιχειρήσεις να μειώσουν εκπομπές. Η Επιτροπή εκτιμά όμως ότι μετά το 2030 οι απαιτούμενες τεχνολογικές αλλαγές θα είναι πολύ πιο απαιτητικές και δαπανηρές, γι' αυτό προτείνει πιο ήπιο ρυθμό μείωσης: 3,7% ετησίως την περίοδο 2031-2035 και 1,7% από το 2036 έως το 2040, δίνοντας έτσι περισσότερο χρόνο προσαρμογής στη βιομηχανία.
Ο δεύτερος άξονας αφορά τα δωρεάν δικαιώματα εκπομπών, κρίσιμο ζήτημα για τη βαριά βιομηχανία. Η δωρεάν κατανομή, που έως σήμερα λειτουργούσε ως ασπίδα απέναντι στον κίνδυνο μετεγκατάστασης παραγωγής εκτός Ευρώπης, παρατείνεται πλέον έως το 2038 αντί για το 2034, ιδίως για ενεργοβόρους κλάδους όπως ο χάλυβας, το τσιμέντο, το αλουμίνιο, τα λιπάσματα και τα χημικά. Η παράταση συνοδεύεται από αυστηρότερη σύνδεση με την πρόοδο των επιχειρήσεων στην απανθρακοποίηση, μετατρέποντας το μέτρο από απλή προστασία σε κίνητρο επενδύσεων. Παράλληλα, αναπροσαρμόζονται οι δείκτες υπολογισμού των δωρεάν δικαιωμάτων, μια αλλαγή που εκτιμάται ότι θα ενισχύσει τη βιομηχανία με περίπου 6 δισ. ευρώ έως το 2030.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το άνοιγμα, σε περιορισμένη κλίμακα, στη χρήση διεθνών πιστώσεων άνθρακα (έως 2% τη διετία 2036-2040) — μια πρακτική που η ΕΕ είχε αποφύγει συστηματικά τα τελευταία χρόνια.
Στο σκέλος της χρηματοδότησης, η Επιτροπή σχεδιάζει τη δημιουργία Τράπεζας Απανθρακοποίησης της Βιομηχανίας με στόχο κεφάλαια ύψους 100 δισ. ευρώ. Επιπλέον, τα κράτη-μέλη θα υποχρεούνται να διοχετεύουν τουλάχιστον το μισό των εσόδων τους από τις δημοπρασίες δικαιωμάτων σε δράσεις απανθρακοποίησης — ποσό που αναμένεται να ξεπεράσει τα 100 δισ. ευρώ έως το 2030.
Παράλληλα, στο σκέλος του εξηλεκτρισμού, η Επιτροπή θέτει στόχο το ηλεκτρικό ρεύμα να καλύπτει το 46% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας έως το 2040, από 23% σήμερα, προτείνοντας μειώσεις σε τέλη δικτύου και φόρους για να γίνει το ρεύμα πιο ανταγωνιστικό απέναντι στο φυσικό αέριο.