Οι ΗΠΑ και το Ιράν επιστρέφουν στον πόλεμο. Αυτό δεν συμβαίνει επειδή κάποια από τις δύο χώρες έχει παρερμηνεύσει τους όρους του Μνημονίου Κατανόησης που υπέγραψαν για να τερματίσουν την πρώτη φάση της σύγκρουσης. Το Μνημόνιο ήταν ασαφές και επιρρεπές σε παρερμηνείες, αλλά το κύριο ελάττωμά του ήταν ότι βασιζόταν στη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων κατά τη στιγμή της υπογραφής του - μια ισορροπία που η Ουάσιγκτον ήταν αποφασισμένη να αλλάξει και η Τεχεράνη να προστατεύσει

Οι ΗΠΑ ξεκίνησαν τον πόλεμο τον Φεβρουάριο με στόχο την ανατροπή της Ισλαμικής Δημοκρατίας ή, αν δεν το πετύχαιναν αυτό, να την αναγκάσουν να αποδεχτεί την αμερικανική απαίτηση για περιορισμό του πυρηνικού της προγράμματος και του περιφερειακού της ρόλου. Αντ' αυτού, ο πόλεμος χάρισε στο Ιράν μια στρατηγική νίκη: τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ - μια αναποδιά που ανάγκασε τις ΗΠΑ να συμφωνήσουν στο Μνημόνιο Κατανόησης.

Οι ηγέτες του Ιράν υποψιάζονταν ότι το Μνημόνιο ήταν μια προσωρινή υποχώρηση των ΗΠΑ, με σκοπό την ανακούφιση της πίεσης στην παγκόσμια οικονομία και την προετοιμασία για έναν ακόμη γύρο πολέμου. Ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Τζ. Ντ. Βανς, μάλιστα, υπαινίχθηκε δημόσια ότι στον Πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ άρεσε η συμφωνία επειδή θα έδινε στην Αμερική χρόνο να αναπληρώσει τα φθίνοντα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου της.

Ο Ιρανοί είδαν πολλά στοιχεία που να υποστηρίζουν τις υποψίες τους. Δεν υπήρξε ξεπάγωμα ιρανικών περιουσιακών στοιχείων. Μια συμφωνία που επιτεύχθηκε με τη μεσολάβηση των ΗΠΑ μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου αγνόησε τα αιτήματα του Ιράν για κατάπαυση του πυρός εκεί. Και άλλες αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις άρχισαν να φτάνουν στην περιοχή του Κόλπου. Και, επιπλέον, η Ουάσινγκτον ενθάρρυνε τα εμπορικά πλοία να αγνοήσουν τις οδηγίες της Τεχεράνης να συντονιστούν με τις αρχές της και να πλοηγηθούν μέσω ιρανικών καναλιών καθώς διέσχιζαν τα Στενά του Ορμούζ. Αντί γι’ αυτό, ορισμένα πλοία στη συνέχεια διήλθαν από κανάλια κοντά στις ακτές του Ομάν. Η Ουάσινγκτον ανέμενε ότι αυτό θα αποδυνάμωνε τον ισχυρισμό του Ιράν για τον έλεγχο του Ορμούζ και την ικανότητά του να τον επιβάλει.

Καθένα από αυτά από μόνο του μπορεί να μην αποτελούσε σημαντική παραβίαση του Μνημονίου Κατανόησης, αλλά αθροιστικά αντιπροσώπευαν μια συντονισμένη προσπάθεια να διαβρωθεί η επιρροή που είχε αποκτήσει το Ιράν κατά τη διάρκεια του πολέμου και η οποία αντικατοπτριζόταν στη συμφωνία κατάπαυσης του πυρός.

Οι σημερινοί ηγέτες του Ιράν πιστεύουν ότι οποιαδήποτε επίδειξη αυτοσυγκράτησης θα προκαλέσει μόνο περαιτέρω αμερικανική πίεση. Για να αποτρέψουν τις ΗΠΑ και να τις αναγκάσουν να διαπραγματευτούν σοβαρά για τον τερματισμό του πολέμου και μια ευρύτερη πυρηνική συμφωνία που θα έδινε στην Τεχεράνη την ασφάλεια και την οικονομική ανακούφιση που τόσο πολύ επιθυμεί, πιστεύουν ότι το Ιράν πρέπει να είναι επιθετικό και να κλιμακώσει τη σύγκρουση πέρα ​​από αυτό που οι ΗΠΑ είναι διατεθειμένες να ανεχθούν.

Το μόνο σημείο άσκησης πίεσης που το Ιράν δεν είναι διατεθειμένο να αποχωριστεί είναι η αξίωσή του στα Στενά του Ορμούζ και η ικανότητά του να ελέγχει την πρόσβαση σε αυτά. Η απώλεια της κυριαρχίας στα Στενά θα άφηνε το Ιράν χωρίς κανένα μέσο πίεσης σε μελλοντικές διαπραγματεύσεις. Οι ηγέτες του Ιράν έχουν αποφασίσει ότι η διατήρηση του ελέγχου των Στενών είναι απαραίτητη για την εξασφάλιση μελλοντικών νικών στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και τη διασφάλιση ότι οι ΗΠΑ θα εφαρμόσουν τη συμφωνία αντί να αποχωρήσουν από αυτήν.

Η μαζική προσέλευση του κόσμου, την περασμένη εβδομάδα, στην κηδεία του δολοφονημένου ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ έπαιξε επίσης σημαντικό ρόλο στο να πειστούν οι ηγέτες του Ιράν ότι ο πληθυσμός θα υποστήριζε μια σκληρή στάση αναφορικά με τα Στενά, τα οποία έχουν αναδειχθεί σε μια δημοφιλή εθνικιστική υπόθεση. Σε αυτό το πλαίσιο, το Ιράν αποφάσισε να ματαιώσει τα σχέδια των ΗΠΑ να ανοίξουν τα Στενά επιτιθέμενο σε δύο δεξαμενόπλοια που έπλεαν κοντά στις ακτές του Ομάν. Αυτή η επίδειξη δύναμης προκάλεσε μια σκόπιμα μαζική αντίδραση των ΗΠΑ: μια εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών για την καταστροφή των συστοιχιών μη επανδρωμένων αεροσκαφών και πυραύλων του Ιράν κατά μήκος των ακτών του Κόλπου και των στρατιωτικών και πολιτικών υποδομών σε όλη τη χώρα, με στόχο να αυξηθεί το κόστος της αντίστασης.

Ωστόσο, το Ιράν περίμενε πόλεμο. Μπορεί αυτός να ξανάρχισε νωρίτερα από το αναμενόμενο, αλλά η Τεχεράνη βλέπει πλεονέκτημα σε αυτό: εάν ο πόλεμος είναι αναπόφευκτος, το Ιράν είναι σε καλύτερη θέση να τον διεξαγάγει πριν οι ΗΠΑ προλάβουν να ανασυνταχθούν πλήρως και η παγκόσμια οικονομία προλάβει να ανακάμψει από τους κραδασμούς στην ενέργεια και την αλυσίδα εφοδιασμού.

Επομένως, το Ιράν θα επιδιώξει να απορροφήσει την αμερικανική στρατιωτική πίεση και να εντείνει τις επιθέσεις του σε αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους και σε ενεργειακές και πολιτικές υποδομές σε όλο τον Κόλπο. Στόχος του είναι να σηματοδοτήσει ότι ο πόλεμος δεν θα παραμείνει στο επίπεδο που επιλέγει η Ουάσιγκτον. Εν τω μεταξύ, η Τεχεράνη θα αποδεχτεί τις αναπόφευκτες οικονομικές δυσκολίες που θα συνεπάγεται ένας ακόμη ναυτικός αποκλεισμός των ΗΠΑ, πιστεύοντας ότι η δική της πίεση στην παγκόσμια οικονομία κλείνοντας το Στενό του Ορμούζ - και ενδεχομένως το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και την Ερυθρά Θάλασσα - θα αναγκάσει τον Τραμπ να υποχωρήσει πρώτος.

Οι ηγέτες του Ιράν μπορεί να υπερεκτιμούν την ικανότητά τους να ακολουθήσουν αυτή τη στρατηγική, αλλά πιστεύουν ότι η προθυμία τους να κλιμακώσουν εξυπηρέτησε καλά τη χώρα στην πρώτη φάση της σύγκρουσης και ότι ο πόλεμος μπορεί να είναι ο μόνος τρόπος για να πείσουν τον Τραμπ να πάρει στα σοβαρά τη διπλωματία.

Το ιρανικό καθεστώς εμπλέκεται σε μια υπαρξιακή μάχη. Στοιχηματίζει ότι η προθυμία του να υπομείνει μεγαλύτερο πόνο τού δίνει ένα πλεονέκτημα, το οποίο θα τού φανεί χρήσιμο σε ένα μελλοντικό τραπέζι διαπραγματεύσεων.

*Ο αρθρογράφος είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Johns Hopkins και συγγραφέας του βιβλίου «Η Μεγάλη Στρατηγική του Ιράν». Το άρθρο αυτό δημοσιεύθηκε στους Financial Times στις 17 Ιουλίου 2026.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο