πρόγραμμα SAFE, με τον Ερντογάν να εξαπολύει δριμεία κριτική στις Βρυξέλλες και να απαιτεί την άμεση συμμετοχή της χώρας του, χρησιμοποιώντας την ίδια την ιδιότητα της Τουρκίας ως πυλώνα της νατοϊκής ασφάλειας.
Η Τουρκία, ωστόσο, δεν περιορίστηκε στη γνωστή της ρητορική. Η διπλωματική της μηχανή κινήθηκε μεθοδικά στο παρασκήνιο, αποσπώντας μια εξαιρετικά σημαντική διμερή αμυντική συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο. Κατά τη διάρκεια της συνάντησής του με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ, ο Ερντογάν φρόντισε να στείλει ένα σαφές μήνυμα προς πάσα κατεύθυνση, δηλώνοντας δημόσια πως οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ που βρίσκονται εκτός ΕΕ πρέπει να συμπεριλαμβάνονται στις αμυντικές πρωτοβουλίες του μπλοκ. Πρακτικά, η συμφωνία Λονδίνου-Άγκυρας ανοίγει διάπλατα τον δρόμο για τη στενή συνεργασία των αμυντικών τους βιομηχανιών και, κυρίως, για την πολυπόθητη πώληση των μαχητικών Eurofighter, παρακάμπτοντας τις όποιες ευρωπαϊκές ενστάσεις ή τις αποφάσεις για το πρόγραμμα SAFE.
Απέναντι σε αυτό το σκηνικό, η Αθήνα σπεύδει να οχυρώσει τις θέσεις της. Ανώτατες διπλωματικές πηγές κατέστησαν σαφές ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει να μπλοκάρει τη συμμετοχή της Τουρκίας στο SAFE όσο υφίσταται η απειλή του casus belli. Ωστόσο, η σκληρή πραγματικότητα δείχνει ότι η Άγκυρα έχει ήδη βρει τον τρόπο να εισχωρήσει στην ευρωπαϊκή αμυντική αρχιτεκτονική. Δεν το επιτυγχάνει μόνο μέσω της βρετανικής οδού, αλλά και μέσα από το ίδιο το ΝΑΤΟ. Στο πλαίσιο του Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας της Συμμαχίας, η Τουρκία υπέγραψε συμφωνίες για τη συνανάπτυξη στρατηγικών δυνατοτήτων σε τομείς-κλειδιά: από τα ολοκληρωμένα συστήματα αεράμυνας και τις διαστημικές τεχνολογίες, μέχρι τις κρίσιμες πρώτες ύλες και τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Οι τουρκικοί κολοσσοί ASELSAN, Roketsan, STM και TÜBİTAK προορίζονται, σύμφωνα με τον επικεφαλής της Γραμματείας Αμυντικών Βιομηχανιών Χαλούκ Γκιοργκούν, να αποτελέσουν τη ραχοκοκαλιά της αποτρεπτικής αρχιτεκτονικής της Συμμαχίας τα επόμενα χρόνια. Η Άγκυρα δεν διστάζει να παρουσιάζει «ώριμες λύσεις» που δοκιμάζονται ήδη στο πεδίο της μάχης, υπενθυμίζοντας τη δράση των Bayraktar TB2 στην Ουκρανία, τη συνεργασία με την Ισπανία για το εκπαιδευτικό HURJET, αλλά και την ενίσχυση των οπλικών συστημάτων της Πολωνίας, της Ρουμανίας και της Ουγγαρίας. Ακόμη και η Γαλλία φαίνεται να κάμπτει τις πολυετείς πολιτικές της αντιρρήσεις, με τον Εμμανυέλ Μακρόν να εμφανίζεται ανοιχτός σε τεχνικές συνομιλίες για τη συμπαραγωγή της νέας γενιάς του αντιαεροπορικού συστήματος SAMP/T, το οποίο η Τουρκία επιθυμεί να εντάξει στον δικό της, υπό διαμόρφωση, «Ατσάλινο Θόλο».
Το πραγματικό γεωπολιτικό θρίλερ, ωστόσο, εξελίσσεται γύρω από τα μαχητικά πέμπτης γενιάς F-35 και τη λεπτή ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι πρόσφατες πληροφορίες που είδαν το φως της δημοσιότητας, σύμφωνα με τις οποίες η Τουρκία φέρεται να πούλησε ή να βρίσκεται κοντά στην πώληση του ρωσικού συστήματος S-400 σε χώρα του Κόλπου, δείχνουν ότι η Άγκυρα επιχειρεί μια θεαματική ντρίμπλα για να απαλλαγεί από το καθεστώς των αμερικανικών κυρώσεων CAATSA. Αν και αυτό δεν εγγυάται την αυτόματη επιστροφή της στο πρόγραμμα των F-35, η έγκριση από το Κογκρέσο της πώλησης κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN αποδεικνύει ότι οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν την πλήρη ρήξη με έναν τόσο κρίσιμο σύμμαχο.
Αυτή η προοπτική έχει προκαλέσει βαθύτατη νευρικότητα στο Τελ Αβίβ. Σύμφωνα με αποκαλυπτικό δημοσίευμα της Jerusalem Post, Ισραηλινοί αξιωματούχοι Άμυνας εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες ότι η Τουρκία θα καταφέρει τελικά να παρακάμψει τους αυστηρούς όρους που συνήθως θέτει η Ουάσιγκτον για την πώληση των F-35 – όρους που στο παρελθόν οδήγησαν στο «πάγωμα» των αντίστοιχων εξοπλιστικών προγραμμάτων των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Σαουδικής Αραβίας. Ο Μπενζαμίν Νετανιάχου έχει ήδη τοποθετηθεί δημόσια κατά της πώλησης F-35 στην Άγκυρα, προειδοποιώντας για μια επικίνδυνη ανατροπή των ισορροπιών στην περιοχή.
Οι αναλυτές περιγράφουν ένα διπλό «εφιαλτικό σενάριο» για την ασφάλεια του Ισραήλ. Από τη μία πλευρά, η stealth τεχνολογία του F-35 θα επέτρεπε θεωρητικά στην Τουρκία να εξαπολύσει ένα πλήγμα εναντίον στρατηγικών ισραηλινών στόχων χωρίς καμία προειδοποίηση και χωρίς δυνατότητα άμεσης αμυντικής αντίδρασης. Από την άλλη, υπάρχει ο διάχυτος φόβος ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ταυτόχρονα τα F-35 και τα δεδομένα από τη χρήση των ρωσικών συστημάτων αεράμυνας, ή ακόμα και να παράσχει στη Συρία και το Ιράν τη δυνατότητα συλλογής ευαίσθητων δεδομένων για το αεροσκάφος. Μια τέτοια εξέλιξη θα υπονόμευε θανάσιμα την ικανότητα της ισραηλινής αεροπορίας να πραγματοποιεί προληπτικά πλήγματα εναντίον περιφερειακών απειλών, όπως τα πυρηνικά προγράμματα ή οι βαλλιστικοί πύραυλοι.
Προκειμένου να διασφαλίσει το Ποιοτικό Στρατιωτικό του Πλεονέκτημα (QME), το Ισραήλ πιέζει πλέον την Ουάσιγκτον να επιτρέψει τη συμμετοχή του στο πρόγραμμα του μαχητικού έκτης γενιάς F-47, το οποίο αναμένεται να είναι επιχειρησιακό γύρω στο 2030, καθώς οι ΗΠΑ μέχρι σήμερα δεν του έχουν επιτρέψει την πρόσβαση ούτε στο F-22.
Στην Αθήνα, η ανάγνωση αυτών των καταιγιστικών εξελίξεων γίνεται με ψυχραιμία και ρεαλισμό. Ανώτατες διπλωματικές πηγές επισημαίνουν με νόημα ότι ούτε η Ελλάδα ούτε το Ισραήλ μπορούν να καθορίσουν ή να επιβάλουν τις εξοπλιστικές προμήθειες μιας τρίτης χώρας. Εκτιμούν, ωστόσο, ότι η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 παραμένει μια εξαιρετικά σύνθετη γραφειοκρατική και πολιτική διαδικασία, η οποία απαιτεί επίσημη πιστοποίηση προς το Κογκρέσο ότι η χώρα δεν διαθέτει πλέον καμία ρωσική τεχνολογία και ότι υπάρχουν αυστηρές δικλείδες ασφαλείας πως αυτά τα όπλα δεν θα χρησιμοποιηθούν ποτέ εναντίον νατοϊκού συμμάχου.
Ακόμη και στην περίπτωση που η Άγκυρα καταφέρει τελικά να αποκτήσει τα F-35, η ελληνική διπλωματία θεωρεί ότι η Αθήνα θα συνεχίσει να διατηρεί το συγκριτικό πλεονέκτημα. Οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις, όπως τονίζουν διπλωματικοί κύκλοι, έχουν πλέον αποκτήσει σταθερό, θεσμικό χαρακτήρα που υπερβαίνει τα πρόσωπα και τις συγκυρίες. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, οι συνεχιζόμενες επαφές για την επίσημη επίσκεψη του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών, Μάρκο Ρούμπιο, στην Αθήνα έρχονται να επιβεβαιώσουν τη στρατηγική αυτή σχέση, στέλνοντας ένα σαφές μήνυμα ότι η Ελλάδα παραμένει ο πλέον αξιόπιστος εταίρος των ΗΠΑ στην περιοχή, ανεξάρτητα από τα ανατολίτικα παζάρια της Άγκυρας.