Το χρονικό μιας προαναγγελθείσας γεωπολιτικής ασφυξίας εκτυλίσσεται ξανά στα στενά νερά του Ορμούζ, εκεί όπου η διεθνής διπλωματία μοιάζει καταδικασμένη να μετρά την αντοχή των υλικών της. Μόλις έντεκα ημέρες από την υπογραφή μιας εύθραυστης ανακωχής, η Ουάσιγκτον και η Τεχεράνη επιστρέφουν στο προσφιλές τους πεδίο: ένα νευρικό, γεωπολιτικό «μπρα ντε φερ» πάνω από το πιο κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα του πλανήτη

Η προσωρινή παύσις των εκατέρωθεν πληγμάτων αποδεικνύεται μια  απλή ανάσα, καθώς η ρητορική του Ντόναλντ Τραμπ για την «ολοκλήρωση της δουλειάς» συναντά την εμμονική στρατηγική της ιρανικής ηγεσίας.

Το πραγματικό διακύβευμα, ωστόσο, δεν εντοπίζεται στις εμπρηστικές δηλώσεις, αλλά στην λεπτή γραμμή που χωρίζει την νομική ερμηνεία από την στρατιωτική επιβολή. Η βαθιά αυτή σύγκρουσις αφορά το ποιος ορίζει την αρχιτεκτονική της ασφάλειας στο Ορμούζ, με το Ιράν να εργαλειοποιεί το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ως προπέτασμα καπνού. Ενώ ο ΟΗΕ και ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός (IMO) υπερασπίζονται το καθεστώς της ελεύθερης «Διέλευσης» (Transit Passage), η Τεχεράνη –έχοντας υπογράψει αλλά μη επικυρώσει τη Σύμβαση– αντιπροτείνει το σαφώς πιο αυστηρό πλαίσιο της «Αβλαβούς Διέλευσης» (Innocent Passage) για τα χωρικά της ύδατα. Η διάκρισις δεν είναι ακαδημαϊκή. Δίνει στο Ιράν το πρόσχημα να αναστέλλει την ναυσιπλοΐα, να διενεργεί ελέγχους και να εγκλωβίζει την διεθνή ναυτιλία σε έναν και μόνο εγκεκριμένο θαλάσσιο διάδρομο κατά μήκος των ακτών του, υπό την επιτήρηση των Φρουρών της Επαναστάσεως (IRGC).

Η πρόσφατη κινητικότητα στο Ομάν αποκαλύπτει τις προθέσεις της Τεχεράνης να θεσμοθετήσει αυτόν τον έλεγχο, επιχειρώντας να επιβάλει έμμεσα τέλη διελεύσεως. Η Μουσκάτ, ωστόσο, αντιλαμβανόμενη τον κίνδυνο μιας ολοκληρωτικής ρήξεως με την Δύση και κυρίως τις ΗΠΑ, επιχειρεί έναν λεπτό ελιγμό. Σε συντονισμό με τον ΟΗΕ, προτείνει την δημιουργία ενός «προσωρινού θαλάσσιου διαδρόμου» στα δικά της, νότια ύδατα, ξεκαθαρίζοντας ότι δεν προβλέπονται διόδια. Η αντίδρασις της Τεχεράνης ήταν άμεση και οξύτατη. Ο Ιρανός Υπουργός Εξωτερικών, Αμπάς Αραγτσί, προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε αλλαγή στην συμφωνημένη διαδρομή θα θεωρηθεί αιτία κλιμακώσεως. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές που επικαλούνται οι New York Times, η πλέον πρόσφατη πρότασις του Ομάν προς τις ΗΠΑ βασίζεται στο μοντέλο των Στενών της Μαλάκκας, όπου ένα ιδιωτικό ίδρυμα διαχειρίζεται εθελοντικές εισφορές για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας. Για το Ιράν, όμως, το ζητούμενο δεν είναι η ασφάλεια, αλλά το μονοπώλιο της ισχύος.

Σύμφωνα με αναλύσεις διεθνών δεξαμενών σκέψεως, όπως το International Crisis Group, η επόμενη ημέρα της κρίσεως συμπυκνώνεται σε τρία συγκεκριμένα σενάρια:

Πρώτον, το καθεστώς «Κοινής Διαχείρισης». Η διπλωματία αποδίδει καρπούς και το Ιράν εξαργυρώνει τη στρατιωτική πίεση των προηγούμενων μηνών. Η ναυσιπλοΐα περνά σε μια μεικτή αρχή Ιράν-Ομάν, με την Τεχεράνη να αναγνωρίζεται ως «ρυθμιστής» της ασφάλειας. Το αγκάθι παραμένει η ιρανική επιμονή για επιβολή τελών, κάτι που   η Ουάσιγκτων απορρίπτει, απειλώντας  με νέες, εξοντωτικές κυρώσεις.

Δεύτερον, η κατάρρευσις και ο «Γκρίζος Πόλεμος». Σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών στην Ντόχα, το Ιράν θα επιλέξει τον πόλεμο χαμηλής εντάσεως (gray-zone warfare). Αποφεύγοντας ένα ολοκληρωτικό κλείσιμο που θα προκαλούσε διεθνή στρατιωτική απάντηση, επιστρατεύει επιλεκτικές καθυστερήσεις, παρενοχλήσεις και επιθέσεις με drones. Το πέρασμα καθίσταται επιχειρησιακά ασύμφορο, τα ασφάλιστρα των πλοίων εκτοξεύονται και το πετρέλαιο Brent ξεπερνά ξανά τα 100 δολλάρια. Και το τρίτο είναι η  μόνιμη στρατιωτική συνοδεία. Εάν η Τεχεράνη προχωρήσει σε νέες κατασχέσεις, οι ΗΠΑ  θα ενεργοποιήσουν  πλήρως την επιχείρηση Project Freedom. Τα Στενά μετατρέπονται σε μια διεθνώς ελεγχόμενη στρατιωτική ζώνη, όπου τα δεξαμενόπλοια κινούνται αποκλειστικά υπό την συνοδεία δυτικών πολεμικών πλοίων – μια διαρκής πυριτιδαποθήκη έτοιμη να εκραγεί από ένα ναυτικό ατύχημα.

Σε κάθε περίπτωση, η παρατεταμένη αυτή ανασφάλεια υποχρεώνει ήδη τις μοναρχίες του Κόλπου να επανασχεδιάσουν τον ενεργειακό τους χάρτη. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα επιταχύνουν την χρήση χερσαίων αγωγών προς την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Ομάν, παρακάμπτοντας το Ορμούζ. Μακροπρόθεσμα, η στρατηγική αυτή επιλογή ενδέχεται να απομειώσει την γεωπολιτική αξία των Στενών, στερώντας από το Ιράν το ισχυρότερο διαπραγματευτικό του χαρτί. Μέχρι τότε, όμως, το Ορμούζ θα παραμένει η πιο εύφλεκτη σκακιέρα του διεθνούς εμπορίου.

(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο