Η μάχη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες εξελίσσεται στον νέο μεγάλο γεωοικονομικό ανταγωνισμό μεταξύ Δύσης και Κίνας, με την Ευρώπη να επιχειρεί να καλύψει το χαμένο έδαφος έπειτα από δύο δεκαετίες αποβιομηχάνισης και περιορισμένων επενδύσεων στη μεταλλουργία

Η παραγωγή ηλεκτρικών αυτοκινήτων, οι ημιαγωγοί, η αμυντική βιομηχανία, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η τεχνητή νοημοσύνη εξαρτώνται πλέον από μια σειρά κρίσιμων μετάλλων, την αλυσίδα αξίας των οποίων ελέγχει σε μεγάλο βαθμό το Πεκίνο.

Οι αριθμοί είναι αποκαλυπτικοί. Έτσι, με βάση δημοσιευμένα στοιχεία, η Κίνα ελέγχει περίπου το 90% της παγκόσμιας επεξεργασίας των σπάνιων γαιών, πάνω από το 70% της παραγωγής και επεξεργασίας φυσικού γραφίτη, περίπου το 60%-70% της διύλισης λιθίου και κοβαλτίου, ενώ διατηρεί σχεδόν μονοπωλιακή θέση στην παραγωγή γαλλίου και γερμανίου, δύο μετάλλων στρατηγικής σημασίας για τους ημιαγωγούς, τις τηλεπικοινωνίες, τα φωτοβολταϊκά και τα αμυντικά ηλεκτρονικά. Η δε Ευρωπαϊκή Ένωση εξαρτάται για πολλές κρίσιμες πρώτες ύλες σε ποσοστά που υπερβαίνουν το 90% από εισαγωγές, κυρίως από την Κίνα ή από χώρες όπου κινεζικές επιχειρήσεις ελέγχουν την παραγωγή ή την επεξεργασία.

Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη από το 2023 το Πεκίνο επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές γαλλίου και γερμανίου, υπενθυμίζοντας ότι οι κρίσιμες πρώτες ύλες μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης, όπως ακριβώς συνέβη και στις τελευταίες γεωπολιτικές κρίσεις σε Ουκρανία και Περσικό Κόλπο με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Ουσιαστικά με τον πλέον κυνικό τρόπο οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις κατανόησαν το αυτονόητο ότι δηλαδή η απομείωση τηςς βιομηχανικής και παραγωγικής βάσης αλλά και η εξάρτηση από έναν μόνο προμηθευτή συνιστά πλέον ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας.

Αυτή ακριβώς η διαπίστωση κυριάρχησε στη Γενική Συνέλευση της European Metals, που πραγματοποιήθηκε την Πέμπτη 1 Ιουλίου, στις εγκαταστάσεις της METLEN στην Αθήνα. Η συζήτηση δεν περιορίστηκε στη μεταλλουργία, αλλά αφορούσε συνολικά το παραγωγικό μοντέλο της Ευρώπης και την ικανότητά της να παραμείνει ανταγωνιστική απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και κυρίως στην Κίνα.

Ο απερχόμενος πρόεδρος της European Metals και επικεφαλής της METLEN, Ευάγγελος Μυτιληναίος, περιέγραψε με εύγλωττο τρόπο τη θεαματική αλλαγή που έχει συντελεστεί στις Βρυξέλλες μετά και την έντονη ενεργοποίηση της European Metals. Όπως, χαρακτηριστικά, αποκάλυψε, πριν από περίπου μία δεκαετία η ευρωπαϊκή μεταλλουργία αντιμετωπιζόταν ως κλάδος χωρίς μέλλον. «Ρώτησα αν ουσιαστικά μας λέτε να πάρουμε τα εργοστάσια και να φύγουμε. Η απάντηση ήταν "ακριβώς αυτό". Δεν είστε το μέλλον της Ευρώπης», ανέφερε χαρακτηριστικά.

Η συγκεκριμένη αναφορά συμπυκνώνει ίσως το μεγαλύτερο στρατηγικό λάθος της Ευρώπης. Στο όνομα της πράσινης μετάβασης και της παγκοσμιοποίησης, η Ένωση άφησε σταδιακά να αποδυναμωθεί η βιομηχανική της βάση, μεταφέροντας μεγάλο μέρος της παραγωγής στην Ασία. Το αποτέλεσμα ήταν η απώλεια τεχνογνωσίας, επενδύσεων και βιομηχανικής ισχύος, ενώ την ίδια περίοδο η Κίνα υλοποιούσε μια μακροπρόθεσμη στρατηγική κάθετης ολοκλήρωσης, ελέγχοντας όχι μόνο τα ορυχεία αλλά κυρίως τα στάδια επεξεργασίας, διύλισης και παραγωγής υλικών υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Αφύπνιση της ΕΕ

Ωστόσο και με τη δράση της European Metals, αλλά και άλλων φορέων. η αλλαγή πολιτικής στις Βρυξέλλες είναι πλέον εμφανής. Η υιοθέτηση του Critical Raw Materials Act, του Metals Action Plan, της Clean Industrial Deal και του Industrial Accelerator Act σηματοδοτεί την επιστροφή της βιομηχανικής πολιτικής στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών προτεραιοτήτων. Ωστόσο, όπως επισήμανε ο Ευάγγελος Μυτιληναίος, η νομοθεσία από μόνη της δεν αρκεί.

Το υψηλό ενεργειακό κόστος εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο ανασταλτικό παράγοντα για νέες επενδύσεις.  Άλλωστε, η μεταλλουργία, που αποτελεί αναγκαίο “βατήρα” της βιομηχανίας κι εν γένει της  παραγωγής, είναι από τους πλέον ενεργοβόρους κλάδους της οικονομίας. Έτσι, η διαφορά στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ Ευρώπης, ΗΠΑ και Ασίας μεταφράζεται άμεσα σε απώλεια ανταγωνιστικότητας. «Οι επιχειρήσεις επενδύουν εκεί όπου υπάρχει προβλεψιμότητα και ανταγωνιστικό κόστος, όχι εκεί όπου κυριαρχεί η αβεβαιότητα», υπογράμμισε ο επικεφαλής της METLEN, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά η παραγωγή, η καινοτομία και οι θέσεις εργασίας θα συνεχίσουν να εγκαταλείπουν την Ευρώπη.

Το Γάλλιο

Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η επένδυση της METLEN στην παραγωγή γαλλίου, ενός μετάλλου που η Ευρώπη έχει χαρακτηρίσει κρίσιμη πρώτη ύλη. Η ειρωνεία, όπως σημείωσε ο ίδιος, είναι ότι σήμερα η μεγαλύτερη ζήτηση προέρχεται από την Ιαπωνία, τις Ηνωμένες Πολιτείες και τη Νότια Κορέα και όχι από την ίδια την Ευρώπη, γεγονός που αποτυπώνει την υστέρηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας υψηλής τεχνολογίας.

Διαρροή σκραπ

Ένα ακόμη πρόβλημα που ανέδειξε η συνέλευση αφορά την κυκλική οικονομία. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να εξάγει μεγάλες ποσότητες σκραπ αλουμινίου και χαλκού προς τρίτες χώρες, κυρίως στην Ασία, χάνοντας πολύτιμες πρώτες ύλες αλλά και την προστιθέμενη αξία που δημιουργείται από την επεξεργασία τους. Πρόκειται για μια αντίφαση που, σύμφωνα με τη νέα πρόεδρο της European Metals, Inge Hofkens, θα πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσω του νέου Circular Economy Act, ώστε μεγαλύτερο μέρος της ανακύκλωσης και της μεταλλουργικής επεξεργασίας να πραγματοποιείται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Στο φόντο αυτό, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εμφανίζεται αποφασισμένη να επιταχύνει τις εξελίξεις, προαναγγέλλοντας νέες παρεμβάσεις για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, την επιτάχυνση των αδειοδοτήσεων και την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής κρίσιμων πρώτων υλών. Ωστόσο, όπως προκύπτει από τις τοποθετήσεις στη Γενική Συνέλευση της European Metals, το μεγάλο στοίχημα δεν είναι πλέον η αναγνώριση του προβλήματος. Είναι η ταχύτητα με την οποία η Ευρώπη θα μπορέσει να ανακτήσει μέρος της παραγωγικής ισχύος που απώλεσε, πριν οι εξαρτήσεις από τις κρίσιμες πρώτες ύλες εξελιχθούν στη νέα μεγάλη αχίλλειο πτέρνα της ευρωπαϊκής οικονομίας.

Ελπίδες

Πάντως σε μια κρίσιμη συγκυρία πέρα από το γάλλιο και στο χαλκό η Ελλάδα έρχεται να παίξει σημαντικό ρόλο με την επένδυση παραγωγης χαλκού-χρυσού της Ελληνικός Χρυσός  στις Σκουριές, που φέρνει σημαντική  ενίσχυση της εθνικής οικονομίας, των εξαγωγών, της βιομηχανικής παραγωγής και της αξιοποίησης κρίσιμων πρώτων υλών που είναι απαραίτητες για την ενεργειακή και την ψηφιακή μετάβαση της Ευρώπης.

(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο