Τέλος εποχής για την έκτακτη ευρωπαϊκή στήριξη: τα τέσσερα αγκάθια

Σε μία νέα φάση πιο απαιτητικών αναγκών και ταυτόχρονα λιγότερο προστατευμένη από έκτακτους ευρωπαϊκούς πόρους εισέρχεται η ελληνική οικονομία. Η εποχή που άνοιξε μετά την πανδημία, με το Ταμείο Ανάκαμψης να λειτουργεί ως βασικός μοχλός επενδύσεων, μεταρρυθμίσεων και δημόσιων παρεμβάσεων, πλησιάζει στο τέλος της. Παράλληλα, οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες τίθενται πλέον σε πλήρη εφαρμογή, οι αμυντικές δαπάνες αποκτούν μόνιμο χαρακτήρα και η συζήτηση για τον νέο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό 2028-2034 ξεκινά σε ένα περιβάλλον πολύ μεγαλύτερων αναγκών. Το βασικό ερώτημα που προκύπτει είναι ,αν η Ελλάδα από εδώ και πέρα  θα μπορεί να χρηματοδοτεί σταθερά τις αναγκαίες παρεμβάσεις χωρίς να θέτει σε κίνδυνο τη δημοσιονομική της αξιοπιστία. Και αυτό διότι  η ελληνική οικονομία περνά από μια περίοδο έκτακτης ευρωπαϊκής στήριξης σε μια  νέα περίοδο δύσκολης και αυστηρής επιλογής προτεραιοτήτων. Το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης μειώνει τους διαθέσιμους έκτακτους πόρους. Οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες περιορίζουν τον χώρο για ανεξέλεγκτες δαπάνες. Η άμυνα δημιουργεί μόνιμες πιέσεις ενώ ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός θα μοιραστεί ανάμεσα σε περισσότερες ανάγκες και πιο ανταγωνιστικές διεκδικήσεις. Το μεγάλο στοίχημα και ταυτόχρονα η δοκιμασία  για την ελληνική οικονομία είναι να περάσει από την ανάπτυξη που στηρίζεται σε εξωτερική χρηματοδότηση στην ανάπτυξη που στηρίζεται σε παραγωγικότητα, επενδύσεις, θεσμική αποτελεσματικότητα και στοχευμένη δημοσιονομική διαχείριση.

Τα τέσσερα αγκάθια

Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης που χρηματοδότησε  μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις  θα φέρει μεγάλες ανατροπές. Για την Ελλάδα, το Ταμείο Ανάκαμψης υπήρξε κάτι πολύ περισσότερο από ένα προσωρινό ευρωπαϊκό πρόγραμμα. Στήριξε δημόσια έργα, ψηφιακές παρεμβάσεις, ενεργειακές επενδύσεις, προγράμματα κατάρτισης και δράσεις για την πράσινη μετάβαση αποτελώντας έναν βασικό μηχανισμό χρηματοδότησης που αύξησε το επενδυτικό δυναμικό της χώρας σε μια περίοδο κατά την οποία ο εθνικός προϋπολογισμός από μόνος του δεν θα μπορούσε να καλύψει τέτοια κλίμακα παρεμβάσεων.

Η πρόκληση μετά το 2026 θα είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, η χωρα πρέπει να ολοκληρώσει εγκαίρως τα έργα και τις μεταρρυθμίσεις που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα, ώστε να μη χαθούν διαθέσιμοι πόροι. Από την άλλη, πρέπει να χαράξει τη στρατηγική αντικατάστασης του Ταμείου Ανάκαμψης όταν αυτό πάψει να λειτουργεί ως έκτακτος μοχλός ανάπτυξης. Αν οι επενδύσεις που χρηματοδοτήθηκαν από ευρωπαϊκούς πόρους δεν δημιουργήσουν μόνιμη αύξηση παραγωγικότητας, εξαγωγικής βάσης και ιδιωτικών επενδύσεων, τότε υπάρχει κίνδυνος η αναπτυξιακή δυναμική να υποχωρήσει. Εάν αποδειχθεί ότι η ώρα δεν κατάφερε να  μετατρέψει τα κονδύλια  του Ταμείου σε διατηρήσιμη παραγωγική ικανότητα,το πρόβλημα θα είναι ακόμα πιο έντονο.

Εφαρμογή δημοσιονομικών κανόνων

Το δεύτερο πρόβλημα  είναι η πλήρης εφαρμογή των νέων ευρωπαϊκών δημοσιονομικών κανόνων. Το νέο πλαίσιο οικονομικής διακυβέρνησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης βασίζεται σε μεσοπρόθεσμα δημοσιονομικά-διαρθρωτικά σχέδια και σε συγκεκριμένες πορείες καθαρών δαπανών, οι οποίες αποτελούν τον βασικό δείκτη επιτήρησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι η δημοσιονομική πολιτική κάθε κράτους-μέλους θα παρακολουθείται πλέον με μεγαλύτερη συνέπεια και λιγότερη ανοχή σε αποκλίσεις. Η Επιτροπή θα ελέγχει τις σωρευτικές αποκλίσεις από την εγκεκριμένη πορεία δαπανών μέσω ειδικού λογαριασμού παρακολούθησης. Για την οικονομία, η αλλαγή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία. Η χώρα έχει βελτιώσει την εικόνα της μετά την κρίση χρέους, έχει ανακτήσει την εμπιστοσύνη των αγορών και εμφανίζει ισχυρότερες δημοσιονομικές επιδόσεις από το παρελθόν. Ωστόσο, το δημόσιο χρέος παραμένει υψηλό και η ανάγκη για πρωτογενή πλεονάσματα περιορίζει τον βαθμό ελευθερίας της δημοσιονομικής πολιτικής. Στο νέο περιβάλλον, οι μόνιμες παροχές, οι αυξήσεις δαπανών και οι φορολογικές ελαφρύνσεις δεν θα κρίνονται μόνο πολιτικά, αλλά και με βάση το αν χωρούν στη συμφωνημένη πορεία των καθαρών δαπανών. Αυτό κάνει πιο δύσκολη τη χρηματοδότηση κοινωνικών πολιτικών, δημοσίων επενδύσεων, υγείας, παιδείας και υποδομών .

H μονιμοποίηση των αμυντικών δαπανών

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη αναγνωρίσει ότι οι αυξημένες γεωπολιτικές απειλές απαιτούν υψηλότερες και πιο σταθερές αμυντικές επενδύσεις. Η εθνική ρήτρα διαφυγής για αμυντικές δαπάνες επιτρέπει προσωρινή απόκλιση από τους δημοσιονομικούς κανόνες, με ευελιξία για τέσσερα χρόνια από το 2025 και όριο έως 1,5% του ΑΕΠ ετησίως για επιπλέον αμυντική δαπάνη. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι αμυντικές δαπάνες παύουν να επιβαρύνουν την πραγματική δημοσιονομική θέση μιας χώρας. Η ευελιξία μπορεί να προσφέρει χώρο, αλλά δεν εξαφανίζει το κόστος.

Για την Ελλάδα, το ζήτημα είναι ακόμη πιο σύνθετο, επειδή η άμυνα αποτελεί μια διαχρονική εθνική ανάγκη. Η χώρα ήδη διαθέτει σημαντικούς πόρους για την αποτρεπτική της ικανότητα, λόγω της γεωπολιτικής της θέσης. Αν οι αμυντικές δαπάνες αυξηθούν περαιτέρω και αποκτήσουν μόνιμο χαρακτήρα, τότε θα πιέσουν τον προϋπολογισμό σε βάθος χρόνου. Η κρίσιμη πρόκληση είναι να συνδεθούν με εγχώρια προστιθέμενη αξία: αμυντική βιομηχανία, τεχνολογία, έρευνα, κυβερνοασφάλεια, ναυπηγεία, ηλεκτρονικά συστήματα και συνεργασίες με ευρωπαϊκά σχήματα. Διαφορετικά, η Ελλάδα θα πληρώνει περισσότερα για την ασφάλειά της χωρίς να ενισχύει επαρκώς την παραγωγική της βάση.

Νέο Πολυετές Πλαίσιο

Προβληματισμό προκαλεί και η διαπραγμάτευση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Ο επόμενος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός θα πρέπει να χρηματοδοτήσει ταυτόχρονα παραδοσιακές πολιτικές, όπως η συνοχή και η αγροτική πολιτική, αλλά και νέες προτεραιότητες, όπως η ανταγωνιστικότητα, η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, η άμυνα, η ασφάλεια και η στρατηγική αυτονομία. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει, μεταξύ άλλων, σημαντική ενίσχυση της χρηματοδότησης για άμυνα, ασφάλεια και διάστημα μέσω του European Competitiveness Fund. Την ίδια στιγμή, οι διαπραγματεύσεις δείχνουν ήδη αντιθέσεις ανάμεσα σε κράτη που ζητούν περιορισμό του προϋπολογισμού και σε όσους θεωρούν ότι οι νέες ανάγκες απαιτούν μεγαλύτερη κοινή χρηματοδότηση.

Για την Ελλάδα, αυτό είναι κρίσιμο επειδή η χώρα υπήρξε διαχρονικά ωφελημένη από τα ευρωπαϊκά ταμεία συνοχής, τις αγροτικές ενισχύσεις και τα αναπτυξιακά προγράμματα. Αν ο νέος ευρωπαϊκός προϋπολογισμός μετατοπίσει πόρους από τη συνοχή προς την άμυνα και την ανταγωνιστικότητα υψηλής τεχνολογίας, η Ελλάδα θα πρέπει να είναι έτοιμη να διεκδικήσει πόρους με διαφορετικούς όρους. Θα χρειαστούν ώριμα έργα, ισχυρή διοικητική ικανότητα, συμπράξεις δημόσιου και ιδιωτικού τομέα και εθνική στρατηγική που θα συνδέει την πράσινη μετάβαση, την καινοτομία και την παραγωγή.


(από την εφημερίδα «ΕΣΤΑ»)

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο