Η αμερικανική πολιτική απέναντι στη Λιβύη φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα φάση, όπου η εύθραυστη εκεχειρία που έχει διαμορφωθεί μετά το 2020 επιχειρείται να μετατραπεί σε βάση οικονομικής και ενεργειακής αξιοποίησης. Υπό την ώθηση της κυβέρνησης Τραμπ, η Ουάσιγκτον επιδιώκει όχι μόνο τη σταθεροποίηση μιας χώρας που παραμένει βαθιά διαιρεμένη, αλλά και την αξιοποίηση των τεράστιων πετρελαϊκών αποθεμάτων της, τα μεγαλύτερα στην Αφρική.
Στο πεδίο, οι προσπάθειες σταθεροποίησης παίρνουν και στρατιωτική μορφή. Στη Σύρτη, στρατιωτικές δυνάμεις από την ανατολική και τη δυτική Λιβύη εκπαιδεύτηκαν για πρώτη φορά από κοινού υπό αμερικανική επίβλεψη, στο πλαίσιο ασκήσεων που προσομοίωναν επιχειρήσεις κατά τρομοκρατικών οργανώσεων. Η συνεργασία αυτή θεωρείται σημαντική, καθώς οι δύο πλευρές υπήρξαν αντίπαλοι στον εμφύλιο πόλεμο που ακολούθησε την ανατροπή του Μουαμάρ Καντάφι το 2011 και οδηγήθηκαν σε εκεχειρία μόλις το 2020.
Το βασικό κίνητρο πίσω από την αμερικανική εμπλοκή είναι σαφές: το πετρέλαιο. Η Λιβύη διαθέτει τεράστια αποθέματα και βρίσκεται σε κομβική γεωγραφική θέση, πολύ κοντά στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας. Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι μια σταθερή Λιβύη μπορεί να εξελιχθεί σε σημαντικό ενεργειακό κόμβο, ενισχύοντας την παγκόσμια προσφορά πετρελαίου και δημιουργώντας νέες επενδυτικές ευκαιρίες για αμερικανικές εταιρείες.
Η φιλοδοξία της λιβυκής κυβέρνησης είναι να αυξήσει την παραγωγή από περίπου 1,3 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε 2 εκατομμύρια. Ωστόσο, αυτός ο στόχος προϋποθέτει πολιτική σταθερότητα, κάτι που η χώρα δεν έχει καταφέρει να εξασφαλίσει εδώ και περισσότερο από μια δεκαετία. Από την πτώση του Καντάφι, όλες οι διεθνείς πρωτοβουλίες – από τον ΟΗΕ μέχρι την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις ΗΠΑ – έχουν αποτύχει να δημιουργήσουν ένα βιώσιμο πολιτικό πλαίσιο.
Η αστάθεια αποτυπώνεται και στην ενεργειακή παραγωγή. Συγκρούσεις μεταξύ πολιτοφυλακών, μπλόκα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις και τοπικές ένοπλες αντιπαραθέσεις έχουν επανειλημμένα οδηγήσει σε διακοπές παραγωγής. Η χώρα, που πριν το 2011 παρήγαγε περίπου 1,6 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, έχει δει την παραγωγή της να καταρρέει σε ορισμένες περιόδους ακόμη και κάτω από τις 100.000 βαρέλια.
Παρά τις δυσκολίες, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι διεθνείς ενεργειακοί κολοσσοί επιστρέφουν δυναμικά. Εταιρείες όπως η ConocoPhillips, η Chevron και η Exxon Mobil επανενεργοποιούν τα σχέδιά τους στη χώρα, ενώ νέες συμφωνίες έχουν ήδη υπογραφεί για την εκμετάλλευση κοιτασμάτων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα έργα αυτά εκτιμάται ότι μπορούν να προσελκύσουν επενδύσεις δεκάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η αμερικανική στρατηγική δεν περιορίζεται μόνο στις εταιρείες. Περιλαμβάνει και πολιτικο-στρατιωτική διάσταση. Ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για την Αφρική έχει αναλάβει ενεργό ρόλο σε ενεργειακές διαπραγματεύσεις, ενώ στρατιωτικές συνεργασίες επιχειρούν να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ των δύο αντίπαλων διοικήσεων της Λιβύης. Η λογική είναι ότι η ασφάλεια αποτελεί προϋπόθεση για την οικονομική ανάπτυξη.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη. Η χώρα παραμένει διαιρεμένη μεταξύ της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης της Τρίπολης και των δυνάμεων του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ στην ανατολή. Και οι δύο πλευρές διαθέτουν ένοπλες δυνάμεις που ελέγχουν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές, χρησιμοποιώντας το πετρέλαιο ως διαπραγματευτικό εργαλείο. Το γεωπολιτικό περιβάλλον περιπλέκει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η Τουρκία υποστηρίζει την κυβέρνηση της Τρίπολης, ενώ η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ρωσία έχουν στραφεί προς το στρατόπεδο του Χαφτάρ. Η Λιβύη έχει μετατραπεί σε πεδίο ανταγωνισμού διεθνών δυνάμεων, γεγονός που καθιστά δύσκολη κάθε προσπάθεια ενιαίας πολιτικής λύσης.
Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να επαναφέρουν μεγάλες ενεργειακές συμφωνίες. Νέες συμβάσεις ανάπτυξης, μακροχρόνια συμβόλαια και επανεκκίνηση ερευνών σε πετρελαϊκά κοιτάσματα δείχνουν ότι το διεθνές ενδιαφέρον για τη χώρα αυξάνεται. Η λεκάνη της Σύρτης, ειδικότερα, θεωρείται εξαιρετικά πλούσια, με δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου είτε ήδη ανακαλυμμένα είτε εκτιμώμενα.
Η παρουσία ιδιωτικών και ημι-κρατικών παραγόντων, όπως επιχειρηματικές ομάδες και πρώην στρατιωτικοί εργολάβοι, προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο πολυπλοκότητας. Η δραστηριότητα αυτή ενισχύει την οικονομική κινητικότητα, αλλά ταυτόχρονα εγείρει ερωτήματα για τη διαφάνεια και τον έλεγχο των πόρων.
Στο πολιτικό επίπεδο, οι προσπάθειες ενοποίησης των δύο διοικήσεων έχουν συναντήσει αντιστάσεις. Προτάσεις για συγχώνευση των θεσμών χωρίς εκλογές έχουν απορριφθεί, ενώ πολλοί αναλυτές επισημαίνουν ότι οι τοπικές ελίτ δεν έχουν ισχυρό κίνητρο να εγκαταλείψουν το σημερινό κατακερματισμένο σύστημα, το οποίο τους επιτρέπει να διατηρούν επιρροή και πρόσβαση σε οικονομικούς πόρους.
Το αποτέλεσμα είναι μια χώρα εγκλωβισμένη ανάμεσα σε δύο πραγματικότητες: από τη μία πλευρά, μια τεράστια ενεργειακή ευκαιρία που θα μπορούσε να τη μετατρέψει σε σημαντικό παγκόσμιο προμηθευτή πετρελαίου· από την άλλη, μια βαθιά πολιτική αστάθεια που υπονομεύει κάθε προσπάθεια ανάπτυξης. Η αμερικανική στρατηγική, όπως διαμορφώνεται σήμερα, επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε αυτά τα δύο στοιχεία. Επενδύει στην ασφάλεια, προωθεί τη συνεργασία των αντίπαλων πλευρών και ενθαρρύνει την επιστροφή των διεθνών εταιρειών. Όμως, το αν η Λιβύη μπορεί πραγματικά να μετατραπεί από πεδίο συγκρούσεων σε ενεργειακό «χρυσωρυχείο» παραμένει ανοιχτό ερώτημα. Η χώρα βρίσκεται ξανά στο επίκεντρο ενός παγκόσμιου παιχνιδιού ισχύος, όπου το πετρέλαιο, η γεωπολιτική και η ασφάλεια συνδέονται άρρηκτα, καθορίζοντας το μέλλον της για τα επόμενα χρόνια.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)