Σε ένα ακόμα φιάσκο εξελίσσεται η υπόθεση της αποθήκευσης ενέργειας καθώς ενώ η χώρα παράγει όλο και περισσότερη καθαρή ενέργεια δεν μπορεί να την αξιοποιήσει. Την ώρα μάλιστα που νοικοκυριά και επιχειρήσεις πληρώνουν ακριβό ρεύμα, η Ελλάδα πετά ή χαρίζει μέρος της φθηνής πράσινης ενέργειας
Από τη μία πλευρά, εμφανίζεται ως χώρα με εντυπωσιακή πρόοδο στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, με σημαντική εγκατεστημένη ισχύ σε φωτοβολταϊκά και αιολικά.
Από την άλλη, παραμένει ουραγός στον τομέα που θα έπρεπε να αποτελεί το φυσικό συμπλήρωμα αυτής της πράσινης ανάπτυξης: την αποθήκευση ενέργειας. Διαθέτει περισσότερα από 17 GW εγκατεστημένης ισχύος ΑΠΕ, με περίπου 11,1 GW φωτοβολταϊκά και 5,7 GW αιολικά, όμως έχει μόλις 220 MW εγκατεστημένων μπαταριών. Δηλαδή, ενώ το παραγωγικό δυναμικό των ΑΠΕ έχει εκτοξευθεί, η αποθηκευτική ικανότητα παραμένει καθηλωμένη σε επίπεδα που αντιστοιχούν περίπου στο 2% της εγκατεστημένης πράσινης ισχύος. Τα στοιχεία αναδεικνύουν την αντίφαση: η χώρα έχει ήλιο, άνεμο, επενδύσεις, παραγωγικό δυναμικό και γεωγραφικό πλεονέκτημα, αλλά δεν έχει ακόμη το σύστημα που θα της επιτρέψει να τα αξιοποιήσει ολοκληρωμένα. Παράγει πράσινη ενέργεια, αλλά δεν τη διατηρεί.
Η Eλλάς έχει καταφέρει να παράγει μεγάλες ποσότητες φθηνής πράσινης ενέργειας, αλλά δεν έχει δημιουργήσει εγκαίρως τις υποδομές για να την απορροφά, να τη διατηρεί και να τη χρησιμοποιεί όταν πραγματικά τη χρειάζεται το σύστημα. Η φθηνή πράσινη ενέργεια είτε περικόπτεται είτε εξάγεται σε χαμηλές τιμές, ενώ το βράδυ το σύστημα καταφεύγει ξανά σε ακριβότερες μονάδες, συχνά φυσικού αερίου. Και το ερώτημα που προκύπτει είναι πώς είναι δυνατόν μια χώρα με τόσο μεγάλη παραγωγή πράσινης ενέργειας να συνεχίζει να καταγράφει από τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρικού ρεύματος στην Ευρώπη.
Χώρες με περισσότερες μπαταρίες μπορούν να εισάγουν φθηνή ενέργεια, να την αποθηκεύουν και να τη χρησιμοποιούν όταν οι τιμές είναι υψηλότερες. Η Βουλγαρία είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, καθώς έχει αναδειχθεί σε μία από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες αγορές αποθήκευσης στην Ευρώπη.
Συνέπειες
Οι συνέπειες είναι ήδη ορατές. Οι περικοπές πράσινης ενέργειας αυξάνονται, οι αρνητικές ή μηδενικές τιμές πλήττουν τη βιωσιμότητα πολλών έργων ΑΠΕ, ενώ η αγορά γίνεται πιο ευάλωτη σε συγκέντρωση. Οι μικρότεροι παραγωγοί είναι οι πρώτοι που πιέζονται, καθώς δεν διαθέτουν την οικονομική αντοχή των μεγάλων ομίλων. Όταν ένα έργο χάνει συστηματικά έσοδα λόγω περικοπών, η αξία του μειώνεται και μπορεί να καταστεί ευκολότερος στόχος εξαγοράς. Με αυτόν τον τρόπο, η καθυστέρηση στην αποθήκευση δεν λειτουργεί ουδέτερα· αναδιανέμει ισχύ και αξία μέσα στην αγορά.
Παράλληλα, η απουσία μπαταριών δεν σημαίνει ότι το σύστημα λειτουργεί χωρίς κόστος. Σημαίνει ότι κάποιο άλλο καύσιμο ή κάποια άλλη τεχνολογία καλείται να καλύψει το κενό. Στην πράξη, αυτό συχνά σημαίνει μεγαλύτερη εξάρτηση από το φυσικό αέριο στις ώρες αιχμής. Άρα, η καθυστέρηση στην αποθήκευση δεν επιβαρύνει μόνο τους παραγωγούς ΑΠΕ. Επιβαρύνει και τους καταναλωτές, διότι περιορίζει τη μείωση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας.
Η ευρωπαϊκή εικόνα κάνει την ελληνική καθυστέρηση ακόμη πιο έντονη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εγκαθιστά πλέον δεκάδες GWh νέας αποθηκευτικής ικανότητας ετησίως, ενώ οι προβλέψεις δείχνουν ακόμη μεγαλύτερη επιτάχυνση έως το 2030. Χώρες όπως η Γερμανία, η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο πρωταγωνιστούν σε επενδύσεις, ενώ αγορές όπως η Βουλγαρία αναπτύσσονται με εντυπωσιακή ταχύτητα. Η αποθήκευση αντιμετωπίζεται πλέον ως κρίσιμη προϋπόθεση για την ασφάλεια εφοδιασμού, τη μείωση των περικοπών, τη συγκράτηση των τιμών και την καλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ. Αντιθέτως, η Ελλάδα κινδυνεύει να γίνει χώρα παραγωγής φθηνής πράσινης ενέργειας προς όφελος άλλων.
Όταν η πλεονάζουσα ελληνική παραγωγή εξάγεται σε χαμηλές τιμές ή χάνεται λόγω περικοπών, ενώ οι γειτονικές χώρες διαθέτουν τις υποδομές για να την αποθηκεύσουν και να την αξιοποιήσουν αργότερα, τότε το ενεργειακό πλεονέκτημα της χώρας αποδυναμώνεται. Η Ελλάδα αναλαμβάνει το κόστος της πράσινης μετάβασης, αλλά δεν κατοχυρώνει πλήρως το όφελος.
Το φιάσκο της αποθήκευσης, επομένως αναδεικνύει τη μεγάλη αποτυχία στον κυβερνητικό σχεδιασμό.
Τα τελευταία χρόνια προώθησε την ανάπτυξη ΑΠΕ χωρίς να διασφαλίσει εγκαίρως τα εργαλεία ευελιξίας που απαιτεί ένα σύγχρονο ηλεκτρικό σύστημα.
Εξαιρετικά χαμηλές επιδόσεις
Σε δημόσια παρέμβασή του προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο πρώην υπουργός Ενέργειας και ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ Γιάννης Μανιάτης ανέδειξε ακριβώς αυτή την αντίφαση υπογραμμίζοντας τα σοβαρά κενά του ελληνικού ενεργειακού σχεδιασμού και καταγγέλλοντας ότι η χώρα κινδυνεύει να χάσει τα οφέλη της πράσινης μετάβασης.
Η Ελλάδα, όπως επισημαίνει, διαθέτει μόλις 0,22 GW εγκατεστημένης ισχύος μπαταριών, ενώ η αναλογία αποθηκευτικής επάρκειας σε σχέση με την εγκατεστημένη ισχύ ΑΠΕ κινείται περίπου στο 2%. Πρόκειται για επίδοση εξαιρετικά χαμηλή, ιδίως αν συγκριθεί με χώρες που είτε ξεκίνησαν αργότερα είτε δεν διαθέτουν το ίδιο φυσικό πλεονέκτημα σε ήλιο και άνεμο.
Η σύγκριση με τις γειτονικές ευρωπαϊκές αγορές είναι αποκαλυπτική. Η Βουλγαρία, η οποία πριν από λίγα χρόνια δεν θεωρούνταν πρωταγωνίστρια στην αποθήκευση, έχει πλέον αναπτύξει ισχυρό χαρτοφυλάκιο μπαταριών, με ισχύ που υπερβαίνει τα 3 GW. Η Ιταλία έχει επίσης προχωρήσει δυναμικά, ενώ η Ρουμανία κινείται ταχύτερα από την Ελλάδα στην ενσωμάτωση συστημάτων αποθήκευσης. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η αγορά των μπαταριών αναπτύσσεται με ρυθμούς που δείχνουν ότι η αποθήκευση δεν είναι πλέον μελλοντική τεχνολογία, αλλά βασική υποδομή του παρόντος. Ακόμη πιο προκλητικό είναι ότι οι γειτονικές χώρες έχουν κινηθεί ταχύτερα. Η Βουλγαρία διαθέτει περίπου 3,5 GW μπαταριών, με δείκτη αποθήκευσης προς ΑΠΕ που φτάνει το 52%. Η Ρουμανία έχει περίπου 1,7 GW και η Ιταλία 7,8 GW. Αυτές οι χώρες μπορούν να εισάγουν φθηνή ελληνική πράσινη ενέργεια, να την αποθηκεύουν και να τη χρησιμοποιούν προς όφελος των δικών τους συστημάτων, των δικών τους επιχειρήσεων και των δικών τους καταναλωτών. Η Ελλάδα, δηλαδή, επενδύει στην παραγωγή ΑΠΕ, αλλά ένα μέρος της αξίας αυτής καρπώνονται άλλες αγορές που είχαν την πρόνοια να επενδύσουν στην αποθήκευση.
Αυτό σημαίνει ότι οι άλλες χώρες δεν αντιμετωπίζουν την αποθήκευση ως συμπληρωματικό έργο αλλά τη βλέπουν ως εργαλείο εθνικής ενεργειακής στρατηγικής. Οι μπαταρίες επιτρέπουν την απορρόφηση της φθηνής ενέργειας όταν υπάρχει πλεόνασμα και την επαναφορά της στο σύστημα όταν η ζήτηση αυξάνεται και οι τιμές ανεβαίνουν. Με απλά λόγια, μετατρέπουν την τυχαία παραγωγή των ΑΠΕ σε ελεγχόμενη, αξιοποιήσιμη και οικονομικά αποδοτική ισχύ.
Στην Ελλάδα συμβαίνει το αντίθετο. Η χώρα παράγει φθηνή πράσινη ενέργεια τις μεσημεριανές ώρες, κυρίως από φωτοβολταϊκά, αλλά συχνά δεν μπορεί να τη χρησιμοποιήσει. Όταν η παραγωγή ξεπερνά τη ζήτηση και το δίκτυο δεν έχει την ευελιξία να τη δεχθεί, η ενέργεια περικόπτεται. Δηλαδή, ενώ υπάρχει διαθέσιμη καθαρή και φθηνή παραγωγή, το σύστημα αναγκάζεται να την απορρίπτει για λόγους ευστάθειας.
(από την εφημερίδα «ΕΣΤΙΑ»)