Μετά από 15 εβδομάδες ουσιαστικού αποκλεισμού, οι ναυτιλιακές διαδρομές, οι ενεργειακές αγορές και οι εφοδιαστικές αλυσίδες έχουν αναδιαμορφωθεί, αφήνοντας αλλαγές που μπορεί να διαρκέσουν πολύ μετά το τέλος του πολέμου.
Το Ορμούζ, το γεωπολιτικό «σημείο-κλειδί» στο επίκεντρο του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν, επαναλειτούργησε στις 18 Ιουνίου, όμως οι επιπτώσεις του 15εβδομαδιαίου αποκλεισμού του θα συνεχίσουν να επηρεάζουν τον κόσμο για μήνες ή και χρόνια.
Ο αποκλεισμός του στρατηγικής σημασίας στενού—αρχικά από το Ιράν και στη συνέχεια από τις ΗΠΑ μέσω αντι-αποκλεισμού—προκάλεσε εκτεταμένες ανακατατάξεις στις μεταφορές και στις παγκόσμιες εμπορικές διαδρομές, οι οποίες δεν αναμένεται να αντιστραφούν απλώς με το άνοιγμα της θαλάσσιας οδού.
Το στενό πλάτους 33–39 χιλιομέτρων, που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν και τον Ινδικό Ωκεανό, είχε ουσιαστικά κλείσει από τις 28 Φεβρουαρίου, όταν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ εξαπέλυσαν επίθεση κατά του Ιράν. Η διακοπή του Ορμούζ εκτόξευσε τις τιμές ενέργειας, αυξάνοντας το κόστος σε καύσιμα, αεροπορικά εισιτήρια, πλαστικά, παραγωγή τροφίμων και καταναλωτικά αγαθά.
Σύμφωνα με την πρόσφατη αλλά εύθραυστη ειρηνευτική συμφωνία Ουάσιγκτον–Τεχεράνης, επιτρέπεται η απρόσκοπτη ναυσιπλοΐα, μειώνοντας την πίεση στην παγκόσμια οικονομία.
Λανθασμένη υπόθεση
Ωστόσο, το αν αυτό θα αποκαταστήσει την προ-πολεμική κατάσταση παραμένει αβέβαιο. Πολλές μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες δηλώνουν ότι δεν θα επιστρέψουν στο στενό μέχρι να υπάρξει πραγματική ειρήνη και σταθερό πλαίσιο διέλευσης.
«Υπάρχει μια σαφώς λανθασμένη υπόθεση ότι η ναυτιλία θα επιστρέψει αμέσως στο φυσιολογικό», δήλωσε η Gisele Widdershoven, ειδική σε θέματα ναυτιλίας και ενέργειας. «Οι εταιρείες λειτουργούν βάσει αξιολόγησης κινδύνου, ασφάλισης, ασφάλειας πληρωμάτων και εμπορικής βεβαιότητας, όχι πολιτικών ανακοινώσεων».
Ακόμη κι αν η συμφωνία διατηρηθεί, θα χρειαστούν μήνες και όχι ημέρες για να επανέλθουν οι εμπορικές ροές.
Αναζήτηση εναλλακτικών
Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι ναυτιλιακοί φορείς αναδρομολόγησαν πλοία, άλλαξαν δρομολόγια και επένδυσαν σε νέες λύσεις αποθήκευσης και logistics. Οι αποφάσεις αυτές δεν αντιστρέφονται γρήγορα.
Το Ιράν επιχείρησε να ελέγξει τη διέλευση από το στενό, ενώ οι ΗΠΑ επέμεναν στην ελευθερία της ναυσιπλοΐας, προκαλώντας περαιτέρω ένταση.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, η Τεχεράνη φέρεται να χρέωνε πλοία 1,5–2 εκατ. δολάρια για ασφαλή διέλευση. Όσα δεν συμμορφώνονταν δέχονταν επιθέσεις. Οι ΗΠΑ απάντησαν με αποκλεισμό ιρανικών πλοίων.
Νέες διαδρομές
Αυτό οδήγησε σε εναλλακτικές διαδρομές. Λιμάνια στα ΗΑΕ και στη Σαουδική Αραβία, ανέλαβαν αυξημένο φορτίο. Οι χώρες του Κόλπου επένδυσαν σε υποδομές, όπως αγωγούς και εναλλακτικά δίκτυα μεταφορών. «Η κρίση έδειξε ότι η υπερβολική εξάρτηση από ένα ναυτιλιακό σημείο διέλευσης αποτελεί απαράδεκτο στρατηγικό ρίσκο», ανέφερε η Widdershoven.
Διαρθρωτική αλλαγή και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις
Η προτεραιότητα πλέον μετατοπίζεται από την αποδοτικότητα στην ανθεκτικότητα. Δημιουργούνται παράλληλα συστήματα για μείωση της εξάρτησης από το Ορμούζ. Η Σαουδική Αραβία και τα ΗΑΕ επενδύουν σε αγωγούς και εναλλακτικές εξαγωγικές οδούς, ενώ οι ασιατικοί εισαγωγείς διαφοροποιούν τις προμήθειες τους. Άλλες χώρες, όπως το Ιράκ, αυξάνουν τις οδικές μεταφορές πετρελαίου προς τη Μεσόγειο. Μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες δημιουργούν νέες διαδρομές που παρακάμπτουν το Ορμούζ.
Στην Ασία, ενισχύονται οι χερσαίοι εμπορικοί διάδρομοι, όπως ο «Μεσαίος Διάδρομος» μέσω Κασπίας.
Εμπόδια επιστροφής στην κανονικότητα
Τρία βασικά εμπόδια παραμένουν:
- Φυσική ασφάλεια (νάρκες, πολεμικό υλικό κ.λπ.)
- Ασφάλιση (υψηλά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου)
- Εμπορική εμπιστοσύνη (φόβος νέας κλιμάκωσης)
Οι ασφαλιστές και οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν θεωρούν ότι οι πολιτικές ανακοινώσεις αρκούν για την επιστροφή στην κανονικότητα.