Σε μια περίοδο όπου οι παγκόσμιες εμπορικές διαδρομές αναδιαμορφώνονται, το Καζακστάν έχει εξελιχθεί σε κρίσιμο κράτος της Ευρασίας χάρη στις επενδύσεις του στον Μεσαίο Διάδρομο (Middle Corridor) και στην πολυδιάστατη εξωτερική του πολιτική

Η μεταβολή της διαδρομής Κίνας–Ευρώπης αυξάνει παράλληλα τη στρατηγική σημασία της Τουρκίας, ενώ οι εταιρικές επενδύσεις καζακικών επιχειρήσεων στην Τουρκία προσελκύουν ολοένα και περισσότερο το ενδιαφέρον.

Οι γεωπολιτικές κρίσεις ανέδειξαν τον Μεσαίο Διάδρομο

Από το 2022, οι διαδοχικές γεωπολιτικές κρίσεις άλλαξαν ριζικά το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Ο πόλεμος Ρωσίας–Ουκρανίας ουσιαστικά έκλεισε τη βόρεια διαδρομή, καθώς οι κυρώσεις έθεσαν εκτός παιχνιδιού πολλούς μεταφορείς. Η ένταση στο Ορμούζ αύξησε τους κινδύνους της νότιας διαδρομής, ενώ οι επιθέσεις των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα εκτόξευσαν το κόστος μεταφοράς και ασφάλισης μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, αναδείχθηκαν εναλλακτικές διαδρομές όπως ο IMEC και ο «Δρόμος Ανάπτυξης» (Development Road). Ωστόσο, ο Μεσαίος Διάδρομος που διέρχεται από το Καζακστάν, το Αζερμπαϊτζάν, τη Γεωργία και την Τουρκία απέκτησε ιδιαίτερη σημασία. Ο όγκος των φορτίων που μεταφέρονται μέσω αυτής της διαδρομής έχει αυξηθεί σχεδόν 10 φορές από το 2022. Το πρόσφατο πιλοτικό δρομολόγιο εμπορευματικής αμαξοστοιχίας της DHL μεταξύ Τουρκίας και Κίνας, διάρκειας 30 ημερών, απέδειξε τις αυξανόμενες εμπορικές δυνατότητες του διαδρόμου.

Το Καζακστάν: το αναντικατάστατο κομμάτι του παζλ

Αν και στην Τουρκία συζητείται συχνά ο ρόλος της χώρας στον Μεσαίο Διάδρομο, στην πραγματικότητα το Καζακστάν θεωρείται ακόμη πιο κρίσιμο και αναντικατάστατο σημείο διέλευσης. Η οικονομική μεταμόρφωση της χώρας τα τελευταία χρόνια είναι εντυπωσιακή: Το 2025 ξεπέρασε τη Ρωσία στο κατά κεφαλήν εισόδημα μεταξύ των χωρών της ΚΑΚ.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, διαθέτει ΑΕΠ περίπου 320 δισ. δολαρίων. Είναι η μοναδική χώρα της Κεντρικής Ασίας που συγκαταλέγεται στις 50 μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου.

Επενδύσεις 10 δισ. δολαρίων έως το 2030

Για να ανταποκριθεί στην αυξανόμενη ζήτηση, η Αστάνα ανακοίνωσε πρόγραμμα επενδύσεων ύψους 10 δισ. δολαρίων στις μεταφορικές υποδομές έως το 2030.
Στόχοι:
- Σχεδόν τα μισά έργα έχουν ήδη ολοκληρωθεί.
- Το 2026 θα τεθούν σε λειτουργία 900 χιλιόμετρα νέων σιδηροδρομικών γραμμών.
- Η σιδηροδρομική ικανότητα προς την Κίνα θα αυξηθεί από 55 σε 100 εκατομμύρια τόνους έως το 2030.

Η χώρα ακολουθεί πολιτική διαφοροποίησης προμηθευτών:
- Αμερικανικές μηχανές της Wabtec.
- Γαλλικός εξοπλισμός της Alstom.
- Κινέζοι κατασκευαστές.

Παράλληλα ενισχύονται τα λιμάνια Ακτάου και Κουρίκ στην Κασπία Θάλασσα, με 6 νέα πλοία που συνδέουν τα καζακικά λιμάνια με το Μπακού.

Επιτυχημένη διαφοροποίηση της οικονομίας

Πολλές χώρες που βασίζονται σε φυσικούς πόρους δυσκολεύονται να διαφοροποιήσουν την οικονομία τους. Το Καζακστάν φαίνεται να αποτελεί εξαίρεση.
Η κυβέρνηση του προέδρου Τοκάγιεφ πέτυχε:
- Μέσο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης 5,5% τα τελευταία τρία χρόνια.
- Ηγετική θέση στην περιοχή ως προς το κατά κεφαλήν εισόδημα.
- Προσέλκυση άνω των 35 δισ. δολαρίων άμεσων ξένων επενδύσεων τα τελευταία δύο χρόνια.
- Συγκέντρωση του 68% του συνολικού αποθέματος ξένων επενδύσεων της Κεντρικής Ασίας.

Πέρα από το πετρέλαιο και τα ορυκτά, αναπτύσσονται:
- Χρηματοοικονομική τεχνολογία (FinTech)
- Κέντρα δεδομένων
- Ψηφιακές υποδομές
- Μεταποίηση

Το χρηματοοικονομικό κέντρο της Αστάνα

Κεντρικός πυλώνας της στρατηγικής είναι το Astana International Financial Centre.

Το AIFC:
- Βασίζεται στο αγγλικό δίκαιο.
- Διαθέτει ανεξάρτητο δικαστικό σύστημα.
- Προσφέρει ιδιαίτερη ασφάλεια στους επενδυτές.

Αν και υπολείπεται ακόμη των χρηματοοικονομικών κέντρων του Ντουμπάι και της Σιγκαπούρης, θεωρείται πολλά υποσχόμενο.

Η τέχνη της ισορροπίας ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις

Η επιτυχία του Καζακστάν βασίζεται και στη διπλωματική του ισορροπία. Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος. Η Ρωσία παραμένει σημαντικός ιστορικός και οικονομικός εταίρος. Η ΕΕ και οι ΗΠΑ παίζουν καθοριστικό ρόλο στις μεταφορές και την ενέργεια.

Μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία, η Αστάνα απέφυγε να παραβιάσει ανοιχτά τις δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας, αλλά ταυτόχρονα δεν διέκοψε τις σχέσεις με τη Μόσχα. Το think tank, Belfer Center χαρακτηρίζει αυτή τη στρατηγική ως «διπλή αντιστάθμιση» (double hedge): εξισορρόπηση της Ρωσίας μέσω της Κίνας και εξισορρόπηση Κίνας και Ρωσίας μέσω της Τουρκίας, της Ευρώπης και των χωρών του Κόλπου.

Τουρκία και Καζακστάν: οι οικονομικοί δεσμοί ενισχύονται 

Για πολλά χρόνια οι σχέσεις Τουρκίας–Καζακστάν περιορίζονταν κυρίως σε πολιτιστικό και πολιτικό επίπεδο. Τα τελευταία χρόνια όμως η εικόνα άλλαξε. Μετά την 5η συνεδρίαση του Ανώτατου Συμβουλίου Στρατηγικής Συνεργασίας υπογράφηκαν περίπου είκοσι συμφωνίες.

Δύο τομείς ξεχωρίζουν:
- Σιδηροδρομική συνεργασία στον Μεσαίο Διάδρομο
- Ενεργειακή συνεργασία

Στον τομέα της ενέργειας επιδιώκεται η αύξηση της μεταφοράς καζακικού πετρελαίου μέσω:
Ακτάου → Μπακού → αγωγός BTC → Τζεϊχάν.

Η σημασία αυτής της διαδρομής αυξάνεται ιδιαίτερα λόγω των κινδύνων στον Περσικό Κόλπο και στο Ορμούζ.

Οι καζακικές επενδύσεις στην Τουρκία

Η μεγαλύτερη εξέλιξη ήταν ότι το Καζακστάν αναδείχθηκε το 2025 ο μεγαλύτερος ξένος επενδυτής στην Τουρκία. Η Kaspi.kz* απέκτησε το 65,4% της Hepsiburada έναντι 1,1 δισ. δολαρίων. Η εταιρεία επιδιώκει να μεταφέρει στην Τουρκία το επιτυχημένο μοντέλο συνδυασμού:
- ηλεκτρονικού εμπορίου,
- πληρωμών,
- τραπεζικών υπηρεσιών.

Παράλληλα απέκτησε και την τουρκική θυγατρική της Rabobank.

Εξίσου σημαντική είναι η παρουσία της Freedom Holding, μιας από τις λίγες εταιρείες της Κεντρικής Ασίας εισηγμένες στο NASDAQ. Η εταιρεία επεκτείνεται στην Τουρκία μέσω επενδύσεων στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, τα μέσα ενημέρωσης και τον τραπεζικό κλάδο.

Οι κίνδυνοι που παραμένουν

Παρά τη θετική εικόνα, υπάρχουν και σημαντικοί κίνδυνοι:

1. Εξάρτηση από το πετρέλαιο Η οικονομία εξακολουθεί να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις τιμές των υδρογονανθράκων.

2. Συναλλαγματικός κίνδυνος Πολλές επιχειρήσεις δανείζονται σε ξένο νόμισμα ενώ εισπράττουν σε τένγκε, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα σε περίπτωση υποτίμησης.

3. Θεσμική αξιοπιστία Παρότι η χώρα έχει σημειώσει πρόοδο, παραμένουν ερωτήματα σχετικά με την προβλεψιμότητα του νομικού συστήματος και την προστασία των επενδυτών.

Το Καζακστάν είναι σήμερα ο μεγάλος κερδισμένος της νέας γεωοικονομικής πραγματικότητας. Συνδυάζει:
- στρατηγική γεωγραφική θέση,
- πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική,
- επενδύσεις σε υποδομές,
- επιτυχημένη προσέλκυση ξένων κεφαλαίων.

Για την Τουρκία, η άνοδος του Καζακστάν δεν αποτελεί ανταγωνισμό αλλά ευκαιρία. Όσο ο Μεσαίος Διάδρομος αποκτά μεγαλύτερη σημασία, τόσο ενισχύεται η αλληλεξάρτηση Άγκυρας και Αστάνας σε μεταφορές, ενέργεια και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες.

* Η Kaspi.kz είναι ο ψηφιακός γίγαντας του Καζακστάν, ενώ η ηλεκτρονική πλατφόρμα Hepsiburada είναι ένας από τους μεγαλύτερους παίκτες του ηλεκτρονικού εμπορίου στην Τουρκία. Η εξαγορά τους είναι ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας οικονομικής σύγκλισης Τουρκίας–Καζακστάν.

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο