Ανατολική Μεσόγειο», τελούσε υπό την αιγίδα του πρέσβη της Κυπριακής Δημοκρατίας, κ. Σταύρου Αυγουστίδη.
Παρουσιάζοντας την μελέτη, ο κ. Σταμπολής επεσήμανε ότι η ΝΑ Ευρώπη φαίνεται ότι εισέρχεται σε μια νέα περίοδο έντονης ενεργειακής κινητικότητας, με τις επενδύσεις που αναμένονται την επόμενη δεκαετία να αποτυπώνουν όχι μόνο το μέγεθος των αναγκών της περιοχής αλλά και τον στρατηγικό της ρόλο στον ευρωπαϊκό ενεργειακό χάρτη.
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι συνολικές ενεργειακές επενδύσεις στις 16 χώρες της περιοχής εκτιμάται ότι θα προσεγγίσουν τα 670 δισ. ευρώ έως το 2035, ενώ μαζί με τα μεγάλα διασυνοριακά έργα, όπως αγωγοί και ηλεκτρικές διασυνδέσεις, το ποσό θα προσεγγίσει τα 711 δισ. ευρώ.
Τα στοιχεία που παρουσίασε ο Πρόεδρος και Εκτελεστικός Διευθυντής του ΙΕΝΕ, καταδεικνύουν ότι η ηλεκτροπαραγωγή και τα δίκτυα θα απορροφήσουν το μεγαλύτερο μέρος των επενδύσεων. Την ίδια στιγμή, όμως, η εικόνα που αναδύεται από τη μελέτη είναι πολύ πιο σύνθετη από μια απλή πορεία προς την «πράσινη μετάβαση».
Η ενεργειακή αποδοτικότητα ενισχύεται σημαντικά, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας εξακολουθούν να προσελκύουν σημαντικά κεφάλαια, ωστόσο το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο, όχι μόνο διατηρούν τη θέση τους αλλά εμφανίζουν αυξημένες επενδυτικές προοπτικές σε σχέση με τις προηγούμενες προβλέψεις.

Ενδεικτικό είναι ότι οι επενδύσεις στον τομέα του πετρελαίου και της διύλισης εκτιμώνται πλέον στα 155,6 δισ. ευρώ, ήτοι, σχεδόν διπλάσιες σε σχέση με τις εκτιμήσεις της έκδοσης 2021/2022 της ίδιας μελέτης.
Η εξέλιξη αυτή αντανακλά μια ευρύτερη πραγματικότητα που το ΙΕΝΕ δεν διστάζει να επισημάνει. Ότι, η ενεργειακή μετάβαση στη ΝΑ Ευρώπη δεν μπορεί να είναι μονοσήμαντη και βιαστική.
Τα ορυκτά καύσιμα εξακολουθούν να διαδραματίζουν καίριο ρόλο σε αρκετές χώρες της περιοχής, οι οποίες διαθέτουν σημαντικά εγχώρια αποθέματα άνθρακα και λιγνίτη ή παραμένουν εξαρτημένες από εισαγόμενους υδρογονάνθρακες.
Υπό αυτό το πρίσμα, η απανθρακοποίηση εμφανίζεται περισσότερο ως μια σταδιακή διαδικασία προσαρμογής παρά ως μια άμεση και υποχρεωτική επιλογή.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η αναφορά στις προοπτικές έρευνας και παραγωγής υδρογονανθράκων.
Σύμφωνα με τον κ. Σταμπολή, το διεθνές περιβάλλον έχει καταστεί ευνοϊκότερο για επενδύσεις στον συγκεκριμένο τομέα, γεγονός που ενισχύει την εμπιστοσύνη των επενδυτών και βελτιώνει την πρόσβαση σε χρηματοδότηση. Οι πρόσφατες εξελίξεις στην Ελλάδα με τις Chevron και ExxonMobil αποτελούν, κατά το ΙΕΝΕ, χαρακτηριστική ένδειξη αυτής της τάσης.
Παράλληλα, η μελέτη αναδεικνύει τον αυξανόμενο ρόλο του φυσικού αερίου ως στρατηγικού καυσίμου για την περιοχή, ενώ δεν παραβλέπει τη σημασία της πυρηνικής ενέργειας, η οποία εξακολουθεί να καλύπτει βασικά φορτία σε αρκετές χώρες. Μάλιστα, η συζήτηση επεκτείνεται πλέον και στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMR), οι οποίοι αρχίζουν να αποκτούν στρατηγική βαρύτητα στη νοτιοανατολική ευρωπαϊκή αγορά.
Την ίδια ώρα, η ανάπτυξη των ΑΠΕ φαίνεται να εισέρχεται σε πιο ώριμη φάση. Αν και η διείσδυσή τους συνεχίζεται, το ΙΕΝΕ διαπιστώνει ότι σε ορισμένες αγορές εμφανίζονται ήδη σημάδια κορεσμού, με τις περικοπές παραγωγής να αναδεικνύονται σε σημαντική πρόκληση για διαχειριστές δικτύων και επενδυτές. Η εκτίμηση του Ινστιτούτου είναι ότι οι μελλοντικές επενδύσεις στις ΑΠΕ θα κινηθούν σε πιο σταθερούς και λιγότερο εκρηκτικούς ρυθμούς.
Παρά τις θετικές προοπτικές, η μελέτη καταγράφει και τις αδυναμίες της περιοχής. Η ενεργειακή φτώχεια εξακολουθεί να αποτελεί σοβαρό πρόβλημα, λόγω χαμηλών εισοδημάτων, ενεργειακά μη αποδοτικών κατοικιών και περιορισμένων επιλογών εφοδιασμού. Επιπλέον, η Νοτιοανατολική Ευρώπη παραμένει πιο ευάλωτη σε ζητήματα ασφάλειας εφοδιασμού σε σύγκριση με τη Δυτική Ευρώπη, ενώ οι αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των χωρών της περιοχής γίνονται ολοένα και πιο έντονες.
Σε αυτό το περιβάλλον, το βασικό μήνυμα του ΙΕΝΕ είναι ότι απαιτείται αναθεώρηση των ενεργειακών στρατηγικών με βάση τις νέες γεωπολιτικές και οικονομικές συνθήκες. Η ενεργειακή μετάβαση συνεχίζεται, αλλά η πραγματικότητα της αγοράς δείχνει ότι η επόμενη δεκαετία δεν θα καθοριστεί από την επικράτηση μίας μόνο τεχνολογίας ή καυσίμου. Αντίθετα, θα χαρακτηρίζεται από συνύπαρξη διαφορετικών ενεργειακών επιλογών, σημαντικές επενδύσεις σε υποδομές και μια συνεχή προσπάθεια εξισορρόπησης μεταξύ κλιματικών στόχων, ενεργειακής ασφάλειας και οικονομικής ανταγωνιστικότητας.

Στη συζήτηση εφ' όλης της ύλης που ακολούθησε, με συντονιστή τον κ. Ανδρέα Παπαστάμου, Καθηγητή Ευρωπαϊκής Οικονομίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ο κ. Σταμπολής επεσήμανε ότι η Ευρώπη αντάλλαξε την εξάρτησή της από την ρωσική ενέργεια με τις εισαγωγές LNG και πετρελαίου από τις ΗΠΑ και την Νορβηγία, αν και τόνισε ότι υπάρχει μια μεγάλη διαφορά καθώς το φυσικό αέριο εισαγόταν από την Ρωσία μέσω χερσαίων και υποθαλάσσιων αγωγών, με μακροπρόθεσμα συμβόλαια και σε πολύ ανταγωνιστικές τιμές.
Σήμερα, με τις περισσότερες ποσότητες ρωσικής ενέργειας να έχουν μειωθεί σημαντικά, αλλά όχι ολοσχερώς (το 2025, η Ευρώπη προμηθεύτηκε 15% αέριο από την Ρωσία, που μεταφράζεται σε 20 bcm, σε σχέση με τα 140 bcm, πριν από την εισβολή στην Ουκρανία).
Έκανε δε ειδική μνεία στην Νορβηγία καθώς αν δεν διέθετε την ικανότητα και την ετοιμότητα να προμηθεύσει την Ε.Ε. με τις ποσότητες αερίου που χρειάζεται για να καλύψει τις ανάγκες της, η Ευρώπη θα αντιμετώπιζε πολύ σοβαρό ενεργειακό πρόβλημα.
Ο πρόεδρος του ΙΕΝΕ σχολίασε ακόμη ότι σήμερα υπάρχει στενή ενεργειακή συνεργασία των χωρών της περιοχής της ΝΑ Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου, παρά τις γεωπολιτικές προκλήσεις και τα επιμέρους εθνικά συμφέροντα κάθε χώρας.
«Το 2003 όταν ξεκινήσαμε το Ινστιτούτο, υπήρχε περιορισμένη συνεργασία στα θέματα της ενέργειας μεταξύ των χωρών της περιοχής. Σήμερα υπάρχει πολύ μεγαλύτερη συνεργασία», είπε και επεσήμανε τη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας στον τομέα, τα τελευταία 20 χρόνια, ως καλό παράδειγμα αυτής της θετικής μεταστροφής.
Ο κ. Σταμπολής μίλησε ακόμη για το ρόλο της Ελλάδας και της Κύπρου στην ενίσχυση της ενεργειακής συνεργασίας των χωρών της Ανατολικής Μεσογείου, ιδίως σε συνάρτηση με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και τον Λίβανο, σε θέματα ηλεκτρικών διασυνδέσεων και έρευνας και εκμετάλλευσης υδρογονανθράκων, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας, για την οποία επεσήμανε ότι δεν μπορεί να αποκλειστεί, λόγω μεγέθους.
«Χωρίς συνεργασία σε αυτά τα θέματα δεν μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τις πραγματικές ενεργειακές δυνατότητες της περιοχής. Η συνεργασία είναι απολύτως ζωτικής σημασίας», τόνισε.
Τέλος, αναφέρθηκε στη στρατηγική σημασία ενεργειακών projects, όπως μεταξύ άλλων, ο Κάθετος Διάδρομος Φ. Αερίου, ο Δυτικός Διάδρομος Φ. Αερίου, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιών του Αιγαίου με το ηπειρωτικό σύστημα, και ο GSI, για τη ενεργειακή συνεργασία και την ασφάλεια των χωρών της περιοχής.