με ιδιαίτερη ένταση στην Ευρώπη, όπου οι θερμοκρασίες αυξάνονται με ρυθμό ταχύτερο από τον παγκόσμιο μέσο όρο.
Ταυτόχρονα, όμως, αναδεικνύεται ένα παράδοξο που συνίσταται στο όσο περισσότερο αυξάνεται η χρήση κλιματιστικών για την αντιμετώπιση της υπερθέρμανσης του πλανήτη, τόσο αυξάνεται και η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας, που, σε πολλές χώρες, εξακολουθεί να παράγεται σε ένα σημαντικό ποσοστό, από ορυκτά καύσιμα.
Η διεθνής εμπειρία είναι αποκαλυπτική. Σύμφωνα με έκθεση του Ember, τα ακραία κύματα ζέστης του 2024 στην Κίνα, την Ινδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες προκάλεσαν εκρηκτική αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας, με τον κλιματισμό να αποτελεί τον βασικό παράγοντα πίσω από τα νέα ρεκόρ κατανάλωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η επιπλέον ζήτηση καλύφθηκε κυρίως από μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου, γεγονός που επιβάρυνε περαιτέρω το κλίμα.
Η Ελλάδα δεν βρίσκεται έξω από αυτό το κάδρο. Αντίθετα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της ολοένα μεγαλύτερης συχνότητας των καυσώνων, συγκαταλέγεται στις χώρες όπου η ζήτηση ηλεκτρισμού για ψύξη αυξάνεται σταθερά.
Παράλληλα, η μετάβαση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο σε ηλεκτρικές λύσεις θέρμανσης, όπως οι αντλίες θερμότητας και τα κλιματιστικά inverter, αυξάνει ακόμη περισσότερο το ρόλο του ηλεκτρισμού για την κάλυψη αυτών των αναγκών.

(Επιμέλεια infographic: energia.gr)
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στην Ελλάδα διαμορφώθηκε περίπου στις 53,1 TWh το 2019, υποχώρησε κατά την περίοδο της πανδημίας και κυμάνθηκε μεταξύ 48 και 51 TWh την περίοδο 2020-2024. Το 2024 η κατανάλωση ανήλθε σε περίπου 47,9 TWh. Παράλληλα, η ηλεκτρική ζήτηση εμφάνισε αυξητικές τάσεις σε περιόδους ακραίων θερμοκρασιών, τόσο τον χειμώνα όσο και το καλοκαίρι.
Αν και δεν υπάρχουν επίσημα ετήσια στοιχεία που να απομονώνουν αποκλειστικά την ηλεκτρική κατανάλωση για θέρμανση και ψύξη, οι διαθέσιμες μελέτες και οι εκτιμήσεις της αγοράς δείχνουν ότι στα ελληνικά νοικοκυριά οι ανάγκες θέρμανσης και κλιματισμού αντιπροσωπεύουν το μεγαλύτερο μέρος της οικιακής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, φθάνοντας συνήθως το 40%-50% της συνολικής χρήσης ρεύματος.
Με βάση τη συνολική εξέλιξη της ζήτησης ηλεκτρισμού, τη διείσδυση των αντλιών θερμότητας και των κλιματιστικών inverter, καθώς και τις κλιματικές συνθήκες των τελευταίων ετών, εκτιμάται ότι η ηλεκτρική κατανάλωση που συνδέεται με θέρμανση και ψύξη στην Ελλάδα ακολουθεί ανοδική πορεία:
2019: 8-9 TWh
2020: 9-10 TWh
2021: 9-10 TWh
2022: 10-11 TWh
2023: 10-11 TWh
2024: 11-12 TW
2025: 12 TWh
2026: εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει ή και θα υπερβεί τις 12,5 TWh
Οι παραπάνω εκτιμήσεις αντανακλούν τόσο την αυξανόμενη χρήση κλιματιστικών κατά τους θερινούς μήνες όσο και την υποκατάσταση συμβατικών συστημάτων θέρμανσης από ηλεκτρικές τεχνολογίες υψηλής απόδοσης.
Το θετικό στοιχείο για την Ελλάδα είναι ότι η αύξηση της ζήτησης συμβαδίζει με τη ραγδαία διείσδυση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Το 2024 η καθαρή ηλεκτροπαραγωγή από ΑΠΕ και μεγάλα υδροηλεκτρικά κάλυψε για πρώτη φορά πάνω από το 50% της εγχώριας ζήτησης ηλεκτρισμού, περιορίζοντας το ανθρακικό αποτύπωμα της αυξανόμενης χρήσης κλιματιστικών συσκευών.
Ωστόσο, η πρόκληση παραμένει. Η εξάπλωση των κλιματιστικών, η αυξανόμενη χρήση αντλιών θερμότητας και η ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων δημιουργούν νέες ανάγκες για ηλεκτρική ενέργεια, οι οποίες θα συνεχίσουν να αυξάνονται τα επόμενα χρόνια.
Η απάντηση δεν μπορεί να είναι η αποφυγή της ψύξης ή της θέρμανσης. Σε έναν κόσμο όπου τα κύματα καύσωνα γίνονται πιο επικίνδυνα και οι ακραίες καιρικές συνθήκες συχνότερες, η πρόσβαση σε αποτελεσματικά συστήματα κλιματισμού αποτελεί πλέον ζήτημα δημόσιας υγείας. Η πραγματική λύση βρίσκεται στην επιτάχυνση της πράσινης μετάβασης: περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οικιακά φωτοβολταϊκά, συστήματα αποθήκευσης, ενεργειακά αποδοτικά κτίρια και νέες τεχνολογίες ψύξης και θέρμανσης.
Διαφορετικά, ο πλανήτης κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε ένα φαύλο κύκλο, όπου η υπερθέρμανση αυξάνει τη χρήση κλιματιστικών και η αυξημένη κατανάλωση ενέργειας τροφοδοτεί περαιτέρω την κλιματική κρίση...