Ηνωμένες Πολιτείες και Τουρκία εντείνουν τον συντονισμό τους για την ενοποίηση των διαιρεμένων θεσμών της Λιβύης, ανοίγοντας ένα νέο πεδίο συνεργασίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Άγκυρα, καθώς αμφότερες επιδιώκουν τη σταθεροποίηση της πλούσιας σε πετρέλαιο χώρας, παρά τα σοβαρά πολιτικά και οικονομικά εμπόδια. Από τις αρχές του 2026, ΗΠΑ και Τουρκία στηρίζουν παράλληλες πρωτοβουλίες για

τη διασύνδεση των κρατικών δομών που παραμένουν διασπασμένες ανάμεσα στην κυβέρνηση της Τρίπολης υπό τον πρωθυπουργό Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά και τις ανατολικές αρχές που συνδέονται με τον στρατάρχη Χαλίφα Χάφταρ. Οι προσπάθειες αυτές εκτείνονται στο στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό πεδίο.

Αντίπαλες λιβυκές δυνάμεις συμμετείχαν τόσο σε αμερικανικές όσο και σε τουρκικές στρατιωτικές ασκήσεις, ενώ οι ανατολικές και δυτικές αρχές ενέκριναν τον περασμένο μήνα ένα κοινό πλαίσιο δημόσιων δαπανών με αμερικανική διαμεσολάβηση — την πρώτη κοινή δημοσιονομική συμφωνία από το 2013. 

Παράλληλα, Αμερικανοί και Τούρκοι αξιωματούχοι εντείνουν τις επαφές τους με εκπροσώπους και των δύο αντίπαλων κυβερνήσεων της Λιβύης.
Ωστόσο, αναλυτές προειδοποιούν ότι η διαδικασία παραμένει εύθραυστη, καθώς δεν υπάρχει σαφές πολιτικό πλαίσιο, η εφαρμογή του προϋπολογισμού παραμένει αδιαφανής και ισχυρά συμφέροντα αντιδρούν σε οποιαδήποτε συμφωνία που θα παγίωνε τη σημερινή κατανομή εξουσίας.

Συντονισμένες κινήσεις

Η Κλαούντια Γκατσίνι, ανώτερη αναλύτρια του International Crisis Group για τη Λιβύη, δήλωσε στο Al-Monitor ότι «οι συντονισμένες προσπάθειες για την ενότητα της Λιβύης έχουν τρεις βασικούς άξονες: στρατιωτικό, οικονομικό και πολιτικό».
Και οι τρεις άξονες επιταχύνθηκαν από τις αρχές του έτους. Η σημαντικότερη εξέλιξη ήρθε στις 11 Απριλίου, όταν οι αντίπαλοι θεσμοί ενέκριναν κοινό κρατικό προϋπολογισμό.

Μετά τον θεσμικό διχασμό της χώρας το 2014, η Τρίπολη διατήρησε τον επίσημο έλεγχο των πετρελαϊκών εσόδων και των δημοσίων δαπανών, ενώ οι ανατολικές αρχές λειτουργούσαν μέσω ανεπίσημων μηχανισμών.
Στο νέο σχήμα, η κυβέρνηση της Τρίπολης θα διαχειρίζεται μισθούς, λειτουργικές δαπάνες και επιδοτήσεις, ενώ οι αναπτυξιακές προτεραιότητες θα καθορίζονται από κοινού υπό την εποπτεία της Κεντρικής Τράπεζας.

Στο στρατιωτικό πεδίο, αντίπαλες λιβυκές δυνάμεις συμμετείχαν στην αμερικανική άσκηση AFRICOM “Operation Flintlock 2026” τον Απρίλιο και στην τουρκική άσκηση EFES-2026 τον Μάιο. Παράλληλα, ο Τούρκος υπουργός Άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ φιλοξένησε στην Άγκυρα τον αναπληρωτή υπουργό Άμυνας της κυβέρνησης της Τρίπολης, Αμπντούλ Σαλάμ αλ-Ζούμπι, αλλά και τον Σαντάμ Χάφταρ, γιο του Χαλίφα Χάφταρ.

Στο πολιτικό επίπεδο, οι επαφές περιλάμβαναν συναντήσεις εκπροσώπων των αντίπαλων στρατοπέδων εκτός Λιβύης, στο πλαίσιο ευρύτερων προσπαθειών συμφιλίωσης υπό τον Μασάντ Μπούλος, ανώτερο σύμβουλο των ΗΠΑ για αραβικές και αφρικανικές υποθέσεις.
Πιο πρόσφατα, ο Σαντάμ Χάφταρ και ο Ιμπραήμ Ντμπεϊμπά — συγγενής και σύμβουλος του πρωθυπουργού της Τρίπολης — συναντήθηκαν στην Τύνιδα στις αρχές Απριλίου.

Τα στρατηγικά διακυβεύματα

Ένα ενιαίο λιβυκό πλαίσιο θα άλλαζε τις ισορροπίες ανάμεσα στην Τρίπολη και την ανατολική Λιβύη και θα καθόριζε κατά πόσο η Άγκυρα θα μπορέσει να διατηρήσει τα στρατηγικά κέρδη που απέκτησε στον πόλεμο — κυρίως το τουρκο-λιβυκό μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019.
Η Τουρκία παρενέβη στρατιωτικά στον λιβυκό εμφύλιο το 2019 υπέρ της κυβέρνησης της Τρίπολης απέναντι στις δυνάμεις του Χάφταρ, εξασφαλίζοντας στρατηγικό αποτύπωμα που της επέτρεψε να υπογράψει τη συμφωνία θαλάσσιας οριοθέτησης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η συμφωνία αυτή επιτρέπει στην Άγκυρα να διεκδικεί δικαιώματα σε περιοχές με πιθανό ενεργειακό πλούτο, κάτι που απορρίπτουν έντονα η Ελλάδα και η Αίγυπτος, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τις δικές τους θαλάσσιες ζώνες.

Μετά την κατάπαυση πυρός του 2020, η Άγκυρα ξεκίνησε σταδιακή προσέγγιση με τις ανατολικές αρχές, χωρίς να εγκαταλείψει τις σχέσεις της με την Τρίπολη. Το κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης άρχισε μάλιστα να εξετάζει πιθανή έγκριση της συμφωνίας το καλοκαίρι του 2025.

Η Γκιονιούλ Τολ, διευθύντρια του προγράμματος Τουρκίας στο Middle East Institute, υποστήριξε ότι η σημερινή προσέγγιση της Άγκυρας προς το στρατόπεδο Χάφταρ συνδέεται άμεσα με την προσπάθεια νομιμοποίησης της συμφωνίας του 2019.
«Η Τουρκία έχει πολλές προτεραιότητες στη Λιβύη, αλλά μία από τις σημαντικότερες είναι η έγκριση της συμφωνίας του 2019 από το ανατολικό κοινοβούλιο», δήλωσε.
Μια τέτοια έγκριση θα επέτρεπε στην Άγκυρα να ισχυριστεί ότι η συμφωνία διαθέτει ευρύτερη θεσμική νομιμοποίηση εντός της Λιβύης και δεν στηρίζεται μόνο στην κυβέρνηση της Τρίπολης.

Η αυξανόμενη αμερικανοτουρκική συνεργασία έρχεται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για την Τουρκία, καθώς η ενίσχυση της συνεργασίας Ισραήλ–Ελλάδας–Κύπρου τροφοδοτεί στην Άγκυρα φόβους γεωπολιτικής περικύκλωσης στην Ανατολική Μεσόγειο.

Ωστόσο, τα τουρκικά συμφέροντα στη Λιβύη υπερβαίνουν κατά πολύ το θαλάσσιο μνημόνιο. Η στρατιωτική παρουσία της Τουρκίας στις νότιες ακτές της Μεσογείου προσφέρει στην Άγκυρα πρόσβαση στη Βόρεια Αφρική και βαθύτερη γεωπολιτική επιρροή στην Ανατολική Μεσόγειο. Η τουρκική Εθνοσυνέλευση ανανέωσε ήδη την αποστολή στη Λιβύη για ακόμη δύο χρόνια από τον Ιανουάριο του 2026.

Επιπλέον, η ενεργειακή διάσταση παραμένει κρίσιμη για την Τουρκία, η οποία εισάγει πάνω από το 70% των ενεργειακών της αναγκών. Τον Ιούνιο του 2025, η λιβυκή National Oil Corporation και η τουρκική TPAO συμφώνησαν σε γεωλογικές και γεωφυσικές έρευνες σε τέσσερις θαλάσσιες περιοχές. Παράλληλα, τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες διατηρούν σημαντικά συμφέροντα στην ανοικοδόμηση της Λιβύης, με έργα αξίας περίπου 29 δισ. δολαρίων ήδη από την περίοδο πριν τον πόλεμο του 2011.

Για την Ουάσιγκτον, η Λιβύη αποτελεί ταυτόχρονα ενεργειακή ευκαιρία και πιθανή διπλωματική επιτυχία χαμηλού κόστους.
Ο Καρίμ Μεζράν του Atlantic Council δήλωσε ότι το ανανεωμένο ενδιαφέρον αμερικανικών και διεθνών ενεργειακών εταιρειών καθιστά τη Λιβύη πιο ελκυστική για τις ΗΠΑ, οι οποίες θεωρούν ότι μπορούν να αποκτήσουν επιρροή σχετικά εύκολα.
Η Γκατσίνι εκτίμησε ότι ο Μασάντ Μπούλος αντιμετωπίζει τη Λιβύη ως μια σχετικά «διαχειρίσιμη υπόθεση» σε σύγκριση με άλλες περιφερειακές κρίσεις.
«Πιστεύει ότι μπορεί να πετύχει μια γρήγορη συμφωνία και μια εύκολη διπλωματική νίκη», ανέφερε.
Παράλληλα, η Λιβύη προσφέρει στις ΗΠΑ τη δυνατότητα να περιορίσουν τη ρωσική στρατιωτική παρουσία στην ανατολική και νότια Λιβύη. Μετά τις ασκήσεις Flintlock, η Μόσχα φέρεται να μετέφερε στρατιωτικά μέσα από τη Σύρτη προς νότιες βάσεις όπως η Τζούφρα και η Μπρακ αλ-Σάτι.

Ο κίνδυνος μιας συμφωνίας ελίτ

Παρά τον αυξανόμενο συντονισμό, η επανένωση της Λιβύης απέχει ακόμη πολύ.
Από τους τρεις άξονες, ο στρατιωτικός φαίνεται ο πιο λειτουργικός. «Λειτουργεί καλά», σημείωσε η Γκατσίνι, αναφερόμενη στις κοινές ασκήσεις και τις επαφές ανάμεσα σε αντίπαλους λιβυκούς αξιωματούχους ασφαλείας.
Και ο οικονομικός άξονας έχει αποκτήσει δυναμική, επειδή οι ΗΠΑ διαθέτουν σημαντική επιρροή πάνω στον πετρελαϊκό τομέα της Λιβύης, που εξαρτάται από το δολάριο.

Ωστόσο, η ίδια προειδοποίησε ότι ο κοινός προϋπολογισμός παραμένει ατελής διαδικασία. Ούτε οι ΗΠΑ ούτε οι λιβυκές αρχές έχουν αποκαλύψει πλήρως τους όρους της συμφωνίας, γεγονός που αφήνει ασαφές τι ακριβώς συμφωνήθηκε και αν οι δύο πλευρές ερμηνεύουν με τον ίδιο τρόπο τη συμφωνία.
Ο Μεζράν προειδοποίησε επίσης ότι καμία οικονομική συμφωνία δεν μπορεί να επιβιώσει χωρίς σαφές πολιτικό υπόβαθρο.
«Δεν έχω δει ποτέ οικονομική μεταρρύθμιση να πετυχαίνει χωρίς πολιτική στήριξη», δήλωσε.
Ο πολιτικός άξονας θεωρείται ο πιο εκρηκτικός. 

Σύμφωνα με σενάρια που κυκλοφορούν, ο Σαντάμ Χάφταρ θα μπορούσε να αναλάβει την προεδρία, ενώ ο Αμπντούλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά ή ο Ιμπραήμ Ντμπεϊμπά θα παρέμεναν στην πρωθυπουργία.

Η Γκατσίνι σημείωσε ότι δεν είναι σαφές αν η Ουάσιγκτον εξετάζει σοβαρά ένα τέτοιο σχέδιο ή απλώς το χρησιμοποιεί ως διαπραγματευτικό εργαλείο για να κρατήσει ανοιχτό τον διάλογο.

Προειδοποίησε όμως ότι οποιοδήποτε νέο σύστημα εξουσίας που θα παγίωνε την κυριαρχία των οικογενειών Χάφταρ και Ντμπεϊμπά θα οδηγούσε ουσιαστικά σε μακροχρόνια αναπαραγωγή της σημερινής εξουσίας.
Αυτό θα απομάκρυνε ακόμη περισσότερο τις πολυαναμενόμενες εκλογές, που είχαν αρχικά προγραμματιστεί για τον Δεκέμβριο του 2021.

Η ίδια τόνισε ότι ένα τέτοιο μοντέλο επικρίνεται έντονα επειδή θα επιβράβευε τη διαφθορά και την κακοδιαχείριση, εδραιώνοντας ηγεσίες χωρίς κανένα κίνητρο να εγκαταλείψουν την εξουσία. Η Λιβύη κατατάχθηκε στην 177η θέση ανάμεσα σε 182 χώρες στον Δείκτη Αντίληψης Διαφθοράς της Transparency International για το 2025.

Ο Μεζράν προειδοποίησε ακόμη ότι η επιβολή του Σαντάμ Χάφταρ ή άλλου προσώπου της οικογένειας Χάφταρ στη δυτική Λιβύη θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή αντίδραση σε πόλεις όπως η Μισράτα, η Ζαουίγια και η Σαμπράθα, όπου το αντι-Χάφταρ αίσθημα παραμένει ισχυρό λόγω της επίθεσης κατά της Τρίπολης το 2019-2020 και των καταγγελιών για εγκλήματα που συνδέθηκαν με φιλοχαφταρικές δυνάμεις.

Ο ΟΗΕ είχε καταγράψει μαζικούς τάφους στην Ταρχούνα μετά την αποχώρηση των δυνάμεων του Χάφταρ το 2020.
«Δεν μπορείς να στηρίζεις εκείνους που επιτέθηκαν στην Τρίπολη και σφαγίασαν τον πληθυσμό της και μετά να απαιτείς από τους ανθρώπους να τους αποδεχθούν ως νέους ηγέτες της Λιβύης», δήλωσε ο Μεζράν.
«Μια τέτοια συμφωνία θα άντεχε δέκα λεπτά».

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο