Συγκεκριμένα, σύμφωνα με το αρμόδιο τμήμα του ΟΗΕ για το εμπόριο και την ανάπτυξη, η συνεχιζόμενη ένταση στην περιοχή του Στενού του Ορμούζ προκαλεί σοβαρές διαταραχές στις ροές ενέργειας και λιπασμάτων. Οι επιπτώσεις είναι, ήδη, εμφανείς, με αύξηση του κόστους παραγωγής και ενίσχυση των κινδύνων για τα παγκόσμια συστήματα τροφίμων, το εμπόριο και τις ευάλωτες οικονομίες.
Άλμα τιμών στα λιπάσματα
Στο φόντο αυτό, οι διεθνείς τιμές λιπασμάτων καταγράφουν σημαντική άνοδο μετά την έναρξη της σύρραξης στη Μέση Ανατολή. Μάλιστα, η Παγκόσμια Τράπεζα αναφέρει αύξηση έως και 46% στην τιμή της ουρίας μέσα σε έναν μήνα (Φεβρουάριος –Μάρτιος 2026), λόγω προβλημάτων στην ενέργεια και τις μεταφορές. Παράλληλα, ο FAO (Οργάνωση Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών), καταγράφει άνοδο περίπου 20% στις αρχές Μαρτίου, συνδέοντάς την άμεσα με το αυξημένο κόστος καυσίμων. Την ίδια ώρα, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων εμφανίζονται αυξημένες έως και 58% σε σχέση με το 2024.
Κρίσιμη η σημασία του Κόλπου
Κι όλα αυτά την ώρα που ο Κόλπος στον τομέα παραγωγής λιπασμάτων κατέχει σημαντική θέση. Χαρακτηριστικά, σύμφωνα, με στοιχεία του Διεθνούς Εμπορικού Επιμελητηρίου (ICC), που αναλύει το ΕΒΕΠ, οι μη ενεργειακές εξαγωγές των χωρών του Κόλπου μαζί με το Ιράν και το Ιράκ ανέρχονται σε 350–370 δισ. δολάρια ετησίως.
Σημειώνεται ότι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατέχουν σχεδόν το 45% των εξαγωγών αυτών, ακολουθούμενα από τη Σαουδική Αραβία (24%) και το Ιράν (14%). Σημαντικό ρόλο, δε, σε αυτές διαδραματίζουν τα πετροχημικά προϊόντα, τα λιπάσματα, τα μέταλλα και οι επανεξαγωγές τεχνολογικού εξοπλισμού. Εν τω μεταξύ, ιδιαίτερη βαρύτητα, έχουν τα αζωτούχα λιπάσματα (αμμωνία και ουρία), καθώς η περιοχή καλύπτει περίπου το 40% του παγκόσμιου εμπορίου τους, συνδέοντας άμεσα την περιοχή με την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.
Το «στενό σημείο» του Ορμούζ
Κι αυτό την ώρα που το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κομβική αρτηρία του παγκόσμιου εμπορίου και οποιαδήποτε διαταραχή προκαλεί σημαντική “μετενέργεια” στην αγορά. Σημειώνεται ότι μετά την κλιμάκωση της κρίσης, η διέλευση πλοίων μειώθηκε δραματικά, από περίπου 103 ημερησίως στα τέλη Φεβρουαρίου σε μονοψήφια επίπεδα μέσα σε λίγες εβδομάδες. Στην εικόνα αυτή, όπως καταφαίνεται εδώ και εβδομάδες, οι αγορές κινούνται με νευρικότητα και με "τινάγματα" προς τα πάνω, με τις τιμές φυσικού αερίου να σχεδόν διπλασιάζονται στην Ασία και να αυξάνονται σημαντικά στην Ευρώπη παραμένοντας σταθερά σε υψηλά επίπεδα. Η εξέλιξη αυτή, όμως, επηρεάζει άμεσα τα λιπάσματα, καθώς το φυσικό αέριο αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή τους.
Επιπτώσεις σε τρόφιμα και αγροτική παραγωγή
Συνακόλουθα, όμως, η αύξηση του κόστους λιπασμάτων επηρεάζει άμεσα τις επιλογές καλλιεργειών των αγροτών, τις αποδόσεις, τη συνολική προσφορά τροφίμων. Ιστορικά, άλλωστε, η άνοδος των τιμών ενέργειας μετακυλίεται στα τρόφιμα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο ακρίβειας, με τις αναπτυσσόμενες οικονομίες να πλήττονται περισσότερο.
Οι χώρες, μάλιστα, που εξαρτώνται από εισαγωγές τροφίμων και λιπασμάτων βρίσκονται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση. Εάν, δε, οι διαταραχές συνεχιστούν ενδέχεται να προκύψουν ελλείψεις βασικών αγαθών, ενώ δεν αποκλείεται ένα νέο σπιράλ αυξήσεων αλλά και ένταση της επισιτιστικής ανασφάλειας.Ήδη, μάλιστα, χώρες όπως η Υεμένη, η Σομαλία και το Σουδάν θεωρούνται ιδιαίτερα εκτεθειμένες.
Ευρώπη και Ελλάδα: αυξημένη εξάρτηση
Στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στην Ελλάδα, ανακύπτει ζήτημα επάρκειας εφοδιασμού. Σύμφωνα με ανάλυση της Alpha Bank στο Δελτίο Οικονομικών Εξελίξεων με τίτλο Εξαγωγικές Επιδόσεις και Γεωπολιτική Αβεβαιότητα: Κλάδοι, Προϊόντα και Αγορές, περίπου το ένα τρίτο της παγκόσμιας προμήθειας λιπασμάτων διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ, γεγονός που αναδεικνύει την εξάρτηση της ηπείρου Η γεωπολιτική αστάθεια, άλλωστε εντείνει το κόστος παραγωγής, την επενδυτική αβεβαιότητα και επιφέρει πιέσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Η εικόνα στην ελληνική αγορά
Στην Ελλάδα, πάντως, η αύξηση του κόστους οδηγεί ήδη σε σκέψεις για αλλαγές στον καλλιεργητικό σχεδιασμό, με περιορισμό καλλιεργειών υψηλών απαιτήσεων, όπως το καλαμπόκι. Παράλληλα, παρατηρείται επιφυλακτικότητα στις εισαγωγές πρώτων υλών, καθώς οι επιχειρήσεις καλούνται να σταθμίσουν κόστος και ζήτηση.
Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι προς το παρόν υπάρχει επάρκεια, ωστόσο η εικόνα αυτή μπορεί να ανατραπεί εάν η κρίση παραταθεί. Ταυτόχρονα, ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ενδεχόμενο «υπολίπανσης», δηλαδή μειωμένης χρήσης λιπασμάτων λόγω κόστους, που θα μπορούσε να επηρεάσει τόσο την ποσότητα όσο και την ποιότητα της παραγωγής.
Μέτρα στήριξης και προτάσεις
Υπενθυμίζεται ότι η κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε επιδότηση ύψους 15 εκατ. ευρώ για την αγορά λιπασμάτων, καλύπτοντας το 15% της αξίας των τιμολογίων για το διάστημα μέχρι τον Αύγουστο 2026.
Ο κλάδος, πάντως, χαρακτηρίζει το μέτρο θετικό πρώτο βήμα, ζητώντας ωστόσο διεύρυνση της επιδότησης, αναθεώρηση του μηχανισμού CBAM, διαφοροποίηση προμηθευτών κι ενίσχυση σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Σε κάθε περίπτωση, πάντως, η κρίση αναδεικνύει τη στενή διασύνδεση ενέργειας, λιπασμάτων και τροφίμων, καθώς οι διαταραχές σε έναν τομέα μεταφέρονται άμεσα στους υπόλοιπους, επηρεάζοντας την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια.