Η επιρροή του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ έχει οδηγήσει τις ενεργειακές αγορές σε έντονες διακυμάνσεις από τότε που ξέσπασε ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ πριν από σχεδόν έναν μήνα.
Ήδη έχουν ληφθεί διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η Σαουδική Αραβία χρησιμοποιεί τον αγωγό East-West για να παρακάμψει τα Στενά, μεταφέροντας πετρέλαιο μέσω της Ερυθράς Θάλασσας. Το Ιράκ εξετάζει τη δυνατότητα εξαγωγής πετρελαίου μέσω χερσαίων διαδρομών.
Η Τουρκία, ως περιφερειακό σταυροδρόμι για αρκετούς διεθνείς αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, βλέπει την κρίση ως ευκαιρία και προτείνει μια εναλλακτική: την κατασκευή περισσότερων αγωγών. Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας, Αλπαρσλάν Μπαϊρακτάρ, παρουσίασε την περασμένη εβδομάδα σειρά νέων έργων σε ζωντανή συνέντευξη στο πρακτορείο Anadolu.
Ο Μπαϊρακτάρ εδώ και καιρό υποστηρίζει τη σύνδεση της Βασόρας, της πετρελαιοπαραγωγικής περιοχής του νότιου Ιράκ, με το βόρειο τμήμα της χώρας, όπου ο αγωγός Ιράκ–Τουρκίας μεταφέρει πετρέλαιο από το Κιρκούκ στο μεσογειακό λιμάνι του Τσεϊχάν. Ο αγωγός, ο οποίος παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος, έχει δυναμικότητα άνω του 1,5 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Ο Μπαϊρακτάρ δεν σταμάτησε εκεί. Επανέφερε επίσης την ιδέα κατασκευής αγωγού φυσικού αερίου από το Κατάρ προς την Τουρκία, ο οποίος θα διέρχεται από τη Σαουδική Αραβία, την Ιορδανία και τη Συρία.
Η QatarEnergy ανακοίνωσε ανωτέρα βία σε ορισμένα μακροπρόθεσμα συμβόλαια LNG τον περασμένο μήνα — μεταξύ άλλων για πελάτες στην Ιταλία, το Βέλγιο, τη Νότια Κορέα και την Κίνα — μετά από επιθέσεις του Ιράν σε εγκαταστάσεις της. «Έτσι, δεν υπάρχουν εξαγωγές LNG. Δεν μπορείτε ήδη να περάσετε από το Ορμούζ. Τώρα φανταστείτε μια ποσότητα αερίου να διοχετεύεται προς την Τουρκία και την Ευρώπη μέσω αγωγού», δήλωσε. «Ανοίγουμε για εσάς μια εναλλακτική διαδρομή εξαγωγής».
Διέλευση από την Κασπία Θάλασσα
Ο Τούρκος υπουργός επιθυμεί επίσης την προώθηση ενός ακόμη μακροχρόνιου σχεδίου: του Διακασπιακού Αγωγού Φυσικού Αερίου, ο οποίος θα μεταφέρει αέριο από το Τουρκμενιστάν μέσω της Κασπίας στο Αζερμπαϊτζάν και από εκεί στην Ευρώπη.
Το Τουρκμενιστάν είναι μεγάλος εξαγωγέας φυσικού αερίου, με ετήσια δυναμικότητα 80 δισ. κυβικών μέτρων. Η Τουρκία ήδη εισάγει ποσότητες μέσω Ιράν, μέσω συμφωνιών ανταλλαγής. «Η ιδανική λύση θα ήταν το αέριο αυτό να περάσει την Κασπία και να φτάσει στην Τουρκία μέσω Αζερμπαϊτζάν και Γεωργίας», δήλωσε ο Μπαϊρακτάρ. Μια ακόμη επιλογή που εξετάζει η Άγκυρα είναι η σύνδεση των πετρελαιοπηγών της Συρίας με το δίκτυο αγωγών Ιράκ–Τουρκίας.
Στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας, προτείνεται επίσης η δημιουργία διασύνδεσης μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Τουρκίας μέσω Ιορδανίας και Συρίας.
Επιφυλάξεις των ειδικών
Οι ειδικοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί. Ορισμένα έργα, όπως ο Διακασπιακός αγωγός ή η σύνδεση των συριακών κοιτασμάτων, θεωρούνται σχετικά εφικτά. Άλλα, όπως ο αγωγός Κατάρ–Τουρκίας, κρίνονται πολύ πιο δύσκολα. Ο Ουμούντ Σοκρί, ειδικός σε θέματα ενέργειας, σημείωσε ότι το έργο της Κασπίας είναι πολιτικά πιο πιθανό σήμερα, αλλά παραμένει περίπλοκο.
Θα απαιτούσε έναν υποθαλάσσιο αγωγό περίπου 300 χιλιομέτρων από το Τουρκμενμπάσι στο Μπακού και σύνδεση με υπάρχουσες υποδομές, όπως ο Νότιος Καυκάσιος Αγωγός και ο αγωγός TANAP. Ωστόσο, το οικονομικό σκέλος είναι αβέβαιο: μόνο το υποθαλάσσιο τμήμα εκτιμάται στα 2 δισ. δολάρια, ενώ για βιώσιμη λειτουργία θα απαιτούνταν επενδύσεις σε παραγωγή και υποδομές.
Παράλληλα, η ευρωπαϊκή αγορά καλύπτεται όλο και περισσότερο από LNG, γεγονός που περιορίζει τη ζήτηση.
Το σχέδιο για το Κατάρ
Ο αγωγός Κατάρ–Τουρκίας αντιμετωπίζει ακόμη μεγαλύτερα εμπόδια. Αν και είχε προταθεί ήδη από το 2009, φέρεται να μπλοκαρίστηκε από τον πρώην πρόεδρο της Συρίας, Μπασάρ αλ-Άσαντ, υπό ρωσική πίεση.
Σήμερα, παρά την πτώση του Άσαντ, το Κατάρ φαίνεται να προτιμά το LNG, που του δίνει μεγαλύτερη ευελιξία. Ο ειδικός Τζάστιν Ντάργκιν χαρακτήρισε το έργο «τεχνικά εφικτό αλλά οικονομικά και πολιτικά εύθραυστο», με κόστος που ενδέχεται να ξεπεράσει τα 15 δισ. δολάρια. Ένας αγωγός 1.500 χιλιομέτρων, που διασχίζει πολλές χώρες, θα απαιτούσε σταθερότητα δεκαετιών — κάτι εξαιρετικά δύσκολο.
Τα κοιτάσματα της Συρίας
Πιο ρεαλιστική φαίνεται η πρόταση σύνδεσης των συριακών πετρελαιοπηγών. Η παραγωγή της Συρίας ανέρχεται σήμερα σε 100.000–120.000 βαρέλια ημερησίως, πολύ χαμηλότερα από τα 400.000 πριν τον πόλεμο.
Παρότι υπάρχουν εμπόδια — όπως ο έλεγχος περιοχών από κουρδικές δυνάμεις ή απειλές από ένοπλες ομάδες — το έργο θεωρείται πιο υλοποιήσιμο.
Επέκταση του αγωγού Ιράκ–Τουρκίας
Η επέκταση του αγωγού από το Κιρκούκ προς τη Βασόρα αποτελεί επίσης στόχο, αλλά σκοντάφτει στην πολιτική αστάθεια του Ιράκ. Η χώρα χρειάζεται τεράστια έσοδα από εξαγωγές για να καλύψει τις δαπάνες της, ενώ σήμερα οι εξαγωγές μέσω Τουρκίας είναι περιορισμένες. Το έργο θα μπορούσε να προσφέρει νέα διέξοδο προς την Ευρώπη και την Ασία, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ. Ωστόσο, το κόστος — έως και 10 δισ. δολάρια — και οι σοβαροί κίνδυνοι ασφάλειας παραμένουν σημαντικά εμπόδια.
Η κρίση στο Ορμούζ έχει δημιουργήσει ένα νέο γεωπολιτικό παράθυρο για την Τουρκία να προωθήσει τον ρόλο της ως ενεργειακός κόμβος. Ωστόσο, ενώ ορισμένα σχέδια φαίνονται ρεαλιστικά, άλλα παραμένουν — τουλάχιστον προς το παρόν — περισσότερο «όνειρα» παρά άμεσες προοπτικές υλοποίησης.
(πηγή: “Middle East Eye”)