Σε μία από τις πιο δραστικές παρεμβάσεις στην αγορά μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία ετοιμάζεται να προχωρήσει η Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία σχεδιάζει την κατάργηση του πλαφόν στην τιμή του αργού και την αντικατάστασή του με πλήρη απαγόρευση παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών.
Όπως τόνισε χαρακτηριστικά η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η Ε.Ε. εξετάζει την πλήρη απαγόρευση θαλάσσιων υπηρεσιών για το ρωσικό αργό, σε συντονισμό με συμμάχους της G7. Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι θα επιβληθούν κυρώσεις σε ακόμη 43 πλοία, αυξάνοντας τον συνολικό αριθμό των στοχευμένων μονάδων σε 640.
«Η Ρωσία θα καθίσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων μόνο αν ασκηθεί πραγματική πίεση. Αυτή είναι η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει», ανέφερε, τονίζοντας ότι το νέο μέτρο στοχεύει στη μείωση των ενεργειακών εσόδων της χώρας και στη δυσκολότερη διάθεση του πετρελαίου της στις διεθνείς αγορές.
Πρόκειται για μια κίνηση που, εφόσον εγκριθεί από τα κράτη-μέλη, θα αποκλείσει ουσιαστικά τα ευρωπαϊκά συμφέροντα από οποιαδήποτε εμπλοκή στη μεταφορά ρωσικού αργού, τέσσερα χρόνια μετά την εισβολή του 2022.
Μέχρι σήμερα, το ευρωπαϊκό καθεστώς κυρώσεων επέτρεπε σε ευρωπαϊκά πλοία και ασφαλιστικές εταιρείες να συμμετέχουν στη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μόνο εφόσον η τιμή του ήταν κάτω από το πλαφόν. Το ανώτατο όριο ξεκίνησε στα 60 δολάρια το βαρέλι τον Δεκέμβριο του 2022 και μειώθηκε σταδιακά, με την τελευταία προσαρμογή να διαμορφώνεται στα 44,10 δολάρια. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα του μέτρου ολοένα και φθίνει.
Σύμφωνα με στοιχεία ερευνητών που συνεργάζονται με τη Σχολή Οικονομικών του Κιέβου, τον Απρίλιο του 2022 περίπου το 82% των εξαγωγών ρωσικού πετρελαίου από τη Βαλτική μεταφερόταν με δεξαμενόπλοια που είχαν ασφαλιστική κάλυψη από το International Group of P&I Clubs. Μέχρι τον Νοέμβριο του 2025 το ποσοστό αυτό είχε μειωθεί σχεδόν στο μισό, ενώ σχεδόν κανένα πλοίο με τέτοια κάλυψη δεν μετέφερε πλέον φορτία από τα ρωσικά λιμάνια του Ειρηνικού.
Συντονισμός
Η πλήρης απαγόρευση αναμένεται να επιταχύνει αυτή τη μετατόπιση, ωθώντας τη Μόσχα να βασιστεί ακόμη περισσότερο στον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» - δεξαμενόπλοια που λειτουργούν εκτός των παραδοσιακών πλαισίων ασφάλειας, ασφάλισης και εποπτείας. Αυτό ενδέχεται να δημιουργήσει μια κατάσταση παρόμοια με εκείνη του Ιράν, το οποίο στηρίζεται σε παράλληλα δίκτυα για τη διακίνηση πετρελαίου.
Η Intertanko σημείωσε ότι η απαγόρευση θαλάσσιων υπηρεσιών «έχει λογική», καθώς διαχωρίζει ξεκάθαρα τον ποιοτικό στόλο από τις μονάδες αμφίβολης αξιοπιστίας. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η επιτυχία του μέτρου θα απαιτήσει συντονισμό μεταξύ Ε.Ε., Ηνωμένου Βασιλείου, ΗΠΑ και άλλων χωρών που επιβάλλουν κυρώσεις. Διαφορετικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να δημιουργήσουν κενά συμμόρφωσης και να ευνοήσουν τη δράση του «σκιώδους στόλου».
Αναλυτές εκτιμούν ότι η προσφυγή σε πλήρη απαγόρευση μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τις εξαγωγές της Ρωσίας, καθώς η εξάρτηση της Μόσχας από δεξαμενόπλοια με ασφάλιση του International Group είναι μεγαλύτερη απ’ όσο πιστεύεται, γεγονός που σημαίνει ότι ένα τέτοιο μέτρο θα μπορούσε να περιορίσει σημαντικά τις ροές.
Πιο επιθετικές πρακτικές από τον «σκιώδη στόλο»
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι η κατάργηση του πλαφόν θα ανακουφίσει την ασφαλιστική αγορά από τη χρονοβόρα διαδικασία ελέγχου τιμών, αλλά μπορεί να ενισχύσει τη δραστηριότητα των δεξαμενόπλοιων του «σκιώδους στόλου». Όπως προειδοποιούν, αν δεν συνοδευτεί από επιπλέον μέτρα για την παρεμπόδιση της μεταφοράς ρωσικού πετρελαίου, τα μη συμμορφούμενα πλοία θα καλύψουν το κενό.
Τα στοιχεία δείχνουν ήδη ότι ο σκιώδης στόλος αναπτύσσει ολοένα πιο επιθετικές πρακτικές. Σύμφωνα με ανάλυση δεδομένων AIS, οι διελεύσεις δεξαμενόπλοιων με ψευδείς σημαίες στη Βαλτική σχεδόν τετραπλασιάστηκαν το δεύτερο εξάμηνο του 2025. Συνολικά, 123 διελεύσεις πραγματοποιήθηκαν από τέτοια πλοία, αντιπροσωπεύοντας το 14% των συνολικών μετακινήσεων του «σκιώδους στόλου» στην περιοχή. Σημαίες όπως των Κομόρων, του Μπενίν και της Γκάμπια χρησιμοποιούνται συχνά με πλαστά πιστοποιητικά, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις εντοπίζονται ακόμη και πλήρως «κατασκευασμένα» νηολόγια.
Τα κράτη της Βαλτικής έχουν ήδη εκφράσει ανησυχία για τα πλοία χωρίς νόμιμη σημαία, τα οποία δεν απολαμβάνουν προστασία βάσει της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας. Η Ε.Ε. έχει επαναλάβει ότι τα κράτη έχουν δικαίωμα να λαμβάνουν μέτρα κατά πλοίων χωρίς εθνικότητα όταν αυτά κινούνται σε περιοχές υπό τη δικαιοδοσία τους. Ήδη η Γερμανία έχει απαγορεύσει την είσοδο τέτοιων πλοίων στα χωρικά της ύδατα, αν και περιστατικά συνεχίζουν να καταγράφονται.
Την ίδια ώρα, η Ε.Ε. σχεδιάζει να δυσκολέψει περαιτέρω την απόκτηση δεξαμενόπλοιων από τη Ρωσία, ενώ εξετάζει την απαγόρευση συντήρησης και τεχνικής υποστήριξης για πλοία LNG και παγοθραυστικά που συνδέονται με ρωσικά συμφέροντα. Η στρατηγική αυτή αποσκοπεί στη σταδιακή αποδυνάμωση της ενεργειακής αλυσίδας της Μόσχας.
Παρά τη σκληρή γραμμή των Βρυξελλών, παραμένει ασαφές αν οι ΗΠΑ θα υιοθετήσουν την ίδια πολιτική. Η Ουάσιγκτον είχε στηρίξει αρχικά το σύστημα πλαφόν με στόχο τη μείωση των εσόδων της Ρωσίας χωρίς να διαταραχθεί η παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Η μετάβαση σε πλήρη απαγόρευση σηματοδοτεί πλέον μια πιο επιθετική προσέγγιση.
(από την εφημερίδα «ΝΑΥΤΕΜΠΟΡΙΚΗ»)