Για το πώς οδηγηθήκαμε στη σημερινή παρέμβαση των ΗΠΑ. Για τις παραμέτρους που θα κρίνουν τις εξελίξεις στο εσωτερικό της Βενεζουέλας. Αλλά και για τις ευρύτερες ανακατατάξεις στη γεωπολιτική σκακιέρα, εν μέσω του Τραμπ 2.0.
Πώς φτάσαμε στην κλιμάκωση;
Μεταφερόμαστε στις εκλογές του 2024 στη Βενεζουέλα. Ο Μαδούρο κατατρωπώνεται, αλλά κερδίζει με τρόπο παράνομο. Είναι -σχεδόν- κοινός τόπος ότι όντως στις εκλογές αυτές έχασε με μεγάλη διαφορά από τον υποψήφιο της αντιπολίτευσης και ότι το αποτέλεσμα ανετράπη από το καθεστώς του.
Ο Μαδούρο κυβερνά από το 2013, όταν πέθανε ο Τσάβεζ και κυβερνά με σιδηρά πυγμή. Αυτό που συνέβη το 2024 ήταν τόσο εξόφθαλμο που προκάλεσε αντιδράσεις εντός και εκτός της χώρας.
Παράλληλα, περίπου το 1/3 των πολιτών της Βενεζουέλας, από το 2016 και μετά, έχει μεταναστεύσει σε γειτονικά κράτη. Οχι, τόσο στις ΗΠΑ, όπως ισχυρίζεται ο Τραμπ, αλλά κυρίως σε γύρω χώρες. Αυτό δημιούργησε μια πίεση σε αυτά τα γειτονικά καθεστώτα. Γι’ αυτό για ορισμένες χώρες η ανατροπή Μαδούρο δεν θα ήταν μια αρνητική εξέλιξη. Με την προσδοκία, φυσικά, ότι δεν θα κληθούν να φιλοξενήσουν περισσότερους μετανάστες στη νέα φάση. Να σημειωθεί ότι μόλις δεκάδες χιλιάδες Βενεζουελάνοι έχουν μεταναστεύσει στις ΗΠΑ τα τελευταία χρόνια, κόντρα στο επιχείρημα που συχνά επικαλείται ο πρόεδρος Τραμπ.
Το τρίτο σημείο, είναι η εκλογή Τραμπ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ βλέπει τον κόσμο με μια λογική σφαιρών επιρροής και θεωρεί την αμερικανική ήπειρο ως τη σφαίρα επιρροής στην οποία οι ΗΠΑ έχουν τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο – ένα μονοπώλιο που δεν θα αμφισβητηθεί από κανέναν. Από την περιοχή της Νότιας Αμερικής μέχρι τη Γροιλανδία, ο Τραμπ θέλει οι ΗΠΑ να ελέγχουν αυτό το μονοπώλιο.
Ο Μαδούρο, όμως, είχε και ένα επιπλέον μειονέκτημα, εκτός της αντιαμερικανικής ατζέντας του. Η Βενεζουέλα έχει τα μεγαλύτερα αποθέματα πετρελαίου στον κόσμο και τα έβδομα μεγαλύτερα αποθέματα φυσικού αερίου. Ταυτόχρονα, λόγω του αμερικανικού εμπάργκο, το 84% των εξαγωγών του πετρελαίου της πηγαίνει στην Κίνα ενώ παράλληλα προμηθεύει με δωρεάν πετρέλαιο την Κούβα.
Αυτό, λοιπόν, είναι το ακόμα μεγαλύτερο μειονέκτημα του καθεστώτος Μαδούρο – το γεγονός, δηλαδή, ότι είναι δορυφοροποιημένο με το καθεστώς της Κούβας. Σε αυτό παίζει ρόλο και το ότι ο Αμερικάνος ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο είναι κουβανικής καταγωγής, επομένως αποστρέφεται το καθεστώς στην Κούβα και θα ήθελε πολύ την ανατροπή του. Και το μέσο για την επίτευξη του στόχου αυτού -θα μπορούσε κανείς να πει- πως είναι η ανατροπή του καθεστώτος στη Βενεζουέλα.
Αρα, αυτό που συμβαίνει με τη Βενεζουέλα είναι η πρώτη φάση ενός σχεδίου που θα αφορά την αλλαγή καθεστώτος ή καθεστώτων σε άλλες γειτονικές χώρες.
Τι συνέβη τους τελευταίους μήνες;
Ο Τραμπ πριν από λίγους μήνες είχε μια τηλεφωνική επικοινωνία με τον Μαδούρο. Εν ολίγοις, του έδωσε τη δυνατότητα να εγκαταλείψει τη Βενεζουέλα, έτσι ώστε να υπάρξει ειρηνική μετάβαση της χώρας σε ένα νέο πολιτικό καθεστώς. Ο Μαδούρο δεν δέχτηκε και έκτοτε ξεκίνησε η στοχοποίηση του.
Ο Τραμπ διέταξε τις επιθέσεις με το -αθεμελίωτο- επιχείρημα ότι δήθεν η Βενεζουέλα είναι υπεύθυνη για τα ναρκωτικά που μεταφέρονται στις ΗΠΑ και ξεκίνησε να συγκεντρώνει πλοία και αεροπλάνα στην Καραϊβική.
Αφού συνέβησαν τα παραπάνω και ο Μαδούρο δεν ενέδωσε, ήταν λογικό βήμα η προσπάθεια ανατροπής του καθεστώτος. Αυτό που εκπλήσσει είναι η σύλληψη του Μαδούρο και η διαφαινόμενη απαγγελία κατηγοριών σε βάρος του σε αμερικανικό δικαστήριο.
Τι αλλάζει στη γεωπολιτική σκακιέρα;
Η μια άποψη λέει ότι με αυτή την κίνηση οι ΗΠΑ εμφανίζονται να κλείνουν το μάτι σε απολυταρχικά καθεστώτα τα οποία επίσης θα ήθελαν να έχουν την ευχέρεια αντίστοιχων κινήσεων για να προχωρήσουν σε ανατροπές καθεστώτων ή ηγετών. Ή όπως στην περίπτωση της Ταϊβάν, να επιχειρηθεί μια επαναφορά της χώρας στην κινεζική ενδοχώρα.
Η δική μου άποψη είναι λίγο διαφορετική. Ο Τραμπ δεν πιστεύει ότι σήμερα δημιουργεί κάποιο προηγούμενο διότι -κατά το σκεπτικό του- αυτό που οι ΗΠΑ μπορούν να κάνουν, αφορά μόνο τις ΗΠΑ. Δεν αναγνωρίζεται δηλαδή το δικαίωμα στον οποιονδήποτε άλλο να κάνει το ίδιο.
Στη δική του Αμερική βλέπει μια χώρα που βρίσκεται σε ένα σύστημα χωρίς κανόνες, χωρίς θεσμούς, χωρίς πολυμερή διπλωματία, σε ένα πλαίσιο που ο καθένας καθορίζει τι είναι προς το συμφέρον του και το επιβάλλει.
Η σύλληψη του Μαδούρο είναι, άλλωστε, και μια επίδειξη ισχύος. Και προς τις γειτονικές χώρες που δεν υιοθετούν την ατζέντα Τραμπ, αλλά και προς το εξωτερικό ευρύτερα.
Τι θα γίνει στη Βενεζουέλα;
Το περιβάλλον είναι ρευστό. Δεν γνωρίζουμε εάν οι υπόλοιποι πιστοί στο καθεστώς Μαδούρο που έχουν μείνει πίσω ελέγχουν την κατάσταση. Αυτό που συμβαίνει με τον Μαδούρο σήμερα έχει έτσι κι αλλιώς δημιουργήσει ένα ρήγμα στο καθεστώς. Οχι μόνο για το γεγονός της σύλληψης του ηγέτη μιας χώρας στην επικράτεια της χώρας αυτής, αλλά και γιατί πλέον ανοίγει το ερώτημα του «ποιος ενεπλάκη εσωτερικά σε αυτό».
Από την άλλη, αξίζει να σημειωθεί ότι τα χτυπήματα των ΗΠΑ ήταν σε βάρος στρατιωτικών στόχων επειδή οι Αμερικανοί δεν θα ήθελαν να δαιμονοποιηθούν από τους Βενεζουελανούς, ώστε σε δεύτερο χρόνο να εξασφαλίσουν μια ομαλή μετάβαση σε ένα νέο καθεστώς.
Το ερώτημα είναι το εξής: Τι θα κάνουν όσοι σήμερα παραμένουν στη χώρα; Θα διαπραγματευτούν με τους Αμερικανούς, φοβούμενοι την τύχη του Μαδούρο; Ή θα πάνε σε μια σκληρή γραμμή; Στην παρούσα φάση υπάρχει ένα σοκ. Εαν τηρήσουν σκληρή στάση δεν αποκλείεται να υπάρξουν κι άλλες αμερικανικές επιθέσεις.
Το δεύτερο ερώτημα είναι τι θα κάνει ο στρατός. Εάν υπάρξουν αποσκιρτήσεις, τότε ενδεχομένως δούμε γρηγορότερα μια μετάβαση σε νέο καθεστώς.
Το τρίτο ερώτημα είναι πόσο ενωμένες και συσπειρωμένες είναι οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης για να αναλάβουν τα ηνία της χώρας. Σίγουρα, ο Τραμπ θα ήθελε πολύ γρήγορα να αναλάβει την ηγεσία της Βενεζουέλας η Μαρία Κορίνα Ματσάδο. Η δουλειά, όμως, για τους Αμερικανούς θα ολοκληρωθεί όταν θα εγκατασταθεί στη χώρα ένα φιλικό καθεστώς και θα καταστήσει τη Βενεζουέλα ανεξάρτητη μεν, δορυφόρο των ΗΠΑ δε.
Συμπεράσματα
Ο Τραμπ διάβασε σωστά και το περιφερειακό και το παγκόσμιο περιβάλλον. Η Ρωσία δεν έδειξε πρόθεση να προχωρήσει σε κάποια παρέμβαση υπέρ της Βενεζουέλας. Το ίδιο αναμένεται να κάνει και η Κίνα.
Παράλληλα, στο εσωτερικό, ο Τραμπ έχει ακόμα απόθεμα πολιτικού κεφαλαίου και είναι ισχυρός. Υπάρχουν σκληροπυρηνικοί στο εσωτερικό των ΗΠΑ και στους Ρεπουμπλικανούς που θα δουν τη σημερινή εξέλιξη ως μια απόλυτη επίδειξη ισχύος.
Το πρόβλημα του Τραμπ ισως αφορά στο κίνημα MAGA και στο γεγονός ότι ο Τραμπ έχει αναφερθεί πολλάκις σε μια Αμερική με τον ίδιο στον ρόλο ειρηνοποιού. Εχει επίσης ασκήσει κριτική στις παρεμβάσεις της κυβέρνησης Μπους στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ. Εκεί, λοιπόν, ίσως υπάρξει ένα ρήγμα, με δεδομένο ότι ένα σχετικά μικρό ποσοστό Αμερικανών ήταν θετικό σε μια ενδεχόμενη επέμβαση στη Βενεζουέλα. Σημειώνεται επίσης ότι ο Τραμπ παρέκαμψε το Κογκρέσο για το θέμα της Βενεζουέλας.
Δεύτερο ζήτημα: η Ρωσία έχει μπροστά της το θέμα της Ουκρανίας. Δεν θα υπήρχε περίπτωση, λοιπόν, να πάει κόντρα στον Τραμπ την ώρα που ο Βλαντίμιρ Πούτιν είναι σε θέση να τον χειραγωγεί ή να έχει κοντά τον πρόεδρο των ΗΠΑ για το θέμα που αποτελεί τη μέγιστή προτεραιότητά του που αποτελεί φυσικά η Ουκρανία. Αντίστοιχα, στην Κίνα υπάρχει το θέμα της Ταϊβάν, αλλά και η εμπορική σύγκρουση με τις ΗΠΑ που στην παρούσα φάση έχει καταλαγιάσει.
Οσον αφορά την Ε.Ε., οι Ευρωπαίοι -που θέλουν να κρατήσουν τις ΗΠΑ δεσμευμένες στην ευρωπαϊκή άμυνα – ασφάλεια αλλά και στο ζήτημα της Ουκρανίας-, δεν έχουν λόγο να αντιπαρατεθούν με τον Τραμπ επειδή ανέτρεψε τον Μαδούρο. Ειδικά, με δεδομένο ότι δεν έχει υπάρξει προς ώρας κάποια κρίση στο εσωτερικό της Βενεζουέλας.
Η Ισπανία ζήτησε να υπάρξει αυτοσυγκράτηση και ταυτόχρονα δήλωσε διατεθειμένη να μεσολαβήσει. Δεν νομίζω, όμως, ότι ο Τραμπ χρειάζεται μεσολαβητές. Η Ευρώπη δεν έχει, επομένως, μεγάλα περιθώρια. Σε έναν κόσμο ακανόνιστο, χωρίς πολυμερή διπλωματία και θεσμούς, ο καθένας κοιτάει τις δικές του προτεραιότητες. Και η υπεράσπιση του καθεστώτος του Μαδούρο δεν είναι προτεραιότητα για την Ευρώπη.
(από την εφημερίδα "ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ")