Ο γενικός διευθυντής του IAEA, Ραφαέλ Γκρόσι, ανέφερε ότι ο Οργανισμός επιδιώκει την επανέναρξη επιθεωρήσεων στην περιοχή Αλ-Κιμπάρ, στην επαρχία Ντέιρ εζ-Ζορ. Σύμφωνα με αξιολόγηση του IAEA το 2011, η εγκατάσταση ήταν «με πολύ μεγάλη πιθανότητα» πυρηνικός αντιδραστήρας που είχε κατασκευαστεί με τη βοήθεια της Βόρειας Κορέας, πριν καταστραφεί σε ισραηλινή αεροπορική επιδρομή το 2007.
Οι επιθεωρήσεις είχαν ξεκινήσει το 2008, αλλά ανεστάλησαν το 2011 με την έναρξη του συριακού εμφυλίου πολέμου. Υπό τη νέα κυβέρνηση της Δαμασκού, ο IAEA επανέλαβε τις εργασίες του στην περιοχή το 2024. Ωστόσο, σύμφωνα με τον Γκρόσι, οι πρόσφατες επιχειρήσεις των κυβερνητικών δυνάμεων σε περιοχές που ελέγχονται από τις SDF έχουν περιορίσει την πρόσβαση των επιθεωρητών.
«Στόχος μας είναι να επιστρέψουμε στο Ντέιρ εζ-Ζορ το συντομότερο δυνατό», δήλωσε ο Γκρόσι στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός, επισημαίνοντας ότι η αποσαφήνιση της κατάστασης του πυρηνικού υλικού θα μπορούσε να οδηγήσει στην άρση της Συρίας από τον κατάλογο χωρών που απαιτούν ειδική μεταχείριση. Όπως σημείωσε, οι ανανεωμένες εντάσεις και οι σποραδικές συγκρούσεις επηρεάζουν την ικανότητα του Οργανισμού να διεξάγει τις προγραμματισμένες επιθεωρήσεις, προσθέτοντας ότι οι εργασίες θα επανεκκινήσουν μόλις σταθεροποιηθεί η κατάσταση.
Η σημασία του Ντέιρ εζ-Ζορ, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο πυρηνικό σκέλος. Η περιοχή αποτελεί τον βασικό ενεργειακό κόμβο της Συρίας, φιλοξενώντας τα σημαντικότερα πετρελαϊκά κοιτάσματα και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές της χώρας. Ο έλεγχός της συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα της Δαμασκού να αποκαταστήσει την οικονομική και ενεργειακή της κυριαρχία μετά από περισσότερα από δέκα χρόνια πολέμου. Υπό αυτό το πρίσμα, η αστάθεια στις περιοχές που ελέγχονται από τις SDF και οι συγκρούσεις με κυβερνητικές δυνάμεις επηρεάζουν όχι μόνο το έργο του IAEA, αλλά και τη συνολικότερη γεωπολιτική και οικονομική εξίσωση στη μεταπολεμική Συρία.
Νέα κυβέρνηση και παλαιά ευρήματα
Η Συρία κυβερνάται από τον πρόεδρο Άχμαντ αλ-Σαράα από τον Δεκέμβριο του 2024, μετά την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ. Κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου (2011–2024), η χώρα υπέστη ζημιές σε υποδομές ύψους 216 δισ. δολαρίων, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα.
Ο Γκρόσι δήλωσε ότι, κατά την επίσκεψή του στη Δαμασκό, οι συριακές αρχές παραχώρησαν στον IAEA πρόσβαση σε πρώην πυρηνικές εγκαταστάσεις, συμπεριλαμβανομένου του Αλ-Κιμπάρ. Δείγματα που ελήφθησαν το 2025 επιβεβαίωσαν ίχνη ουρανίου προερχόμενου από ανθρώπινη δραστηριότητα. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Οργανισμός εκτιμά ότι εντός των επόμενων μηνών θα μπορέσει να αντιμετωπίσει τις εκκρεμότητες που αφορούν το παρελθόν πυρηνικό πρόγραμμα της Συρίας, υπό την προϋπόθεση της συνέχισης της συνεργασίας με τις συριακές αρχές.
Εκεχειρία με τις SDF και διαμεσολάβηση ΗΠΑ
Η Δαμασκός και οι SDF συμφώνησαν σε προσωρινή κατάπαυση του πυρός στις 20 Ιανουαρίου, ενώ Αμερικανοί αξιωματούχοι μεσολαβούν σε συνομιλίες για την ενσωμάτωση των δυνάμεων αυτών στον συριακό στρατό. Ο Γκρόσι υπογράμμισε ότι η πρόοδος στις διαπραγματεύσεις θα είναι καθοριστική για την πλήρη επανέναρξη των επιθεωρήσεων στο Αλ-Κιμπάρ και σε άλλες πρώην πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Παράλληλη παρακολούθηση του Ιράν
Ο επικεφαλής του IAEA αναφέρθηκε και στο Ιράν, σημειώνοντας ότι ο Οργανισμός συνεχίζει να παρακολουθεί στενά το πυρηνικό του πρόγραμμα, παρά το γεγονός ότι η Τεχεράνη έχει απαγορεύσει τις επιθεωρήσεις μετά τη 12ήμερη σύγκρουση με το Ισραήλ και τις ΗΠΑ τον Ιούνιο. Όπως είπε, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το Ιράν αναπτύσσει πυρηνικά όπλα, ωστόσο υπογράμμισε ότι η επανέναρξη των επιθεωρήσεων είναι απαραίτητη για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και της διαφάνειας.