Ας επιχειρήσουμε να καταγράψουμε κάποιες αρχικές σκέψεις. Μια πρώτη γενική παρατήρηση είναι ο οριστικός ενταφιασμός κάθε ψευδαίσθησης περί διεθνούς δικαίου και γενικότερα οτιδήποτε άλλου πέραν του «δικαίου του ισχυρού». Πάντα ίσχυε, όμως σε μεταβατικές περιόδους όπως αυτή που διέρχεται το διεθνές σύστημα αναζητώντας μια νέα ισορροπία, υπάρχουν οι χώρες που επιδιώκουν με κάθε τρόπο, ενεργά, να επιβάλλουν το συμφέρον τους και αυτές που επιχειρούν με κάθε τρόπο να ορθώσουν τείχος αποτροπής για να αποφύγουν να υποστούν τις συνέπειες.
Ας ελπίσουμε ότι το μήνυμα αυτό θα το αντιληφθούν έστω και με μεγάλη καθυστέρηση οι -σοκαριστικά πολλοί- αφελείς στην Αθήνα, παρόλο που έχουν ως αντίπαλο μια χώρα που κατεξοχήν κινείται με αυτό τον τρόπο εδώ και πολλά χρόνια, έχοντας αντιληφθεί ότι η επόμενη ημέρα θα έχει χαμένους και κερδισμένους. Και δεν σκοπεύει να βρεθεί στους χαμένους.
Στην πιο κρίσιμη περίοδο για την Ελλάδα, αντί να αλλάξουν τις προτεραιότητες αντιλαμβανόμενοι την κρισιμότητα της κατάστασης, σπέρνουν αναταραχή εντός των Ενόπλων Δυνάμεων, διακινώντας αφηγήματα περί «μεταρρύθμισης», το περιεχόμενο της οποίας προκαλεί σε πολλές της διαστάσεις, είτε γέλιο είτε οργή. Με παντελή απουσία συναίσθησης των συνεπειών των ενεργειών τους. Και αυτό δεν αφορά μόνο τις προβλέψεις για τους υπαξιωματικούς. Πάει πολύ πιο μακριά…
Δόγμα Μονρόε και άλλες γεωπολιτικές περιφέρειες
Οι ΗΠΑ με τη θεαματική και επιτυχημένη στρατιωτική ενέργεια, αποκαθιστούν με τον πιο βίαιο τρόπο την αξιοπιστία του δόγματος Μονρόε για την αποκλειστικότητα «υπαγόρευσης», κυριολεκτικά, των εξελίξεων στην αμερικανική ήπειρο και διαμηνύει προς πάσα κατεύθυνση τα νέα όρια που θέτει μονομερώς για τα περιθώρια πρόσβασης και άσκησης επιρροής από τον οποιονδήποτε στην αμερικανική ήπειρο.
Θα μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι κάτι παρόμοιο, θεωρητικά, θα μπορούσε να επιδιώξει και η Κίνα, διεκδικώντας και αυτή να θέσει όρους πρόσβασης στη δική της «αυλή». Τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα στην περιοχή Ασίας-Ειρηνικού. Οι ΗΠΑ δεν είναι μόνες τους στην ανάσχεση των κινεζικών ηγεμονικών φιλοδοξιών. Δύσκολα θα άφηναν περιθώρια στην Κίνα να κινηθεί εναντίον της Ταϊβάν, καθώς αποτελεί μέρος της νησιωτικής αλυσίδας που αποκλείει έμμεσα την πρόσβαση των Κινέζων στον Ειρηνικό. Κι αν το έκανε, οι συνέπειες θα ήταν δραματικές για την παγκόσμια ασφάλεια.
Η Ιαπωνία είναι και πολύ ισχυρή στρατιωτικά και ισχυροποιείται διαρκώς, πέραν της κουλτούρας της κοινωνίας που δεν έχει καμία σχέση με τις δυτικές. Η Αυστραλία δείχνει να να εμβαθύνει διαρκώς τις αμυντικές σχέσεις με τη χώρα του ανατέλλοντος ηλίου, όπως έδειξε και η συνεργασία για τις φρεγάτες Mogami. Η στρατιωτική της ισχύς είναι συμπληρωματική στην αμερικανική. Ισχυρή στρατιωτικά είναι και η Νότια Κορέα. Η Βόρεια Κορέα όμως, σύμμαχος της Κίνας και της Ρωσίας, είναι ένας αστάθμητος παράγοντας οπλισμένος με πυρηνικά που ενισχύει την αποτροπή για το Πεκίνο και τη Μόσχα…
Ειδική περίπτωση η Ρωσία;
Στην εποχή του Τραμπ όμως, θα ήταν εύλογο να διατυπωθεί άλλη μια σκέψη: Η στάση του Αμερικανού προέδρου στον πόλεμο της Ουκρανίας, αφήνει περιθώρια στη Ρωσική Ομοσπονδία του Βλαντίμιρ Πούτιν να ασχοληθεί με τη δική του «αυλή». Έχει πάρει σαφείς αποστάσεις από την πολιτική του προκατόχου του, Δημοκρατικού Τζο Μπάιντεν και την πιο «ιδεολογική» αντιμετώπιση της Μόσχας. Και οι δυο πρόεδροι επιθυμούσαν συνεργασία με τη Μόσχα για ανάσχεση της Κίνας.
Απλώς, οι Δημοκρατικοί έθεταν ως προϋπόθεση την ανατροπή του καθεστώτος Πούτιν, ενώ οι Ρεπουμπλικάνοι του Τραμπ, είτε ενδιαφέρονται περισσότερο να υπάρχει ισχυρή κεντρική εξουσία, είτε δεν επιθυμούν να δαπανήσουν χρόνο και πόρους σε άλλα σενάρια, καθώς βλέπουν το μέλλον σε μια νέα διαμόρφωση ισορροπίας και συνεννόησης μεταξύ των ισχυρών, σε ένα άτυπο «διευθυντήριο» που θα καθορίζει το μέλλον του κόσμου, αφού βρουν νέες ισορροπίες μεταξύ τους.
Τα μηνύματα αφορούν ολόκληρη την υφήλιο. Η Ελλάδα οφείλει να επαγρυπνεί για τα μηνύματα που θα λάβει ειδικότερα το καθεστώς Ερντογάν από την έξαρση της διεθνούς αναρχίας, εν αναμονή καθορισμού νέων ισορροπιών. Υπάρχουν βέβαια και καλά σενάρια για τη χώρα. Ας μην αφήνουμε όμως την τύχη μας στις καραμπόλες του διεθνούς συστήματος ή στην καλή διάθεση οποιουδήποτε…
Οι Ιρανοί, λογικά, έχουν ήδη μετακινήσει την ηγεσία τους σε υπόγεια καταφύγια… Τόσες μέρες μαζί Νετανιάχου και Τραμπ συζήτησαν επί παντός, του ζητήματος της Ισλαμικής Δημοκρατίας συμπεριλαμβανομένης. Κι αυτές είναι περιοχές άμεσου ενδιαφέροντος για την ελληνική ασφάλεια.
Εν ολίγοις, ο κόσμος όλος αλλάζει και μάλιστα με ρυθμό επιταχυνόμενο. Όποιος δεν μπορεί να διαβάσει ορθά τις εξελίξεις, θα ξεπεραστεί από αυτές. Θα ξυπνήσει ένα πρωί και θα συνειδητοποιήσει το λάθος, όμως θα είναι πλέον αργά. Και σε ορισμένους θα μείνει η «ικανοποίηση», ότι είχαν αντιληφθεί την κατάσταση καλύτερα από άλλους. Η ζημιά θα έχει όμως γίνει.
Και μια… συνωμοσία
Καταληκτικά, θα πρέπει να επισημανθεί ότι η τήρηση στάσης αναμονής είναι επιβεβλημένη. Σταδιακά θα μαθαίνουμε περισσότερα. Παρόλο που είναι μαθηματικά βέβαιο ότι υπήρχαν συνεργοί στο εσωτερικό του καθεστώτος της Βενεζουέλας – η άδεια για την εμπλοκή της CIA σε συγκεκαλυμμένες επιχειρήσεις (covert action) στη Βενεζουέλα, είχε δοθεί ανοικτά από τον Τραμπ και όλο9 γνωρίζουν πόσες επιλογές περιέχει το δικό της modus operandi…
Ωστόσο, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε και τις συζητήσεις που είχαν διεξαχθεί μέσω άτυπων διαύλων και αφορούσαν την εθελούσια έξοδο του Νίκολας Μαδούρο. Είναι μικρή η πιθανότητα, να τονιστεί και με τα προς το παρόν στοιχεία μάλλον μοιάζει περισσότερο με την υπόθεση Νοριέγκα. Έχει ξαναγίνει από τις ΗΠΑ τέτοιες συζητήσεις στην περίπτωση της Αϊτής και των Φιλιππίνων! Με απλά λόγια, υπάρχει μια υποψία προσυνεννόησης. Σε κάποιον τουλάχιστον βαθμό, παρόλο που έχουν ήδη απαγγελθεί κατηγορίες εναντίον του. Ας δούμε όμως το σκεπτικό…
Εάν η εθελούσια αποχώρηση του Μαδούρο θα πρόσφερε μια μεγάλη νίκη στον Τραμπ, ποιο άραγε αντάλλαγμα θα δικαιολογούσε μια ακόμα πιο εντυπωσιακή νίκη, όπως η σημερινή, εάν βέβαια είχε προσφερθεί στον Τραμπ στο πλαίσιο διαπραγμάτευσης; Δηλαδή, εάν υποθετικά ο Μαδούρο είχε αρνηθεί να μεταβεί στη Ρωσία ή κάπου στον Κόλπο και είχε ζητήσει να εγκατασταθεί στις ΗΠΑ και υπήρξε διαβούλευση επ’ αυτού;
Εκτός κι αν οι συζητήσεις υπήρξαν και απλώς κατέρρευσαν με τον Μαδούρο να υπερεκτιμά τις δυνατότητές του. Κι αυτό δεν είναι ασυνήθιστο με τέτοιου είδους ηγέτες. Σε κάθε περίπτωση, παρά τις διακηρύξεις, ο Μαδούρο δεν ήταν τόσο αφελής, ώστε να μην αντιλαμβάνεται τις πιθανότητες επιβίωσης του καθεστώτος του σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης.
Οι ιδεολογικές προσεγγίσεις, όπως έχουμε αναφέρει, δεν έχουν θέση στο σημερινό κόσμο. Θα φανεί εάν μετά από μια περίοδο «ταλαιπωρίας» το ζεύγος Μαδούρο λάβει χάρη και ζήσει αυτό καλά κι εμείς… θα δούμε πως; Η υποψία υπάρχει, δεν παύει όμως να παραμένει «υποψία», που ίσως αξίζει να κρατήσουμε προς έλεγχο, για επιβεβαίωση ή διάψευση. Προσεχώς, είναι βέβαιο ότι θα μαθευτούν -ή απλώς θα φανούν- πολλά περισσότερα, που ίσως ξεκαθαρίσουν κάπως την εικόνα.
*Διευθυντής Μελετών στο Ινστιτούτο Αναλύσεων Ασφάλειας και Άμυνας – ΙΑΑΑ/ISDA
(από defence-point.gr)