Σε Κρίσιμο Σταυροδρόμι η Παγκόσμια Πολιτική για το Περιβάλλον: Ο Κίνδυνος Χρεοκοπίας της IPCC και η Άρνηση του Πεκίνου να Διοργανώσει την COP33

Σε Κρίσιμο Σταυροδρόμι η Παγκόσμια Πολιτική για το Περιβάλλον: Ο Κίνδυνος Χρεοκοπίας της IPCC και η Άρνηση του Πεκίνου να Διοργανώσει την COP33
επιμέλεια: Δημήτρης Φάρος
Τρι, 17 Νοεμβρίου 2026 - 08:00

Αναταραχή επικρατεί στη Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή, γνωστή διεθνώς με τα αρχικά IPCC, καθώς υπάρχουν διαφωνίες σχετικά με τις προθεσμίες, ενώ, μετά την απώλεια της αμερικανικής οικονομικής υποστήριξης, διαφαίνεται σοβαρό οικονομικό έλλειμμα. Όπως η ίδια η IPCC τονίζει «αν δεν γίνει τίποτα, η Επιτροπή θα έχει χρεοκοπήσει μέσα σε λίγα χρόνια».

Πάντως, οι δυσοίωνες προοπτικές για το μέλλον της φαίνεται να ενισχύονται και από τη διαφαινόμενη άρνηση της Κίνας να διοργανώσει την COP33, τη Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Κλίμα του 2028.

Η επιτροπή του ΟΗΕ για το κλίμα, που εδρεύει στη Γενεύη της Ελβετίας, βρίσκεται εν μέσω μιας πρωτοφανούς κρίσης, όπως δείχνουν και δημοσιεύματα του ολλανδικού Τύπου ήδη από τα μέσα Οκτωβρίου.

Η Επιτροπή συνεδρίασε στην Αντίς Αμπέμπα της Αιθιοπίας στο πλαίσιο της ετήσιας συνάντησής της, κατά την οποία επρόκειτο, μεταξύ άλλων, να επιτευχθούν συμφωνίες σχετικά με την ημερομηνία δημοσίευσης της επόμενης έκθεσης της IPCC (της έβδομης - η έκτη δημοσιεύθηκε το 2021) καθώς και για τη χρηματοδότησή της. Και στα δύο αυτά ζητήματα, τα πράγματα δεν εξελίχθηκαν όπως αναμενόταν. Ο νυν πρόεδρος της IPCC, Jim Skea, αποφάσισε το βράδυ της 23η Οκτωβρίου να διακόψει τη συνεδρίαση, καθώς οι συμμετέχοντες –ιδίως από τις λιγότερο ανεπτυγμένες χώρες και τα μικρά νησιωτικά κράτη– έπρεπε να προλάβουν τις πτήσεις της επιστροφής τους. Σύμφωνα με την IPCC, η συνέχιση της διαδικασίας θα έβαινε εις βάρος της «συμπεριληπτικότητάς» της.

Εκ πρώτης όψεως, τα ζητήματα αυτά μπορεί να φαντάζουν επουσιώδη. Οι χώρες που τάσσονται υπέρ μιας φιλόδοξης κλιματικής πολιτικής επιθυμούν η έκθεση να είναι έτοιμη εγκαίρως την COP33,  την κορυφαία πολιτική διάσκεψη για το κλίμα του ΟΗΕ το 2028. Εκεί θα συζητηθεί η πρόοδος που έχει σημειωθεί όσον αφορά τη Συμφωνία του Παρισιού για το Κλίμα (2015). Ορισμένες χώρες (μεταξύ των οποίων η Σαουδική Αραβία, η Ρωσία, η Ινδία και η Κίνα) ζητούν αναβολή έως το 2029, υποστηρίζοντας ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες χρειάζονται περισσότερο χρόνο για να μπορέσουν να συμμετάσχουν.

Προς το παρόν, οι χώρες αυτές έχουν «κερδίσει». Όπως αναφέρει το ολλανδικό δίκτυο NOS: «Το γεγονός ότι ο πρόεδρος της IPCC, Jim Skea, διέκοψε τη συνεδρίαση χωρίς να επιτευχθεί συμφωνία ούτε για το χρονοδιάγραμμα ούτε για τους προϋπολογισμούς, εκλαμβάνεται ως νίκη για μια σειρά χωρών που έχουν συμφέροντα στα ορυκτά καύσιμα και επιδιώκουν να καθυστερήσουν τη δημοσίευση της έκθεσης για μετά τη σύνοδο κορυφής για το κλίμα του 2028».

Χωρίς αεροπορικά εισιτήρια και πληρωμές για ξενοδοχεία

Όμως, όπως πάντα, ρόλο παίζουν και τα χρήματα. Ο Πρόεδρος Τραμπ απέσυρε πλήρως τις ΗΠΑ από την IPCC. Και τυχαίνει οι ΗΠΑ να αποτελούσαν, μακράν, τη σημαντικότερη πηγή χρηματοδότησης της IPCC, καθώς κάλυπταν πάνω από το ένα τέταρτο του προϋπολογισμού της. Πολλοί άνθρωποι, συμπεριλαμβανομένων και εκείνων που ασκούν κριτική στην IPCC, πιστεύουν ότι εδώ διακυβεύονται μεγάλα χρηματικά ποσά. Τίποτα δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την αλήθεια. Τα μεγάλα κεφάλαια δεν αφορούν την IPCC —τον φορέα που δημοσιεύει τις επιστημονικές αξιολογήσεις— αλλά την ίδια την κλιματική πολιτική, μια διαδικασία που εμπίπτει στην αρμοδιότητα ενός άλλου οργάνου του ΟΗΕ, της UNFCCC.

Ο προϋπολογισμός της IPCC είναι αμελητέος. Το 2024, ο προϋπολογισμός ανήλθε σε κάτι περισσότερο από 5 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων σχεδόν τα 2 εκατομμύρια προήλθαν από τις ΗΠΑ. Οι χρηματικές συνεισφορές προς την IPCC είναι εθελοντικές. Το 80% των 195 χωρών που συνδέονται με την IPCC δεν έχουν συνεισφέρει ποτέ ούτε ένα σεντ. Ο Ολλανδός Bart van den Hurk, από τον οργανισμό Deltares, είναι σήμερα συμπρόεδρος της Ομάδας Εργασίας 2 (η οποία εξετάζει τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής). Διακόσιοι τριάντα επιστήμονες από 91 χώρες συμμετέχουν στη συγγραφή της συγκεκριμένης έκθεσης. Σε άρθρο του ολλανδικού RTL Nieuws, εξηγεί γιατί η χρηματοδότηση παραμένει σημαντική ακόμα και τώρα: «[...] τώρα που δεν έχει καθοριστεί προϋπολογισμός, δεν υπάρχουν χρήματα για αεροπορικά εισιτήρια και ξενοδοχεία για τους συμμετέχοντες που ταξιδεύουν από αναπτυσσόμενες χώρες».

Η IPCC επιδιώκει να είναι «συμπεριληπτική», ενώ για τους επιστήμονες από αναπτυσσόμενες χώρες, οι συναντήσεις της IPCC αποτελούν συχνά τη μοναδική ευκαιρία να ταξιδέψουν στο εξωτερικό. Με την απόσυρση της αμερικανικής στήριξης, η ευκαιρία αυτή τους στερείται πλέον. Εδώ έγκειται η πηγή της απογοήτευσης. Κι αυτό γιατί άλλες χώρες δεν προτίθενται να καλύψουν ένα κενό μόλις δύο εκατομμυρίων ευρώ ετησίως, ενδεικτικό τού πόσο σημαντική θεωρείται η IPCC…

Η Ολλανδία δεν συνεισέφερε οικονομικούς πόρους στην IPCC για τα έτη 2024 και 2025, πιθανότατα επειδή η Deltares φιλοξενεί τη λεγόμενη Μονάδα Τεχνικής Υποστήριξης (Technical Support Unit - TSU). Ο ιστότοπος Rijksuitgaven.nl καταγράφει μια σημαντική πρόσθετη χρηματοδότηση προς την Deltares το 2023, η οποία προορίζεται, κατά πάσα πιθανότητα, για τη σύσταση της εν λόγω Μονάδας.

Η Κίνα αποκλείει το ενδεχόμενο να φιλοξενήσει τη σύνοδο κορυφής για το κλίμα COP33 το 2028 

Την ίδια στιγμή, με μία απόφαση που απογοητεύει τους ειδικούς που ήλπιζαν ότι ο μεγαλύτερος ρυπαντής παγκοσμίως θα αναλάμβανε ηγετικό ρόλο σε διεθνές επίπεδο για την κλιματική κρίση, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η βρετανική εφημερίδα Guardian σε δημοσίευμά της την περασμένη εβδομάδα, η Κίνα απέκλεισε το ενδεχόμενο να φιλοξενήσει τη διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα (COP33) το 2028. Η εξέλιξη αυτή έρχεται έπειτα από μήνες διαβουλεύσεων, αφήνοντας έτσι το πεδίο ελεύθερο για άλλες ασιατικές χώρες να αναλάβουν τη διοργάνωση. Ωστόσο, η απόφαση αυτή αναμένεται να απογοητεύσει πολλές χώρες και ειδικούς σε θέματα κλίματος, οι οποίοι ήλπιζαν ότι ο μεγαλύτερος ρυπαντής παγκοσμίως θα αναλάμβανε ηγετικό ρόλο παγκοσμίως —ιδίως από τη στιγμή που οι ΗΠΑ, υπό τον Ντόναλντ Τραμπ, έχουν αποσυρθεί από κάθε μορφή διεθνούς συνεργασίας για το κλίμα, συμπεριλαμβανομένης και της IPCC.

 Ο πρώην αντιπρόεδρος των ΗΠΑ, Αλ Γκορ, συγκαταλέγεται μεταξύ εκείνων που απογοητεύτηκαν από την απόφαση. «Θα ήμουν απόλυτα θετικός σε μια τέτοια ιδέα [να φιλοξενήσει η Κίνα τη διάσκεψη]», δήλωσε στον Guardian. «Είναι πραγματικά κρίμα».

Μάλιστα, η απόφαση αυτή λαμβάνεται σε μια συγκυρία κατά την οποία η Κίνα βρίσκεται εν μέσω ενός οικονομικού μετασχηματισμού από μια οικονομία που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον άνθρακα σε ένα μοντέλο που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως «ηλεκτρικό κράτος». Ο Τζον Κέρι, πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, δήλωσε στον Guardian ότι η Κίνα αφήνει πίσω της τον υπόλοιπο κόσμο όσον αφορά την ανάπτυξη και τη χρήση τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών άνθρακα για το μέλλον.

Η δυναμικότητα παραγωγής ενέργειας από ΑΠΕ στην Κίνα έχει πλέον ξεπεράσει εκείνη του άνθρακα, ενώ οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου στη χώρα φαίνεται να έχουν μειωθεί ελαφρώς φέτος. Οι πωλήσεις ηλεκτρικών οχημάτων στη χώρα έχουν επίσης σημειώσει κατακόρυφη άνοδο, καλύπτοντας σχεδόν τα δύο τρίτα της αγοράς τον περασμένο μήνα, ενώ οι κλάδοι καθαρής ενέργειας της Κίνας αποτέλεσαν την κινητήρια δύναμη για περισσότερο από το 90% της αύξησης των επενδύσεων στη χώρα κατά το περασμένο έτος. Σημειώνεται, πάντως, ότι, σύμφωνα με τους κανόνες της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), η διοργάνωση για το 2028 θα πρέπει να φιλοξενηθεί από κάποια ασιατική χώρα.

Δεν είναι σαφές γιατί η Κίνα αποφάσισε να μην φιλοξενήσει τη διάσκεψη, ωστόσο αρκετοί ειδικοί που μίλησαν στην Guardian υπέδειξαν ότι ο εκλογικός κύκλος των ΗΠΑ ενδέχεται να αποτέλεσε παράγοντα. Οι επόμενες προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ θα διεξαχθούν στις 7 Νοεμβρίου 2028, ενώ η COP33 είναι προγραμματισμένη για το διάστημα από τις 6 έως τις 17 Νοεμβρίου του ίδιου έτους. Μετά την ισχυρή επίδοση των Δημοκρατικών στις πρόσφατες ενδιάμεσες εκλογές —όπου η ανησυχία των ψηφοφόρων για την κλιματική κρίση θεωρήθηκε ότι έπαιξε ρόλο—, οι Δημοκρατικοί ελπίζουν να εκλέξουν έναν πρόεδρο φιλικό προς το κλίμα το 2028. Ωστόσο, ακόμη κι αν το επιτύχουν, ο Τραμπ θα παραμείνει στο αξίωμά του μέχρι τον Ιανουάριο του 2029.

Η Κίνα επιδιώκει να θεωρείται ηγέτιδα δύναμη μεταξύ των αναπτυσσόμενων χωρών, ωστόσο εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς το να καλύψει το κενό που άφησαν οι ΗΠΑ. Επί των ημερών των Δημοκρατικών προέδρων Τζο Μπάιντεν και Μπαράκ Ομπάμα, οι ΗΠΑ και η Κίνα διατηρούσαν μια στενή συνεργασία σε ζητήματα κλίματος, θέτοντας κοινούς στόχους για τη μείωση του μεθανίου και την ανάπτυξη καθαρών τεχνολογιών.

Η COP33 θα αποτελέσει μια σημαντική συνάντηση, καθώς θα περιλαμβάνει τον «παγκόσμιο απολογισμό» (global stocktake) – έναν μηχανισμό στο πλαίσιο της Συμφωνίας των Παρισίων για το Κλίμα (2015), ο οποίος εξετάζει την πρόοδο των χωρών όσον αφορά τη μείωση των εκπομπών, σε ευθυγράμμιση με τον στόχο για τον περιορισμό της αύξησης της παγκόσμιας θερμοκρασίας στον 1,5°C. Είναι πλέον βέβαιο ότι το όριο αυτό θα ξεπεραστεί, ωστόσο οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι χώρες οφείλουν να προσπαθήσουν να ελαχιστοποιήσουν την «υπέρβαση» της θερμοκρασίας, ώστε να αποφευχθούν ακόμη σοβαρότερες καταστροφές από ακραία καιρικά φαινόμενα.

Νωρίτερα φέτος, η κυβέρνηση της Ινδίας εξέτασε το ενδεχόμενο να προτείνει τη φιλοξενία της COP33, αλλά τελικά αποφάσισε να μην το πράξει. Η χρήση άνθρακα στην Ινδία αυξάνεται, παρόλο που η χώρα υπερκαλύπτει τους στόχους που έχει θέσει για τις ΑΠΕ. Σύμφωνα με πληροφορίες της Guardian, μεταξύ των άλλων χωρών που εξετάζουν το ενδεχόμενο να υποβάλουν υποψηφιότητα για τη φιλοξενία της COP33 περιλαμβάνονται το Ουζμπεκιστάν, η Νότια Κορέα, η Ινδονησία και η Ταϊλάνδη. Πάντως, θεωρείται απίθανο να ληφθεί απόφαση σχετικά με τη χώρα υποδοχής κατά τη φετινή σύνοδο της COP31, η οποία διεξάγεται στην Τουρκία, υπό τη συνπροεδρία των κυβερνήσεων της Τουρκίας και της Αυστραλίας.

Το σενάριο ‘business-as-usual’ για τη χρηματοδότηση της IPCC

Νωρίτερα φέτος, όπως ανέφερε ο Marcel Crok, ειδικός στο επιστημονικό ρεπορτάζ, σε άρθρο του στο Indepen, έπειτα από χρόνια κριτικής, η IPCC εγκατέλειψε τελικά ένα σενάριο ακραίας καταστροφής, το οποίο βασιζόταν σε παράλογες υποθέσεις σχετικά με τη μελλοντική χρήση άνθρακα και προέβλεπε ακραία υπερθέρμανση του πλανήτη έως το 2100. Αλλά τώρα, ένα σενάριο καταστροφής πλανάται πάνω από την ίδια την IPCC…

Σε άρθρο που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του τρέχοντος έτους, η IPCC παρουσιάζει διάφορα σενάρια για το οικονομικό της μέλλον. Ο Crok, σε άρθρο του στην ιστοσελίδα του Ινστιτούτου Clintel, εστιάζει, στο πιο ζοφερό από αυτά, «ακολουθώντας πιστά την παράδοση της IPCC», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει. Από τα στοιχεία προκύπτει σαφώς ότι οι συνεισφορές των χωρών κορυφώθηκαν το 2023, ξεπερνώντας τα 8 εκατομμύρια ελβετικά φράγκα (CHF — το φράγκο έχει ελαφρώς μεγαλύτερη αξία από το ευρώ), και έκτοτε παρουσιάζουν πτωτική πορεία.

Σύμφωνα με το σενάριο της «συνέχειας της υφιστάμενης κατάστασης» (business-as-usual), η IPCC αναμένει αύξηση των δαπανών τα επόμενα έτη. Το συσσωρευμένο αποθεματικό θα εξανεμιστεί και, έως το 2029, ο οργανισμός θα παρουσιάζει έλλειμμα. Οι ετήσιες διαπραγματεύσεις για το κλίμα, με πιο πρόσφατη αυτή που διεξάγεται αυτές τις ημέρες στην Αττάλεια, αφορούν ποσά της τάξης των εκατοντάδων έως και χιλιάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων. Αποστολή της IPCC είναι να παρέχει στις χώρες την «καλύτερη» επιστημονική πληροφόρηση σχετικά με την κατάσταση του κλίματος, καθώς και τις σχετικές επιλογές πολιτικής. «Ωστόσο, οι χώρες φαίνεται να επιδεικνύουν ελάχιστο ή και καθόλου ενδιαφέρον για αυτό. Θα έχει ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε την πορεία της μωβ γραμμής στο παραπάνω γράφημα κατά τα επόμενα χρόνια. Η γραμμή αυτή συμβολίζει το αυξανόμενο έλλειμμα ενδιαφέροντος της παγκόσμιας κοινότητας για την κλιματική αλλαγή», σχολιάζει δηκτικά ο Crok...

Ακολουθήστε το energia.gr στο Google News!Παρακολουθήστε τις εξελίξεις με την υπογραφη εγκυρότητας του energia.gr
Απόρρητο