Η ενέργεια και οι μεταφορές βρέθηκαν στο επίκεντρο της δεύτερης ημέρας της COP31, που πραγματοποιείται στην Αττάλεια από τις 9 έως τις 20 Νοεμβρίου, με την Τουρκία να επιχειρεί να δώσει το δικό της στίγμα στη διεθνή συζήτηση για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Η τουρκική προεδρία προωθεί την ιδέα της μετάβασης σε μια «εποχή του ηλεκτρισμού», επιδιώκοντας να αναδείξει τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας ως βασικό μέσο περιορισμού των εκπομπών και ενίσχυσης της ενεργειακής ασφάλειας. Κεντρική θέση στην πρωτοβουλία της Άγκυρας έχει ο στόχος «35 έως το 2035» (35x35), σύμφωνα με τον οποίο το μερίδιο της ηλεκτρικής ενέργειας στην παγκόσμια τελική ενεργειακή κατανάλωση θα πρέπει να αυξηθεί από περίπου 23% σήμερα σε 35% έως το 2035.
Η δεύτερη ημέρα της διάσκεψης περιλάμβανε περίπου 370 συνεδρίες, από τις οποίες 140 ήταν αφιερωμένες στην ενέργεια και τις μεταφορές. Στις συζητήσεις κυριάρχησαν η ενεργειακή ασφάλεια, οι επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, οι υποδομές των ηλεκτρικών δικτύων, η χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης και η βιώσιμη κινητικότητα. Ο επικεφαλής του ΟΗΕ για το Κλίμα, Simon Stiell, έδωσε το στίγμα της ημέρας, επισημαίνοντας ότι οι χώρες βρίσκονται πλέον μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: «Ηλεκτρισμός ή ενεργειακό σοκ».
Η στρατηγική της τουρκικής προεδρίας και ο στόχος του 2035
Ο πρόεδρος της COP31 και υπουργός Περιβάλλοντος, Πολεοδομίας και Κλιματικής Αλλαγής της Τουρκίας, Murat Kurum, εμφανίστηκε ικανοποιημένος από την έναρξη της διάσκεψης, υπογραμμίζοντας ότι η ταχεία υιοθέτηση της ημερήσιας διάταξης έδωσε θετική ώθηση στις εργασίες. Σε συνάντησή του με πρώην προέδρους των συνόδων COP, έθεσε το ερώτημα τι γίνεται με τα ορυκτά καύσιμα στη φετινή διάσκεψη, προτάσσοντας ως απάντηση τον εξηλεκτρισμό της οικονομίας.
Σύμφωνα με τον Kurum, εάν επιτευχθούν οι στόχοι του Σχεδίου Δράσης της COP31, οι παγκόσμιες εκπομπές θα μπορούσαν να μειωθούν κατά 30% έως το 2035. Για την υλοποίηση, ωστόσο, των σχετικών δεσμεύσεων απαιτούνται σημαντικοί χρηματοδοτικοί πόροι. Στο πλαίσιο αυτό, ανακοίνωσε τη δημιουργία της πρωτοβουλίας «Climate Implementation Bridge» (Γέφυρα Κλιματικής Εφαρμογής), σε συνεργασία με το Αναπτυξιακό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNDP). Στόχος είναι να συνδεθούν οι διαθέσιμοι χρηματοδοτικοί πόροι με τις χώρες που χρειάζονται υποστήριξη για την εφαρμογή των κλιματικών τους δεσμεύσεων.
Παράλληλα, ο Kurum ανέφερε ότι η τουρκική προεδρία επεξεργάζεται σχέδιο απόφασης για την υπέρβαση του ορίου αύξησης της θερμοκρασίας κατά 1,5 βαθμό Κελσίου, όπως προβλέπει η Συμφωνία του Παρισιού. «Καθήκον μας είναι να δράσουμε γρήγορα, ώστε να περιορίσουμε την άνοδο της θερμοκρασίας, να ελαχιστοποιήσουμε την έκταση και τη διάρκεια της υπέρβασης του ορίου και να επιστρέψουμε κάτω από αυτό», δήλωσε.
Το ενεργειακό σχέδιο της Τουρκίας έως το 2040
Στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε και ο υπουργός Ενέργειας και Φυσικών Πόρων Alparslan Bayraktar, ο οποίος παρουσίασε τις βασικές κατευθύνσεις του νέου Εθνικού Ενεργειακού Σχεδίου της Τουρκίας για το 2040. Το σχέδιο προβλέπει την ανάπτυξη δυναμικότητας 175 γιγαβάτ από ηλιακή και αιολική ενέργεια, καθώς και 10 γιγαβάτ πυρηνικής ενέργειας έως το 2040. Ο Bayraktar υπογράμμισε ότι η Τουρκία επιδιώκει να μεταφέρει σταδιακά την αυξανόμενη ενεργειακή της ζήτηση από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο στην ηλεκτρική ενέργεια. Παράλληλα, έκανε λόγο για επενδύσεις περίπου 300 δισ. δολαρίων στην ενεργειακή μετάβαση της χώρας έως το 2040.
Στο περιθώριο της διάσκεψης, η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία υπέγραψαν επίσης συμφωνία για την ανάπτυξη ενεργειακών έργων. Η συμφωνία αφορά τη δεύτερη φάση συνεργασίας δυναμικότητας 3.000 μεγαβάτ, με αιολικά πάρκα, συστήματα αποθήκευσης ενέργειας και υποδομές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας υψηλής τάσης. Η συνεργασία εντάσσεται σε ευρύτερο σχεδιασμό για την ανάπτυξη έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας συνολικής δυναμικότητας 5.000 μεγαβάτ.
Η αντίφαση με τα κοιτάσματα πετρελαίου
Ωστόσο, η προβολή της Τουρκίας ως χώρας που επιδιώκει να πρωταγωνιστήσει στην ενεργειακή μετάβαση συνοδεύεται από μια εμφανή αντίφαση. Μόλις μία ημέρα πριν από τις σχετικές εξαγγελίες, ο πρόεδρος Ερντογάν είχε ανακοινώσει την ανακάλυψη δύο πετρελαϊκών κοιτασμάτων στην περιοχή Γκαμπάρ, στη νοτιοανατολική Τουρκία, με εκτιμώμενα αποθέματα που ενδέχεται να φτάνουν τα 135 εκατομμύρια βαρέλια.
Η ταυτόχρονη προώθηση της ηλεκτρικής ενέργειας και η ανάδειξη νέων πετρελαϊκών αποθεμάτων αναδεικνύουν τη διπλή ενεργειακή στρατηγική της Άγκυρας: από τη μία πλευρά, επιδιώκει να ενισχύσει τις ανανεώσιμες πηγές και την ηλεκτροπαραγωγή, από την άλλη, διατηρεί ενεργό τον σχεδιασμό αξιοποίησης των εγχώριων υδρογονανθράκων.
Η συζήτηση αυτή αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς περιβαλλοντικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι η Τουρκία εξακολουθεί να εξαρτά σημαντικό μέρος της ηλεκτροπαραγωγής της από τον άνθρακα, χωρίς να έχει ανακοινώσει συγκεκριμένη ημερομηνία σταδιακής κατάργησής του. Παράλληλα, υπάρχουν σχέδια επέκτασης υφιστάμενων λιγνιτικών και ανθρακικών μονάδων. Επομένως, το ζητούμενο για την τουρκική προεδρία δεν είναι μόνο η παρουσίαση φιλόδοξων στόχων εξηλεκτρισμού, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αυτοί θα συνδυαστούν με τη σταδιακή απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Τα οργανωτικά προβλήματα και το κυκλοφοριακό χάος
Πέρα από τις ενεργειακές συζητήσεις, η δεύτερη ημέρα της COP31 ανέδειξε και τις δυσκολίες της διοργάνωσης. Οι μεγάλες ουρές για την παραλαβή των διαπιστεύσεων συνεχίστηκαν, ενώ η προσέλευση στον χώρο της EXPO αυξήθηκε σημαντικά. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στη διάσκεψη έχουν εγγραφεί περισσότεροι από 68.500 συμμετέχοντες, ενώ περίπου 24.500 εργαζόμενοι χρειάζεται επίσης να μετακινούνται καθημερινά προς τον χώρο διεξαγωγής, ο οποίος βρίσκεται περίπου 25 χιλιόμετρα από το κέντρο της Αττάλειας.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα αποδείχθηκε το κυκλοφοριακό. Οι επίσημες μεταφορές με λεωφορεία χρειάζονταν ακόμη και τρεις ώρες για να φτάσουν στον χώρο της διάσκεψης, ενώ αρκετές συνεδριάσεις άρχισαν με καθυστέρηση ή δεν πραγματοποιήθηκαν. Χαρακτηριστικό ήταν το περιστατικό με προγραμματισμένη συνάντηση του UN Capital Development Fund στις 16:30. Οι διοργανωτές δεν εμφανίστηκαν ποτέ και, όταν οι συμμετέχοντες αναζήτησαν εξηγήσεις από την ομάδα υποστήριξης, έλαβαν την απάντηση ότι «κανείς δεν εμφανίστηκε».
Η κατάσταση προκάλεσε και πολιτικές αντιδράσεις στο εσωτερικό της Τουρκίας. Ο Ahmet Kamil Erozan, επικεφαλής διεθνών σχέσεων του αντιπολιτευόμενου Καλού Κόμματος (İYİ Parti), σχολίασε ειρωνικά στην πλατφόρμα Χ: «Στην COP31 τα πράγματα είναι σήμερα χειρότερα από χθες, αλλά καλύτερα από ό,τι θα είναι αύριο».
Από την άλλη πλευρά, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ António Guterres εξέφρασε την ικανοποίησή του για την οργανωτική προσπάθεια της Τουρκίας, δηλώνοντας ότι, έχοντας συμμετάσχει σε πολλές συνόδους COP, εντυπωσιάστηκε από την ποιότητα της διοργάνωσης.
Η Σύνοδος των Ηγετών και η παρουσία Χριστοδουλίδη
Το ενδιαφέρον της επόμενης ημέρας στράφηκε στη Σύνοδο των Ηγετών, με την παρουσία αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων και τις πολιτικές τοποθετήσεις για την κλιματική κρίση.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συμμετοχή του προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη, ο οποίος προσκλήθηκε και έφτασε στην Αττάλεια, παρά το γεγονός ότι η Τουρκία δεν αναγνωρίζει επίσημα την Κυπριακή Δημοκρατία. Η παρουσία του Κύπριου προέδρου αποκτά, συνεπώς, ιδιαίτερη πολιτική και διπλωματική σημασία, καθώς η COP31 δημιουργεί ένα διεθνές πλαίσιο επαφών στο οποίο συνυπάρχουν χώρες που δεν διατηρούν κανονικές διπλωματικές σχέσεις.
Αντίθετα, το Ισραήλ δεν έχει προσκληθεί στη διάσκεψη.
Στο πλαίσιο της συνόδου αναμένονται επίσης τοποθετήσεις για τη χρηματοδότηση της κλιματικής μετάβασης, την ενεργειακή ασφάλεια και την εφαρμογή των δεσμεύσεων της Συμφωνίας του Παρισιού.
Οι απουσίες ηγετών και το «Fossil of the Day»
Στο περιθώριο της διάσκεψης, το Climate Action Network (CAN) απένειμε το σατιρικό βραβείο «Fossil of the Day» σε χώρες των οποίων οι ηγέτες δεν συμμετείχαν στη σύνοδο.
Εκπρόσωπος της οργάνωσης, φορώντας στολή σκελετού, επέκρινε τις απουσίες των ηγετών της Γερμανίας, της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Δανίας, της Σουηδίας, της Ιρλανδίας, της Ολλανδίας, του Καναδά και της Ιαπωνίας, επισημαίνοντας ότι δεν έστειλαν τους αρχηγούς των κρατών τους στην Αττάλεια. Όταν ρωτήθηκε για τις Ηνωμένες Πολιτείες, ένας συμμετέχων απάντησε με χιούμορ ότι το σχετικό βραβείο μάλλον φυλάσσεται για κάποια ειδική ημέρα.
Στις παράλληλες ανακοινώσεις της διάσκεψης περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, η δέσμευση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας ASELSAN να καλύψει τις ενεργειακές ανάγκες της παραγωγής της με ηλιακή ενέργεια, καθώς και συμφωνία περιβαλλοντικής συνεργασίας μεταξύ Τουρκίας και Ουζμπεκιστάν. Η COP31 συνεχίζεται στην Αττάλεια έως τις 20 Νοεμβρίου, με την τουρκική προεδρία να επιδιώκει να συνδέσει τις διεθνείς κλιματικές δεσμεύσεις με συγκεκριμένα σχέδια εφαρμογής και χρηματοδότησης.
Το βασικό ερώτημα που παραμένει είναι κατά πόσο η έμφαση στον εξηλεκτρισμό και στις ανανεώσιμες πηγές θα συνοδευτεί από ουσιαστικές δεσμεύσεις για τη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Για την Τουρκία, η διοργάνωση αποτελεί ταυτόχρονα ευκαιρία διεθνούς προβολής και δοκιμασία ως προς τη δυνατότητά της να συνδυάσει τις ενεργειακές φιλοδοξίες της με τους στόχους της παγκόσμιας κλιματικής πολιτικής.